UtshovChapter 1
1.1
वैशंपायन उवाच
कृतोदकास्ते सुहृदां सर्वेषां पाण्डुनन्दनाः
विदुरो धृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रियः
Vaishampayana uvacha
Kritodakaste suhridam sarvesham pandunandanah
Viduro dhritarashtrashcha sarvashcha bharatastriyah
1.2
तत्र ते सुमहात्मानो न्यवसन्कुरुनन्दनाः
शौचं निवर्तयिष्यन्तो मासमेकं बहिः पुरात्
Tatra te sumahatmano nyavasankurunandanah
Shaucham nivartayishyanto masamekam bahih purat
1.3
कृतोदकं तु राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
अभिजग्मुर्महात्मानः सिद्धा ब्रह्मर्षिसत्तमाः
Kritodakam tu rajanam dharmatmanam yudhishthiram
Abhijagmurmahatmanah siddha brahmarshisattamah
1.4
द्वैपायनो नारदश्च देवलश्च महानृषिः
देवस्थानश्च कण्वश्च तेषां शिष्याश्च सत्तमाः
Dvaipayano naradashcha devalashcha mahanrishih
Devasthanashcha kanvashcha tesham shishyashcha sattamah
1.5
अन्ये च वेदविद्वांसः कृतप्रज्ञा द्विजातयः
गृहस्थाः स्नातकाः सर्वे ददृशुः कुरुसत्तमम्
Anye cha vedavidvansah kritapragya dvijatayah
Grihasthah snatakah sarve dadrishuh kurusattamam
1.6
अभिगम्य महात्मानः पूजिताश्च यथाविधि
आसनेषु महार्हेषु विविशुस्ते महर्षयः
Abhigamya mahatmanah pujitashcha yathavidhi
Asaneshu maharheshu vivishuste maharshayah
1.7
प्रतिगृह्य ततः पूजां तत्कालसदृशीं तदा
पर्युपासन्यथान्यायं परिवार्य युधिष्ठिरम्
Pratigrihya tatah pujam tatkalasadrishim tada
Paryupasanyathanyayam parivarya yudhishthiram
1.8
पुण्ये भागीरथीतीरे शोकव्याकुलचेतसम्
आश्वासयन्तो राजानं विप्राः शतसहस्रशः
Punye bhagirathitire shokavyakulachetasam
Ashvasayanto rajanam viprah shatasahasrashah
1.9
नारदस्त्वब्रवीत्काले धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
विचार्य मुनिभिः सार्धं तत्कालसदृशं वचः
Naradastvabravitkale dharmatmanam yudhishthiram
Vicharya munibhih sardham tatkalasadrisham vachah
1.10
भवतो बाहुवीर्येण प्रसादान्माधवस्य च
जितेयमवनिः कृत्स्ना धर्मेण च युधिष्ठिर
Bhavato bahuviryena prasadanmadhavasya cha
Jiteyamavanih kritsna dharmena cha yudhishthira
1.11
दिष्ट्या मुक्ताः स्थ संग्रामादस्माल्लोकभयंकरात्
क्षत्रधर्मरतश्चापि कच्चिन्मोदसि पाण्डव
Dishtya muktah stha sangramadasmallokabhayankarat
Kshatradharmaratashchapi kachchinmodasi pandava
1.12
कच्चिच्च निहतामित्रः प्रीणासि सुहृदो नृप
कच्चिच्छ्रियमिमां प्राप्य न त्वां शोकः प्रबाधते
Kachchichcha nihatamitrah prinasi suhrido nripa
Kachchichchhriyamimam prapya na tvam shokah prabadhate
1.13
युधिष्ठिर उवाच
विजितेयं मही कृत्स्ना कृष्णबाहुबलाश्रयात्
ब्राह्मणानां प्रसादेन भीमार्जुनबलेन च
Yudhishthira uvacha
