UtshovChapter 222
222.1
युधिष्ठिर उवाच
किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपरायणः
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम्
Yudhishthira uvacha
Kinshilah kinsamacharah kinvidyah kimparayanah
Prapnoti brahmanah sthanam yatparam prakriterdhruvam
222.2
भीष्म उवाच
मोक्षधर्मेषु नियतो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम्
Bhishma uvacha
Mokshadharmeshu niyato laghvaharo jitendriyah
Prapnoti brahmanah sthanam yatparam prakriterdhruvam
222.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
जैगीषव्यस्य संवादमसितस्य च भारत
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Jaigishavyasya sanvadamasitasya cha bharata
222.4
जैगीषव्यं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम्
अक्रुध्यन्तमहृष्यन्तमसितो देवलोऽब्रवीत्
Jaigishavyam mahapragyam dharmanamagatagamam
Akrudhyantamahrishyantamasito devalobravit
222.5
न प्रीयसे वन्द्यमानो निन्द्यमानो न कुप्यसि
का ते प्रज्ञा कुतश्चैषा किं चैतस्याः परायणम्
Na priyase vandyamano nindyamano na kupyasi
Ka te pragya kutashchaisha kim chaitasyah parayanam
222.6
इति तेनानुयुक्तः स तमुवाच महातपाः
महद्वाक्यमसंदिग्धं पुष्कलार्थपदं शुचि
Iti tenanuyuktah sa tamuvacha mahatapah
Mahadvakyamasandigdham pushkalarthapadam shuchi
222.7
या गतिर्या परा निष्ठा या शान्तिः पुण्यकर्मणाम्
तां तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यन्मां पृच्छसि वै द्विज
Ya gatirya para nishtha ya shantih punyakarmanam
Tam teham sampravakshyami yanmam prichchhasi vai dvija
222.8
निन्दत्सु च समो नित्यं प्रशंसत्सु च देवल
निह्नुवन्ति च ये तेषां समयं सुकृतं च ये
Nindatsu cha samo nityam prashansatsu cha devala
Nihnuvanti cha ye tesham samayam sukritam cha ye
222.9
उक्ताश्च न विवक्षन्ति वक्तारमहिते रतम्
प्रतिहन्तुं न चेच्छन्ति हन्तारं वै मनीषिणः
Uktashcha na vivakshanti vaktaramahite ratam
Pratihantum na chechchhanti hantaram vai manishinah
222.10
नाप्राप्तमनुशोचन्ति प्राप्तकालानि कुर्वते
न चातीतानि शोचन्ति न चैनान्प्रतिजानते
Napraptamanushochanti praptakalani kurvate
Na chatitani shochanti na chainanpratijanate
222.11
संप्राप्तानां च पूज्यानां कामादर्थेषु देवल
यथोपपत्तिं कुर्वन्ति शक्तिमन्तः कृतव्रताः
Sampraptanam cha pujyanam kamadartheshu devala
Yathopapattim kurvanti shaktimantah kritavratah
222.12
पक्वविद्या महाप्राज्ञा जितक्रोधा जितेन्द्रियाः
मनसा कर्मणा वाचा नापराध्यन्ति कस्यचित्
Pakvavidya mahapragya jitakrodha jitendriyah
Manasa karmana vacha naparadhyanti kasyachit
222.13
अनीर्षवो न चान्योन्यं विहिंसन्ति कदाचन
न च जातूपतप्यन्ते धीराः परसमृद्धिभिः
Anirshavo na chanyonyam vihinsanti kadachana
Na cha jatupatapyante dhirah parasamriddhibhih
222.14
निन्दाप्रशंसे चात्यर्थं न वदन्ति परस्य ये
न च निन्दाप्रशंसाभ्यां विक्रियन्ते कदाचन
Nindaprashanse chatyartham na vadanti parasya ye
Na cha nindaprashansabhyam vikriyante kadachana
222.15
सर्वतश्च प्रशान्ता ये सर्वभूतहिते रताः
न क्रुध्यन्ति न हृष्यन्ति नापराध्यन्ति कस्यचित्
विमुच्य हृदयग्रन्थींश्चङ्क्रम्यन्ते यथासुखम्
Sarvatashcha prashanta ye sarvabhutahite ratah
Na krudhyanti na hrishyanti naparadhyanti kasyachit
Vimuchya hridayagranthinshchankramyante yathasukham
222.16
न येषां बान्धवाः सन्ति ये चान्येषां न बान्धवाः
अमित्राश्च न सन्त्येषां ये चामित्रा न कस्यचित्
Na yesham bandhavah santi ye chanyesham na bandhavah
Amitrashcha na santyesham ye chamitra na kasyachit
222.17
य एवं कुर्वते मर्त्याः सुखं जीवन्ति सर्वदा
धर्ममेवानुवर्तन्ते धर्मज्ञा द्विजसत्तम
ये ह्यतो विच्युता मार्गात्ते हृष्यन्त्युद्विजन्ति च
Ya evam kurvate martyah sukham jivanti sarvada
Dharmamevanuvartante dharmagya dvijasattama
Ye hyato vichyuta margatte hrishyantyudvijanti cha
222.18
आस्थितस्तमहं मार्गमसूयिष्यामि कं कथम्
निन्द्यमानः प्रशस्तो वा हृष्येयं केन हेतुना
Asthitastamaham margamasuyishyami kam katham
Nindyamanah prashasto va hrishyeyam kena hetuna
222.19
यद्यदिच्छन्ति तन्मार्गमभिगच्छन्ति मानवाः
न मे निन्दाप्रशंसाभ्यां ह्रासवृद्धी भविष्यतः
Yadyadichchhanti tanmargamabhigachchhanti manavah
Na me nindaprashansabhyam hrasavriddhi bhavishyatah
222.20
अमृतस्येव संतृप्येदवमानस्य तत्त्ववित्
विषस्येवोद्विजेन्नित्यं संमानस्य विचक्षणः
Amritasyeva santripyedavamanasya tattvavit
Vishasyevodvijennityam sammanasya vichakshanah
222.21
अवज्ञातः सुखं शेते इह चामुत्र चोभयोः
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो योऽवमन्ता स बध्यते
Avagyatah sukham shete iha chamutra chobhayoh
Vimuktah sarvapapebhyo yovamanta sa badhyate
222.22
परां गतिं च ये केचित्प्रार्थयन्ति मनीषिणः
एतद्व्रतं समाश्रित्य सुखमेधन्ति ते जनाः
Param gatim cha ye kechitprarthayanti manishinah
Etadvratam samashritya sukhamedhanti te janah
222.23
सर्वतश्च समाहृत्य क्रतून्सर्वाञ्जितेन्द्रियः
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम्
Sarvatashcha samahritya kratunsarvanjitendriyah
Prapnoti brahmanah sthanam yatparam prakriterdhruvam
222.24
नास्य देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः
पदमन्ववरोहन्ति प्राप्तस्य परमां गतिम्
Nasya deva na gandharva na pishacha na rakshasah
Padamanvavarohanti praptasya paramam gatim