UtshovChapter 265
265.1
युधिष्ठिर उवाच
कथं भवति पापात्मा कथं धर्मं करोति वा
केन निर्वेदमादत्ते मोक्षं वा केन गच्छति
Yudhishthira uvacha
Katham bhavati papatma katham dharmam karoti va
Kena nirvedamadatte moksham va kena gachchhati
265.2
भीष्म उवाच
विदिताः सर्वधर्मास्ते स्थित्यर्थमनुपृच्छसि
शृणु मोक्षं सनिर्वेदं पापं धर्मं च मूलतः
Bhishma uvacha
Viditah sarvadharmaste sthityarthamanuprichchhasi
Shrinu moksham sanirvedam papam dharmam cha mulatah
265.3
विज्ञानार्थं हि पञ्चानामिच्छा पूर्वं प्रवर्तते
प्राप्य ताञ्जायते कामो द्वेषो वा भरतर्षभ
Vigyanartham hi panchanamichchha purvam pravartate
Prapya tanjayate kamo dvesho va bharatarshabha
265.4
ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते पुनः
इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च चिकीर्षति
Tatastadartham yatate karma charabhate punah
Ishtanam rupagandhanamabhyasam cha chikirshati
265.5
ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम्
ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम्
Tato ragah prabhavati dveshashcha tadanantaram
Tato lobhah prabhavati mohashcha tadanantaram
265.6
लोभमोहाभिभूतस्य रागद्वेषान्वितस्य च
न धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च
Lobhamohabhibhutasya ragadveshanvitasya cha
Na dharme jayate buddhirvyajaddharmam karoti cha
265.7
व्याजेन चरतो धर्ममर्थव्याजोऽपि रोचते
व्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु कुरुनन्दन
Vyajena charato dharmamarthavyajopi rochate
Vyajena sidhyamaneshu dhaneshu kurunandana
265.8
तत्रैव कुरुते बुद्धिं ततः पापं चिकीर्षति
सुहृद्भिर्वार्यमाणोऽपि पण्डितैश्चापि भारत
Tatraiva kurute buddhim tatah papam chikirshati
Suhridbhirvaryamanopi panditaishchapi bharata
265.9
उत्तरं न्यायसंबद्धं ब्रवीति विधियोजितम्
अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्धते रागमोहजः
Uttaram nyayasambaddham braviti vidhiyojitam
Adharmastrividhastasya vardhate ragamohajah
265.10
पापं चिन्तयते चैव प्रब्रवीति करोति च
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य दोषान्पश्यन्ति साधवः
Papam chintayate chaiva prabraviti karoti cha
Tasyadharmapravrittasya doshanpashyanti sadhavah
265.11
एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः
स नेह सुखमाप्नोति कुत एव परत्र वै
Ekashilashcha mitratvam bhajante papakarminah
Sa neha sukhamapnoti kuta eva paratra vai
265.12
एवं भवति पापात्मा धर्मात्मानं तु मे शृणु
यथा कुशलधर्मा स कुशलं प्रतिपद्यते
Evam bhavati papatma dharmatmanam tu me shrinu
Yatha kushaladharma sa kushalam pratipadyate
265.13
य एतान्प्रज्ञया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यति
कुशलः सुखदुःखानां साधूंश्चाप्युपसेवते
Ya etanpragyaya doshanpurvamevanupashyati
Kushalah sukhaduhkhanam sadhunshchapyupasevate
265.14
तस्य साधुसमाचारादभ्यासाच्चैव वर्धते
प्रज्ञा धर्मे च रमते धर्मं चैवोपजीवति
Tasya sadhusamacharadabhyasachchaiva vardhate
Pragya dharme cha ramate dharmam chaivopajivati
265.15
सोऽथ धर्मादवाप्तेषु धनेषु कुरुते मनः
तस्यैव सिञ्चते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै
Sotha dharmadavapteshu dhaneshu kurute manah
Tasyaiva sinchate mulam gunanpashyati yatra vai
265.16
धर्मात्मा भवति ह्येवं मित्रं च लभते शुभम्
स मित्रधनलाभात्तु प्रेत्य चेह च नन्दति
Dharmatma bhavati hyevam mitram cha labhate shubham
Sa mitradhanalabhattu pretya cheha cha nandati
265.17
शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे च भारत
प्रभुत्वं लभते जन्तुर्धर्मस्यैतत्फलं विदुः
Shabde sparshe tatha rupe rase gandhe cha bharata
Prabhutvam labhate janturdharmasyaitatphalam viduh
265.18
स धर्मस्य फलं लब्ध्वा न तृप्यति युधिष्ठिर
अतृप्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा
Sa dharmasya phalam labdhva na tripyati yudhishthira
Atripyamano nirvedamadatte gyanachakshusha
265.19
प्रज्ञाचक्षुर्यदा कामे दोषमेवानुपश्यति
विरज्यते तदा कामान्न च धर्मं विमुञ्चति
Pragyachakshuryada kame doshamevanupashyati
Virajyate tada kamanna cha dharmam vimunchati
265.20
सर्वत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्षयात्मकम्
ततो मोक्षाय यतते नानुपायादुपायतः
Sarvatyage cha yatate drishtva lokam kshayatmakam
Tato mokshaya yatate nanupayadupayatah
265.21
शनैर्निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च
धर्मात्मा चैव भवति मोक्षं च लभते परम्
Shanairnirvedamadatte papam karma jahati cha
Dharmatma chaiva bhavati moksham cha labhate param
265.22
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि
पापं धर्मं तथा मोक्षं निर्वेदं चैव भारत
Etatte kathitam tata yanmam tvam pariprichchhasi
Papam dharmam tatha moksham nirvedam chaiva bharata
265.23
तस्माद्धर्मे प्रवर्तेथाः सर्वावस्थं युधिष्ठिर
धर्मे स्थितानां कौन्तेय सिद्धिर्भवति शाश्वती
Tasmaddharme pravartethah sarvavastham yudhishthira
Dharme sthitanam kaunteya siddhirbhavati shashvati