UtshovChapter 324
324.1
युधिष्ठिर उवाच
यदा भक्तो भगवत आसीद्राजा महावसुः
किमर्थं स परिभ्रष्टो विवेश विवरं भुवः
Yudhishthira uvacha
Yada bhakto bhagavata asidraja mahavasuh
Kimartham sa paribhrashto vivesha vivaram bhuvah
324.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
ऋषीणां चैव संवादं त्रिदशानां च भारत
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Rishinam chaiva sanvadam tridashanam cha bharata
324.3
अजेन यष्टव्यमिति देवाः प्राहुर्द्विजोत्तमान्
स च छागो ह्यजो ज्ञेयो नान्यः पशुरिति स्थितिः
Ajena yashtavyamiti devah prahurdvijottaman
Sa cha chhago hyajo gyeyo nanyah pashuriti sthitih
324.4
ऋषय ऊचुः
बीजैर्यज्ञेषु यष्टव्यमिति वै वैदिकी श्रुतिः
अजसंज्ञानि बीजानि छागं न घ्नन्तुमर्हथ
Rishaya uchuh
Bijairyagyeshu yashtavyamiti vai vaidiki shrutih
Ajasangyani bijani chhagam na ghnantumarhatha
324.5
नैष धर्मः सतां देवा यत्र वध्येत वै पशुः
इदं कृतयुगं श्रेष्ठं कथं वध्येत वै पशुः
Naisha dharmah satam deva yatra vadhyeta vai pashuh
Idam kritayugam shreshtham katham vadhyeta vai pashuh
324.6
भीष्म उवाच
तेषां संवदतामेवमृषीणां विबुधैः सह
मार्गागतो नृपश्रेष्ठस्तं देशं प्राप्तवान्वसुः
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्समग्रबलवाहनः
Bhishma uvacha
Tesham sanvadatamevamrishinam vibudhaih saha
Margagato nripashreshthastam desham praptavanvasuh
Antarikshacharah shrimansamagrabalavahanah
324.7
तं दृष्ट्वा सहसायान्तं वसुं ते त्वन्तरिक्षगम्
ऊचुर्द्विजातयो देवानेष छेत्स्यति संशयम्
Tam drishtva sahasayantam vasum te tvantarikshagam
Uchurdvijatayo devanesha chhetsyati sanshayam
324.8
यज्वा दानपतिः श्रेष्ठः सर्वभूतहितप्रियः
कथं स्विदन्यथा ब्रूयाद्वाक्यमेष महान्वसुः
Yajva danapatih shreshthah sarvabhutahitapriyah
Katham svidanyatha bruyadvakyamesha mahanvasuh
324.9
एवं ते संविदं कृत्वा विबुधा ऋषयस्तथा
अपृच्छन्सहसाभ्येत्य वसुं राजानमन्तिकात्
Evam te sanvidam kritva vibudha rishayastatha
Aprichchhansahasabhyetya vasum rajanamantikat
324.10
भो राजन्केन यष्टव्यमजेनाहोस्विदौषधैः
एतन्नः संशयं छिन्धि प्रमाणं नो भवान्मतः
Bho rajankena yashtavyamajenahosvidaushadhaih
Etannah sanshayam chhindhi pramanam no bhavanmatah
324.11
स तान्कृताञ्जलिर्भूत्वा परिपप्रच्छ वै वसुः
कस्य वः को मतः पक्षो ब्रूत सत्यं समागताः
Sa tankritanjalirbhutva paripaprachchha vai vasuh
Kasya vah ko matah paksho bruta satyam samagatah
324.12
ऋषय ऊचुः
धान्यैर्यष्टव्यमित्येष पक्षोऽस्माकं नराधिप
देवानां तु पशुः पक्षो मतो राजन्वदस्व नः
Rishaya uchuh
Dhanyairyashtavyamityesha pakshosmakam naradhipa
Devanam tu pashuh paksho mato rajanvadasva nah
324.13
भीष्म उवाच
देवानां तु मतं ज्ञात्वा वसुना पक्षसंश्रयात्
छागेनाजेन यष्टव्यमेवमुक्तं वचस्तदा
