Chapter 179

179.1

भरद्वाज उवाच
यदि प्राणायते वायुर्वायुरेव विचेष्टते
श्वसित्याभाषते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः

Bharadvaja uvacha
Yadi pranayate vayurvayureva vicheshtate
Shvasityabhashate chaiva tasmajjivo nirarthakah

यद्यूष्मभाव आग्नेयो वह्निना पच्यते यदि
अग्निर्जरयते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः

Yadyushmabhava agneyo vahnina pachyate yadi
Agnirjarayate chaiva tasmajjivo nirarthakah

जन्तोः प्रमीयमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते
वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति

Jantoh pramiyamanasya jivo naivopalabhyate
Vayureva jahatyenamushmabhavashcha nashyati

यदि वातोपमो जीवः संश्लेषो यदि वायुना
वायुमण्डलवद्दृश्यो गच्छेत्सह मरुद्गणैः

Yadi vatopamo jivah sanshlesho yadi vayuna
Vayumandalavaddrishyo gachchhetsaha marudganaih

श्लेषो यदि च वातेन यदि तस्मात्प्रणश्यति
महार्णवविमुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम्

Shlesho yadi cha vatena yadi tasmatpranashyati
Maharnavavimuktatvadanyatsalilabhajanam

कूपे वा सलिलं दद्यात्प्रदीपं वा हुताशने
प्रक्षिप्तं नश्यति क्षिप्रं यथा नश्यत्यसौ तथा

Kupe va salilam dadyatpradipam va hutashane
Prakshiptam nashyati kshipram yatha nashyatyasau tatha

पञ्चसाधारणे ह्यस्मिञ्शरीरे जीवितं कुतः
येषामन्यतरत्यागाच्चतुर्णां नास्ति संग्रहः

Panchasadharane hyasminsharire jivitam kutah
Yeshamanyataratyagachchaturnam nasti sangrahah

नश्यन्त्यापो ह्यनाहाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात्
नश्यते कोष्ठभेदात्खमग्निर्नश्यत्यभोजनात्

Nashyantyapo hyanaharadvayuruchchhvasanigrahat
Nashyate koshthabhedatkhamagnirnashyatyabhojanat

व्याधिव्रणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते
पीडितेऽन्यतरे ह्येषां संघातो याति पञ्चधा

Vyadhivranaparikleshairmedini chaiva shiryate
Piditenyatare hyesham sanghato yati panchadha

तस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने जीवः किमनुधावति
किं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति वा

Tasminpanchatvamapanne jivah kimanudhavati
Kim vedayati va jivah kim shrinoti braviti va

एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति मामिति
यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति

Esha gauh paralokastham tarayishyati mamiti
Yo dattva mriyate jantuh sa gauh kam tarayishyati

गौश्च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा
इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः

Gaushcha pratigrahita cha data chaiva samam yada
Ihaiva vilayam yanti kutastesham samagamah

विहगैरुपयुक्तस्य शैलाग्रात्पतितस्य वा
अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः

Vihagairupayuktasya shailagratpatitasya va
Agnina chopayuktasya kutah sanjivanam punah

छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति
बीजान्यस्य प्रवर्तन्ते मृतः क्व पुनरेष्यति

Chhinnasya yadi vrikshasya na mulam pratirohati
Bijanyasya pravartante mritah kva punareshyati

बीजमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्तते
मृता मृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्बीजं प्रवर्तते

Bijamatram pura srishtam yadetatparivartate
Mrita mritah pranashyanti bijadbijam pravartate