Vijiteyam mahi kritsna krishnabahubalashrayat
Brahmananam prasadena bhimarjunabalena cha
1.14
इदं तु मे महद्दुःखं वर्तते हृदि नित्यदा
कृत्वा ज्ञातिक्षयमिमं महान्तं लोभकारितम्
Idam tu me mahadduhkham vartate hridi nityada
Kritva gyatikshayamimam mahantam lobhakaritam
1.15
सौभद्रं द्रौपदेयांश्च घातयित्वा प्रियान्सुतान्
जयोऽयमजयाकारो भगवन्प्रतिभाति मे
Saubhadram draupadeyanshcha ghatayitva priyansutan
Jayoyamajayakaro bhagavanpratibhati me
1.16
किं नु वक्ष्यति वार्ष्णेयी वधूर्मे मधुसूदनम्
द्वारकावासिनी कृष्णमितः प्रतिगतं हरिम्
Kim nu vakshyati varshneyi vadhurme madhusudanam
Dvarakavasini krishnamitah pratigatam harim
1.17
द्रौपदी हतपुत्रेयं कृपणा हतबान्धवा
अस्मत्प्रियहिते युक्ता भूयः पीडयतीव माम्
Draupadi hataputreyam kripana hatabandhava
Asmatpriyahite yukta bhuyah pidayativa mam
1.18
इदमन्यच्च भगवन्यत्त्वां वक्ष्यामि नारद
मन्त्रसंवरणेनास्मि कुन्त्या दुःखेन योजितः
Idamanyachcha bhagavanyattvam vakshyami narada
Mantrasanvaranenasmi kuntya duhkhena yojitah
1.19
योऽसौ नागायुतबलो लोकेऽप्रतिरथो रणे
सिंहखेलगतिर्धीमान्घृणी दान्तो यतव्रतः
Yosau nagayutabalo lokepratiratho rane
Sinhakhelagatirdhimanghrini danto yatavratah
1.20
आश्रयो धार्तराष्ट्राणां मानी तीक्ष्णपराक्रमः
अमर्षी नित्यसंरम्भी क्षेप्तास्माकं रणे रणे
Ashrayo dhartarashtranam mani tikshnaparakramah
Amarshi nityasanrambhi ksheptasmakam rane rane
1.21
शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च कृती चाद्भुतविक्रमः
गूढोत्पन्नः सुतः कुन्त्या भ्रातास्माकं च सोदरः
Shighrastrashchitrayodhi cha kriti chadbhutavikramah
Gudhotpannah sutah kuntya bhratasmakam cha sodarah
1.22
तोयकर्मणि यं कुन्ती कथयामास सूर्यजम्
पुत्रं सर्वगुणोपेतमवकीर्णं जले पुरा
Toyakarmani yam kunti kathayamasa suryajam
Putram sarvagunopetamavakirnam jale pura
1.23
यं सूतपुत्रं लोकोऽयं राधेयं चाप्यमन्यत
स ज्येष्ठपुत्रः कुन्त्या वै भ्रातास्माकं च मातृजः
Yam sutaputram lokoyam radheyam chapyamanyata
Sa jyeshthaputrah kuntya vai bhratasmakam cha matrijah
1.24
अजानता मया संख्ये राज्यलुब्धेन घातितः
तन्मे दहति गात्राणि तूलराशिमिवानलः
Ajanata maya sankhye rajyalubdhena ghatitah
Tanme dahati gatrani tularashimivanalah
1.25
न हि तं वेद पार्थोऽपि भ्रातरं श्वेतवाहनः
नाहं न भीमो न यमौ स त्वस्मान्वेद सुव्रतः
Na hi tam veda parthopi bhrataram shvetavahanah
Naham na bhimo na yamau sa tvasmanveda suvratah
1.26
गता किल पृथा तस्य सकाशमिति नः श्रुतम्
अस्माकं शमकामा वै त्वं च पुत्रो ममेत्यथ
Gata kila pritha tasya sakashamiti nah shrutam
Asmakam shamakama vai tvam cha putro mametyatha
1.27
पृथाया न कृतः कामस्तेन चापि महात्मना