Bhishma uvacha
Devanam tu matam gyatva vasuna pakshasanshrayat
Chhagenajena yashtavyamevamuktam vachastada
324.14
कुपितास्ते ततः सर्वे मुनयः सूर्यवर्चसः
ऊचुर्वसुं विमानस्थं देवपक्षार्थवादिनम्
Kupitaste tatah sarve munayah suryavarchasah
Uchurvasum vimanastham devapaksharthavadinam
324.15
सुरपक्षो गृहीतस्ते यस्मात्तस्माद्दिवः पत
अद्य प्रभृति ते राजन्नाकाशे विहता गतिः
अस्मच्छापाभिघातेन महीं भित्त्वा प्रवेक्ष्यसि
Surapaksho grihitaste yasmattasmaddivah pata
Adya prabhriti te rajannakashe vihata gatih
Asmachchhapabhighatena mahim bhittva pravekshyasi
324.16
ततस्तस्मिन्मुहूर्तेऽथ राजोपरिचरस्तदा
अधो वै संबभूवाशु भूमेर्विवरगो नृपः
स्मृतिस्त्वेनं न प्रजहौ तदा नारायणाज्ञया
Tatastasminmuhurtetha rajoparicharastada
Adho vai sambabhuvashu bhumervivarago nripah
Smritistvenam na prajahau tada narayanagyaya
324.17
देवास्तु सहिताः सर्वे वसोः शापविमोक्षणम्
चिन्तयामासुरव्यग्राः सुकृतं हि नृपस्य तत्
Devastu sahitah sarve vasoh shapavimokshanam
Chintayamasuravyagrah sukritam hi nripasya tat
324.18
अनेनास्मत्कृते राज्ञा शापः प्राप्तो महात्मना
अस्य प्रतिप्रियं कार्यं सहितैर्नो दिवौकसः
Anenasmatkrite ragya shapah prapto mahatmana
Asya pratipriyam karyam sahitairno divaukasah
324.19
इति बुद्ध्या व्यवस्याशु गत्वा निश्चयमीश्वराः
ऊचुस्तं हृष्टमनसो राजोपरिचरं तदा
Iti buddhya vyavasyashu gatva nishchayamishvarah
Uchustam hrishtamanaso rajoparicharam tada
324.20
ब्रह्मण्यदेवं त्वं भक्तः सुरासुरगुरुं हरिम्
कामं स तव तुष्टात्मा कुर्याच्छापविमोक्षणम्
Brahmanyadevam tvam bhaktah surasuragurum harim
Kamam sa tava tushtatma kuryachchhapavimokshanam
324.21
मानना तु द्विजातीनां कर्तव्या वै महात्मनाम्
अवश्यं तपसा तेषां फलितव्यं नृपोत्तम
Manana tu dvijatinam kartavya vai mahatmanam
Avashyam tapasa tesham phalitavyam nripottama
324.22
यतस्त्वं सहसा भ्रष्ट आकाशान्मेदिनीतलम्
एकं त्वनुग्रहं तुभ्यं दद्मो वै नृपसत्तम
Yatastvam sahasa bhrashta akashanmedinitalam
Ekam tvanugraham tubhyam dadmo vai nripasattama
324.23
यावत्त्वं शापदोषेण कालमासिष्यसेऽनघ
भूमेर्विवरगो भूत्वा तावन्तं कालमाप्स्यसि
यज्ञेषु सुहुतां विप्रैर्वसोर्धारां महात्मभिः
Yavattvam shapadoshena kalamasishyasenagha
Bhumervivarago bhutva tavantam kalamapsyasi
Yagyeshu suhutam viprairvasordharam mahatmabhih
324.24
प्राप्स्यसेऽस्मदनुध्यानान्मा च त्वां ग्लानिरास्पृशेत्
न क्षुत्पिपासे राजेन्द्र भूमेश्छिद्रे भविष्यतः
Prapsyasesmadanudhyananma cha tvam glanirasprishet
Na kshutpipase rajendra bhumeshchhidre bhavishyatah
324.25
वसोर्धारानुपीतत्वात्तेजसाप्यायितेन च
स देवोऽस्मद्वरात्प्रीतो ब्रह्मलोकं हि नेष्यति
Vasordharanupitatvattejasapyayitena cha
Sa devosmadvaratprito brahmalokam hi neshyati
324.26
