UtshovChapter 348
348.1
नाग उवाच
अथ ब्राह्मणरूपेण कं तं समनुपश्यसि
मानुषं केवलं विप्रं देवं वाथ शुचिस्मिते
Naga uvacha
Atha brahmanarupena kam tam samanupashyasi
Manusham kevalam vipram devam vatha shuchismite
348.2
को हि मां मानुषः शक्तो द्रष्टुकामो यशस्विनि
संदर्शनरुचिर्वाक्यमाज्ञापूर्वं वदिष्यति
Ko hi mam manushah shakto drashtukamo yashasvini
Sandarshanaruchirvakyamagyapurvam vadishyati
348.3
सुरासुरगणानां च देवर्षीणां च भामिनि
ननु नागा महावीर्याः सौरसेयास्तरस्विनः
Surasuragananam cha devarshinam cha bhamini
Nanu naga mahaviryah sauraseyastarasvinah
348.4
वन्दनीयाश्च वरदा वयमप्यनुयायिनः
मनुष्याणां विशेषेण धनाध्यक्षा इति श्रुतिः
Vandaniyashcha varada vayamapyanuyayinah
Manushyanam visheshena dhanadhyaksha iti shrutih
348.5
नागभार्योवाच
आर्जवेनाभिजानामि नासौ देवोऽनिलाशन
एकं त्वस्य विजानामि भक्तिमानतिरोषणः
Nagabharyovacha
Arjavenabhijanami nasau devonilashana
Ekam tvasya vijanami bhaktimanatiroshanah
348.6
स हि कार्यान्तराकाङ्क्षी जलेप्सुः स्तोकको यथा
वर्षं वर्षप्रियः पक्षी दर्शनं तव काङ्क्षति
Sa hi karyantarakankshi jalepsuh stokako yatha
Varsham varshapriyah pakshi darshanam tava kankshati
348.7
न हि त्वा दैवतं किंचिद्विविग्नं प्रतिपालयेत्
तुल्ये ह्यभिजने जातो न कश्चित्पर्युपासते
Na hi tva daivatam kinchidvivignam pratipalayet
Tulye hyabhijane jato na kashchitparyupasate
348.8
तद्रोषं सहजं त्यक्त्वा त्वमेनं द्रष्टुमर्हसि
आशाछेदेन तस्याद्य नात्मानं दग्धुमर्हसि
Tadrosham sahajam tyaktva tvamenam drashtumarhasi
Ashachhedena tasyadya natmanam dagdhumarhasi
348.9
आशया त्वभिपन्नानामकृत्वाश्रुप्रमार्जनम्
राजा वा राजपुत्रो वा भ्रूणहत्यैव युज्यते
Ashaya tvabhipannanamakritvashrupramarjanam
Raja va rajaputro va bhrunahatyaiva yujyate
348.10
मौनाज्ज्ञानफलावाप्तिर्दानेन च यशो महत्
वाग्मित्वं सत्यवाक्येन परत्र च महीयते
Maunajgyanaphalavaptirdanena cha yasho mahat
Vagmitvam satyavakyena paratra cha mahiyate
348.11
भूमिप्रदानेन गतिं लभत्याश्रमसंमिताम्
नष्टस्यार्थस्य संप्राप्तिं कृत्वा फलमुपाश्नुते
Bhumipradanena gatim labhatyashramasammitam
Nashtasyarthasya sampraptim kritva phalamupashnute
348.12
अभिप्रेतामसंक्लिष्टां कृत्वाकामवतीं क्रियाम्
न याति निरयं कश्चिदिति धर्मविदो विदुः
Abhipretamasanklishtam kritvakamavatim kriyam
Na yati nirayam kashchiditi dharmavido viduh
348.13
नाग उवाच
अभिमानेन मानो मे जातिदोषेण वै महान्
रोषः संकल्पजः साध्वि दग्धो वाचाग्निना त्वया
Naga uvacha
Abhimanena mano me jatidoshena vai mahan
Roshah sankalpajah sadhvi dagdho vachagnina tvaya
348.14
न च रोषादहं साध्वि पश्येयमधिकं तमः
यस्य वक्तव्यतां यान्ति विशेषेण भुजंगमाः
Na cha roshadaham sadhvi pashyeyamadhikam tamah
Yasya vaktavyatam yanti visheshena bhujangamah
348.15
दोषस्य हि वशं गत्वा दशग्रीवः प्रतापवान्
तथा शक्रप्रतिस्पर्धी हतो रामेण संयुगे
Doshasya hi vasham gatva dashagrivah pratapavan
Tatha shakrapratispardhi hato ramena sanyuge
348.16
अन्तःपुरगतं वत्सं श्रुत्वा रामेण निर्हृतम्
धर्षणाद्रोषसंविग्नाः कार्तवीर्यसुता हताः
Antahpuragatam vatsam shrutva ramena nirhritam
Dharshanadroshasanvignah kartaviryasuta hatah
348.17
जामदग्न्येन रामेण सहस्रनयनोपमः
संयुगे निहतो रोषात्कार्तवीर्यो महाबलः
Jamadagnyena ramena sahasranayanopamah
Sanyuge nihato roshatkartaviryo mahabalah
348.18
तदेष तपसां शत्रुः श्रेयसश्च निपातनः
निगृहीतो मया रोषः श्रुत्वैव वचनं तव
Tadesha tapasam shatruh shreyasashcha nipatanah
Nigrihito maya roshah shrutvaiva vachanam tava
348.19
आत्मानं च विशेषेण प्रशंसाम्यनपायिनि
यस्य मे त्वं विशालाक्षि भार्या सर्वगुणान्विता
Atmanam cha visheshena prashansamyanapayini
Yasya me tvam vishalakshi bharya sarvagunanvita
348.20
एष तत्रैव गच्छामि यत्र तिष्ठत्यसौ द्विजः
सर्वथा चोक्तवान्वाक्यं नाकृतार्थः प्रयास्यति
Esha tatraiva gachchhami yatra tishthatyasau dvijah
Sarvatha choktavanvakyam nakritarthah prayasyati