UtshovChapter 202
202.1
युधिष्ठिर उवाच
पितामह महाप्राज्ञ युधि सत्यपराक्रम
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन कृष्णमव्ययमीश्वरम्
Yudhishthira uvacha
Pitamaha mahapragya yudhi satyaparakrama
Shrotumichchhami kartsnyena krishnamavyayamishvaram
202.2
यच्चास्य तेजः सुमहद्यच्च कर्म पुरातनम्
तन्मे सर्वं यथातत्त्वं प्रब्रूहि भरतर्षभ
Yachchasya tejah sumahadyachcha karma puratanam
Tanme sarvam yathatattvam prabruhi bharatarshabha
202.3
तिर्यग्योनिगतं रूपं कथं धारितवान्हरिः
केन कार्यविसर्गेण तन्मे ब्रूहि पितामह
Tiryagyonigatam rupam katham dharitavanharih
Kena karyavisargena tanme bruhi pitamaha
202.4
भीष्म उवाच
पुराहं मृगयां यातो मार्कण्डेयाश्रमे स्थितः
तत्रापश्यं मुनिगणान्समासीनान्सहस्रशः
Bhishma uvacha
Puraham mrigayam yato markandeyashrame sthitah
Tatrapashyam muniganansamasinansahasrashah
202.5
ततस्ते मधुपर्केण पूजां चक्रुरथो मयि
प्रतिगृह्य च तां पूजां प्रत्यनन्दमृषीनहम्
Tataste madhuparkena pujam chakruratho mayi
Pratigrihya cha tam pujam pratyanandamrishinaham
202.6
कथैषा कथिता तत्र कश्यपेन महर्षिणा
मनःप्रह्लादिनीं दिव्यां तामिहैकमनाः शृणु
Kathaisha kathita tatra kashyapena maharshina
Manahprahladinim divyam tamihaikamanah shrinu
202.7
पुरा दानवमुख्या हि क्रोधलोभसमन्विताः
बलेन मत्ताः शतशो नरकाद्या महासुराः
Pura danavamukhya hi krodhalobhasamanvitah
Balena mattah shatasho narakadya mahasurah
202.8
तथैव चान्ये बहवो दानवा युद्धदुर्मदाः
न सहन्ते स्म देवानां समृद्धिं तामनुत्तमाम्
Tathaiva chanye bahavo danava yuddhadurmadah
Na sahante sma devanam samriddhim tamanuttamam
202.9
दानवैरर्द्यमानास्तु देवा देवर्षयस्तथा
न शर्म लेभिरे राजन्विशमानास्ततस्ततः
Danavairardyamanastu deva devarshayastatha
Na sharma lebhire rajanvishamanastatastatah
202.10
पृथिवीं चार्तरूपां ते समपश्यन्दिवौकसः
दानवैरभिसंकीर्णां घोररूपैर्महाबलैः
भारार्तामपकृष्टां च दुःखितां संनिमज्जतीम्
Prithivim chartarupam te samapashyandivaukasah
Danavairabhisankirnam ghorarupairmahabalaih
Bharartamapakrishtam cha duhkhitam sannimajjatim
202.11
अथादितेयाः संत्रस्ता ब्रह्माणमिदमब्रुवन्
कथं शक्यामहे ब्रह्मन्दानवैरुपमर्दनम्
Athaditeyah santrasta brahmanamidamabruvan
Katham shakyamahe brahmandanavairupamardanam
202.12
स्वयंभूस्तानुवाचेदं निसृष्टोऽत्र विधिर्मया
ते वरेणाभिसंमत्ता बलेन च मदेन च
Svayambhustanuvachedam nisrishtotra vidhirmaya
Te varenabhisammatta balena cha madena cha
202.13
नावभोत्स्यन्ति संमूढा विष्णुमव्यक्तदर्शनम्
वराहरूपिणं देवमधृष्यममरैरपि
Navabhotsyanti sammudha vishnumavyaktadarshanam
Varaharupinam devamadhrishyamamarairapi
202.14
एष वेगेन गत्वा हि यत्र ते दानवाधमाः
अन्तर्भूमिगता घोरा निवसन्ति सहस्रशः
शमयिष्यति श्रुत्वा ते जहृषुः सुरसत्तमाः
Esha vegena gatva hi yatra te danavadhamah
Antarbhumigata ghora nivasanti sahasrashah
Shamayishyati shrutva te jahrishuh surasattamah
202.15
ततो विष्णुर्महातेजा वाराहं रूपमाश्रितः
अन्तर्भूमिं संप्रविश्य जगाम दितिजान्प्रति
Tato vishnurmahateja varaham rupamashritah
Antarbhumim sampravishya jagama ditijanprati
202.16
दृष्ट्वा च सहिताः सर्वे दैत्याः सत्त्वममानुषम्
प्रसह्य सहसा सर्वे संतस्थुः कालमोहिताः
Drishtva cha sahitah sarve daityah sattvamamanusham
Prasahya sahasa sarve santasthuh kalamohitah
202.17
सर्वे च समभिद्रुत्य वराहं जगृहुः समम्
संक्रुद्धाश्च वराहं तं व्यकर्षन्त समन्ततः
