Chapter 307

307.1

युधिष्ठिर उवाच
ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ
दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत्

Yudhishthira uvacha
Aishvaryam va mahatprapya dhanam va bharatarshabha
Dirghamayuravapyatha katham mrityumatikramet

तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा
रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नोपैति जरान्तकौ

Tapasa va sumahata karmana va shrutena va
Rasayanaprayogairva kairnopaiti jarantakau

भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च

Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Bhikshoh panchashikhasyeha sanvadam janakasya cha

वैदेहो जनको राजा महर्षिं वेदवित्तमम्
पर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम्

Vaideho janako raja maharshim vedavittamam
Paryaprichchhatpanchashikham chhinnadharmarthasanshayam

केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ
तपसा वाथ बुद्ध्या वा कर्मणा वा श्रुतेन वा

Kena vrittena bhagavannatikramejjarantakau
Tapasa vatha buddhya va karmana va shrutena va

एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाच परोक्षवित्
निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नानिवृत्तिः कथंचन

Evamuktah sa vaideham pratyuvacha parokshavit
Nivrittirnaitayorasti nanivrittih kathanchana

न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः
सोऽयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः

Na hyahani nivartante na masa na punah kshapah
Soyam prapadyatedhvanam chiraya dhruvamadhruvah

सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा
उह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदभिपद्यते

Sarvabhutasamuchchhedah srotasevohyate sada
Uhyamanam nimajjantamaplave kalasagare
Jaramrityumahagrahe na kashchidabhipadyate

नैवास्य भविता कश्चिन्नासौ भवति कस्यचित्
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः
नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित्

Naivasya bhavita kashchinnasau bhavati kasyachit
Pathi sangatamevedam darairanyaishcha bandhubhih
Nayamatyantasanvaso labdhapurvo hi kenachit

क्षिप्यन्ते तेन तेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः
कालेन जाता जाता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः

Kshipyante tena tenaiva nishtanantah punah punah
Kalena jata jata hi vayunevabhrasanchayah

जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि

Jaramrityu hi bhutanam khaditarau vrikaviva
Balinam durbalanam cha hrasvanam mahatamapi

एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रुवेषु च
कथं हृष्येत जातेषु मृतेषु च कथं ज्वरेत्

Evambhuteshu bhuteshu nityabhutadhruveshu cha
Katham hrishyeta jateshu mriteshu cha katham jvaret

कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा
कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि

Kutohamagatah kosmi kva gamishyami kasya va
Kasminsthitah kva bhavita kasmatkimanushochasi

द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च
आगमांस्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च

Drashta svargasya na hyasti tathaiva narakasya cha
Agamanstvanatikramya dadyachchaiva yajeta cha