एवं दत्त्वा वरं राज्ञे सर्वे तत्र दिवौकसः
गताः स्वभवनं देवा ऋषयश्च तपोधनाः
Evam dattva varam ragye sarve tatra divaukasah
Gatah svabhavanam deva rishayashcha tapodhanah
324.27
चक्रे च सततं पूजां विष्वक्सेनाय भारत
जप्यं जगौ च सततं नारायणमुखोद्गतम्
Chakre cha satatam pujam vishvaksenaya bharata
Japyam jagau cha satatam narayanamukhodgatam
324.28
तत्रापि पञ्चभिर्यज्ञैः पञ्चकालानरिंदम
अयजद्धरिं सुरपतिं भूमेर्विवरगोऽपि सन्
Tatrapi panchabhiryagyaih panchakalanarindama
Ayajaddharim surapatim bhumervivaragopi san
324.29
ततोऽस्य तुष्टो भगवान्भक्त्या नारायणो हरिः
अनन्यभक्तस्य सतस्तत्परस्य जितात्मनः
Tatosya tushto bhagavanbhaktya narayano harih
Ananyabhaktasya satastatparasya jitatmanah
324.30
वरदो भगवान्विष्णुः समीपस्थं द्विजोत्तमम्
गरुत्मन्तं महावेगमाबभाषे स्मयन्निव
Varado bhagavanvishnuh samipastham dvijottamam
Garutmantam mahavegamababhashe smayanniva
324.31
द्विजोत्तम महाभाग गम्यतां वचनान्मम
सम्राड्राजा वसुर्नाम धर्मात्मा मां समाश्रितः
Dvijottama mahabhaga gamyatam vachananmama
Samradraja vasurnama dharmatma mam samashritah
324.32
ब्राह्मणानां प्रकोपेन प्रविष्टो वसुधातलम्
मानितास्ते तु विप्रेन्द्रास्त्वं तु गच्छ द्विजोत्तम
Brahmananam prakopena pravishto vasudhatalam
Manitaste tu viprendrastvam tu gachchha dvijottama
324.33
भूमेर्विवरसंगुप्तं गरुडेह ममाज्ञया
अधश्चरं नृपश्रेष्ठं खेचरं कुरु माचिरम्
Bhumervivarasanguptam garudeha mamagyaya
Adhashcharam nripashreshtham khecharam kuru machiram
324.34
गरुत्मानथ विक्षिप्य पक्षौ मारुतवेगवान्
विवेश विवरं भूमेर्यत्रास्ते वाग्यतो वसुः
Garutmanatha vikshipya pakshau marutavegavan
Vivesha vivaram bhumeryatraste vagyato vasuh
324.35
तत एनं समुत्क्षिप्य सहसा विनतासुतः
उत्पपात नभस्तूर्णं तत्र चैनममुञ्चत
Tata enam samutkshipya sahasa vinatasutah
Utpapata nabhasturnam tatra chainamamunchata
324.36
तस्मिन्मुहूर्ते संजज्ञे राजोपरिचरः पुनः
सशरीरो गतश्चैव ब्रह्मलोकं नृपोत्तमः
Tasminmuhurte sanjagye rajoparicharah punah
Sashariro gatashchaiva brahmalokam nripottamah
324.37
एवं तेनापि कौन्तेय वाग्दोषाद्देवताज्ञया
प्राप्ता गतिरयज्वार्हा द्विजशापान्महात्मना
Evam tenapi kaunteya vagdoshaddevatagyaya
Prapta gatirayajvarha dvijashapanmahatmana
324.38
केवलं पुरुषस्तेन सेवितो हरिरीश्वरः
ततः शीघ्रं जहौ शापं ब्रह्मलोकमवाप च
Kevalam purushastena sevito haririshvarah
Tatah shighram jahau shapam brahmalokamavapa cha
324.39
एतत्ते सर्वमाख्यातं ते भूता मानवा यथा
नारदोऽपि यथा श्वेतं द्वीपं स गतवानृषिः
तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप
Etatte sarvamakhyatam te bhuta manava yatha
Naradopi yatha shvetam dvipam sa gatavanrishih
Tatte sarvam pravakshyami shrinushvaikamana nripa