Sarve cha samabhidrutya varaham jagrihuh samam
Sankruddhashcha varaham tam vyakarshanta samantatah
202.18
दानवेन्द्रा महाकाया महावीर्या बलोच्छ्रिताः
नाशक्नुवंश्च किंचित्ते तस्य कर्तुं तदा विभो
Danavendra mahakaya mahavirya balochchhritah
Nashaknuvanshcha kinchitte tasya kartum tada vibho
202.19
ततोऽगमन्विस्मयं ते दानवेन्द्रा भयात्तदा
संशयं गतमात्मानं मेनिरे च सहस्रशः
Tatogamanvismayam te danavendra bhayattada
Sanshayam gatamatmanam menire cha sahasrashah
202.20
ततो देवादिदेवः स योगात्मा योगसारथिः
योगमास्थाय भगवांस्तदा भरतसत्तम
Tato devadidevah sa yogatma yogasarathih
Yogamasthaya bhagavanstada bharatasattama
202.21
विननाद महानादं क्षोभयन्दैत्यदानवान्
संनादिता येन लोकाः सर्वाश्चैव दिशो दश
Vinanada mahanadam kshobhayandaityadanavan
Sannadita yena lokah sarvashchaiva disho dasha
202.22
तेन संनादशब्देन लोकाः संक्षोभमागमन्
संभ्रान्ताश्च दिशः सर्वा देवाः शक्रपुरोगमाः
Tena sannadashabdena lokah sankshobhamagaman
Sambhrantashcha dishah sarva devah shakrapurogamah
202.23
निर्विचेष्टं जगच्चापि बभूवातिभृशं तदा
स्थावरं जङ्गमं चैव तेन नादेन मोहितम्
Nirvicheshtam jagachchapi babhuvatibhrisham tada
Sthavaram jangamam chaiva tena nadena mohitam
202.24
ततस्ते दानवाः सर्वे तेन शब्देन भीषिताः
पेतुर्गतासवश्चैव विष्णुतेजोविमोहिताः
Tataste danavah sarve tena shabdena bhishitah
Peturgatasavashchaiva vishnutejovimohitah
202.25
रसातलगतांश्चैव वराहस्त्रिदशद्विषः
खुरैः संदारयामास मांसमेदोस्थिसंचयम्
Rasatalagatanshchaiva varahastridashadvishah
Khuraih sandarayamasa mansamedosthisanchayam
202.26
नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतः
पद्मनाभो महायोगी भूताचार्यः स भूतराट्
Nadena tena mahata sanatana iti smritah
Padmanabho mahayogi bhutacharyah sa bhutarat
202.27
ततो देवगणाः सर्वे पितामहमुपाब्रुवन्
नादोऽयं कीदृशो देव नैनं विद्म वयं विभो
कोऽसौ हि कस्य वा नादो येन विह्वलितं जगत्
Tato devaganah sarve pitamahamupabruvan
Nadoyam kidrisho deva nainam vidma vayam vibho
Kosau hi kasya va nado yena vihvalitam jagat
202.28
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुर्वाराहं रूपमास्थितः
उदतिष्ठन्महादेवः स्तूयमानो महर्षिभिः
Etasminnantare vishnurvaraham rupamasthitah
Udatishthanmahadevah stuyamano maharshibhih
202.29
पितामह उवाच
निहत्य दानवपतीन्महावर्ष्मा महाबलः
एष देवो महायोगी भूतात्मा भूतभावनः
Pitamaha uvacha
Nihatya danavapatinmahavarshma mahabalah
Esha devo mahayogi bhutatma bhutabhavanah
202.30
सर्वभूतेश्वरो योगी योनिरात्मा तथात्मनः
स्थिरीभवत कृष्णोऽयं सर्वपापप्रणाशनः
Sarvabhuteshvaro yogi yoniratma tathatmanah
Sthiribhavata krishnoyam sarvapapapranashanah
202.31
कृत्वा कर्मातिसाध्वेतदशक्यममितप्रभः
समायातः स्वमात्मानं महाभागो महाद्युतिः
पद्मनाभो महायोगी भूतात्मा भूतभावनः
Kritva karmatisadhvetadashakyamamitaprabhah
Samayatah svamatmanam mahabhago mahadyutih
Padmanabho mahayogi bhutatma bhutabhavanah
202.32
न संतापो न भीः कार्या शोको वा सुरसत्तमाः
विधिरेष प्रभावश्च कालः संक्षयकारकः
लोकान्धारयतानेन नादो मुक्तो महात्मना
Na santapo na bhih karya shoko va surasattamah
Vidhiresha prabhavashcha kalah sankshayakarakah
Lokandharayatanena nado mukto mahatmana
202.33
स एव हि महाभागः सर्वलोकनमस्कृतः
अच्युतः पुण्डरीकाक्षः सर्वभूतसमुद्भवः
Sa eva hi mahabhagah sarvalokanamaskritah
Achyutah pundarikakshah sarvabhutasamudbhavah