UtshovChapter 282
282.1
पराशर उवाच
वृत्तिः सकाशाद्वर्णेभ्यस्त्रिभ्यो हीनस्य शोभना
प्रीत्योपनीता निर्दिष्टा धर्मिष्ठान्कुरुते सदा
Parashara uvacha
Vrittih sakashadvarnebhyastribhyo hinasya shobhana
Prityopanita nirdishta dharmishthankurute sada
282.2
वृत्तिश्चेन्नास्ति शूद्रस्य पितृपैतामही ध्रुवा
न वृत्तिं परतो मार्गेच्छुश्रूषां तु प्रयोजयेत्
Vrittishchennasti shudrasya pitripaitamahi dhruva
Na vrittim parato margechchhushrusham tu prayojayet
282.3
सद्भिस्तु सह संसर्गः शोभते धर्मदर्शिभिः
नित्यं सर्वास्ववस्थासु नासद्भिरिति मे मतिः
Sadbhistu saha sansargah shobhate dharmadarshibhih
Nityam sarvasvavasthasu nasadbhiriti me matih
282.4
यथोदयगिरौ द्रव्यं संनिकर्षेण दीप्यते
तथा सत्संनिकर्षेण हीनवर्णोऽपि दीप्यते
Yathodayagirau dravyam sannikarshena dipyate
Tatha satsannikarshena hinavarnopi dipyate
282.5
यादृशेन हि वर्णेन भाव्यते शुक्लमम्बरम्
तादृशं कुरुते रूपमेतदेवमवैहि मे
Yadrishena hi varnena bhavyate shuklamambaram
Tadrisham kurute rupametadevamavaihi me
282.6
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कदाचन
अनित्यमिह मर्त्यानां जीवितं हि चलाचलम्
Tasmadguneshu rajyetha ma dosheshu kadachana
Anityamiha martyanam jivitam hi chalachalam
282.7
सुखे वा यदि वा दुःखे वर्तमानो विचक्षणः
यश्चिनोति शुभान्येव स भद्राणीह पश्यति
Sukhe va yadi va duhkhe vartamano vichakshanah
Yashchinoti shubhanyeva sa bhadraniha pashyati
282.8
धर्मादपेतं यत्कर्म यद्यपि स्यान्महाफलम्
न तत्सेवेत मेधावी न तद्धितमिहोच्यते
Dharmadapetam yatkarma yadyapi syanmahaphalam
Na tatseveta medhavi na taddhitamihochyate
282.9
यो हृत्वा गोसहस्राणि नृपो दद्यादरक्षिता
स शब्दमात्रफलभाग्राजा भवति तस्करः
Yo hritva gosahasrani nripo dadyadarakshita
Sa shabdamatraphalabhagraja bhavati taskarah
282.10
स्वयंभूरसृजच्चाग्रे धातारं लोकपूजितम्
धातासृजत्पुत्रमेकं प्रजानां धारणे रतम्
Svayambhurasrijachchagre dhataram lokapujitam
Dhatasrijatputramekam prajanam dharane ratam
282.11
तमर्चयित्वा वैश्यस्तु कुर्यादत्यर्थमृद्धिमत्
रक्षितव्यं तु राजन्यैरुपयोज्यं द्विजातिभिः
Tamarchayitva vaishyastu kuryadatyarthamriddhimat
Rakshitavyam tu rajanyairupayojyam dvijatibhih
282.12
अजिह्मैरशठक्रोधैर्हव्यकव्यप्रयोक्तृभिः
शूद्रैर्निर्मार्जनं कार्यमेवं धर्मो न नश्यति
Ajihmairashathakrodhairhavyakavyaprayoktribhih
Shudrairnirmarjanam karyamevam dharmo na nashyati
282.13
अप्रनष्टे ततो धर्मे भवन्ति सुखिताः प्रजाः
सुखेन तासां राजेन्द्र मोदन्ते दिवि देवताः
Apranashte tato dharme bhavanti sukhitah prajah
Sukhena tasam rajendra modante divi devatah
282.14
तस्माद्यो रक्षति नृपः स धर्मेणाभिपूज्यते
अधीते चापि यो विप्रो वैश्यो यश्चार्जने रतः
Tasmadyo rakshati nripah sa dharmenabhipujyate
Adhite chapi yo vipro vaishyo yashcharjane ratah
282.15
यश्च शुश्रूषते शूद्रः सततं नियतेन्द्रियः
अतोऽन्यथा मनुष्येन्द्र स्वधर्मात्परिहीयते
Yashcha shushrushate shudrah satatam niyatendriyah
Atonyatha manushyendra svadharmatparihiyate
282.16
प्राणसंतापनिर्दिष्टाः काकिण्योऽपि महाफलाः
न्यायेनोपार्जिता दत्ताः किमुतान्याः सहस्रशः
Pranasantapanirdishtah kakinyopi mahaphalah
Nyayenoparjita dattah kimutanyah sahasrashah
282.17
सत्कृत्य तु द्विजातिभ्यो यो ददाति नराधिप
यादृशं तादृशं नित्यमश्नाति फलमूर्जितम्
Satkritya tu dvijatibhyo yo dadati naradhipa
Yadrisham tadrisham nityamashnati phalamurjitam
282.18
अभिगम्य दत्तं तुष्ट्या यद्धन्यमाहुरभिष्टुतम्
याचितेन तु यद्दत्तं तदाहुर्मध्यमं बुधाः
Abhigamya dattam tushtya yaddhanyamahurabhishtutam
Yachitena tu yaddattam tadahurmadhyamam budhah
282.19
अवज्ञया दीयते यत्तथैवाश्रद्धयापि च
तदाहुरधमं दानं मुनयः सत्यवादिनः
Avagyaya diyate yattathaivashraddhayapi cha
Tadahuradhamam danam munayah satyavadinah
282.20
अतिक्रमे मज्जमानो विविधेन नरः सदा
तथा प्रयत्नं कुर्वीत यथा मुच्येत संशयात्
Atikrame majjamano vividhena narah sada
Tatha prayatnam kurvita yatha muchyeta sanshayat
282.21
दमेन शोभते विप्रः क्षत्रियो विजयेन तु
धनेन वैश्यः शूद्रस्तु नित्यं दाक्ष्येण शोभते
Damena shobhate viprah kshatriyo vijayena tu
Dhanena vaishyah shudrastu nityam dakshyena shobhate