अतिपश्चादिदं मातर्यवोचदिति नः श्रुतम्
Prithaya na kritah kamastena chapi mahatmana
Atipashchadidam mataryavochaditi nah shrutam
1.28
न हि शक्ष्याम्यहं त्यक्तुं नृपं दुर्योधनं रणे
अनार्यं च नृशंसं च कृतघ्नं च हि मे भवेत्
Na hi shakshyamyaham tyaktum nripam duryodhanam rane
Anaryam cha nrishansam cha kritaghnam cha hi me bhavet
1.29
युधिष्ठिरेण संधिं च यदि कुर्यां मते तव
भीतो रणे श्वेतवाहादिति मां मंस्यते जनः
Yudhishthirena sandhim cha yadi kuryam mate tava
Bhito rane shvetavahaditi mam mansyate janah
1.30
सोऽहं निर्जित्य समरे विजयं सहकेशवम्
संधास्ये धर्मपुत्रेण पश्चादिति च सोऽब्रवीत्
Soham nirjitya samare vijayam sahakeshavam
Sandhasye dharmaputrena pashchaditi cha sobravit
1.31
तमवोचत्किल पृथा पुनः पृथुलवक्षसम्
चतुर्णामभयं देहि कामं युध्यस्व फल्गुनम्
Tamavochatkila pritha punah prithulavakshasam
Chaturnamabhayam dehi kamam yudhyasva phalgunam
1.32
सोऽब्रवीन्मातरं धीमान्वेपमानः कृताञ्जलिः
प्राप्तान्विषह्यांश्चतुरो न हनिष्यामि ते सुतान्
Sobravinmataram dhimanvepamanah kritanjalih
Praptanvishahyanshchaturo na hanishyami te sutan
1.33
पञ्चैव हि सुता मातर्भविष्यन्ति हि ते ध्रुवम्
सकर्णा वा हते पार्थे सार्जुना वा हते मयि
Panchaiva hi suta matarbhavishyanti hi te dhruvam
Sakarna va hate parthe sarjuna va hate mayi
1.34
तं पुत्रगृद्धिनी भूयो माता पुत्रमथाब्रवीत्
भ्रातॄणां स्वस्ति कुर्वीथा येषां स्वस्ति चिकीर्षसि
Tam putragriddhini bhuyo mata putramathabravit
Bhratrinam svasti kurvitha yesham svasti chikirshasi
1.35
तमेवमुक्त्वा तु पृथा विसृज्योपययौ गृहान्
सोऽर्जुनेन हतो वीरो भ्राता भ्रात्रा सहोदरः
Tamevamuktva tu pritha visrijyopayayau grihan
Sorjunena hato viro bhrata bhratra sahodarah
1.36
न चैव विवृतो मन्त्रः पृथायास्तस्य वा मुने
अथ शूरो महेष्वासः पार्थेनासौ निपातितः
Na chaiva vivrito mantrah prithayastasya va mune
Atha shuro maheshvasah parthenasau nipatitah
1.37
अहं त्वज्ञासिषं पश्चात्स्वसोदर्यं द्विजोत्तम
पूर्वजं भ्रातरं कर्णं पृथाया वचनात्प्रभो
Aham tvagyasisham pashchatsvasodaryam dvijottama
Purvajam bhrataram karnam prithaya vachanatprabho
1.38
तेन मे दूयतेऽतीव हृदयं भ्रातृघातिनः
कर्णार्जुनसहायोऽहं जयेयमपि वासवम्
Tena me duyatetiva hridayam bhratrighatinah
Karnarjunasahayoham jayeyamapi vasavam
1.39
सभायां क्लिश्यमानस्य धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः
सहसोत्पतितः क्रोधः कर्णं दृष्ट्वा प्रशाम्यति
Sabhayam klishyamanasya dhartarashtrairduratmabhih
Sahasotpatitah krodhah karnam drishtva prashamyati
1.40
यदा ह्यस्य गिरो रूक्षाः शृणोमि कटुकोदयाः
सभायां गदतो द्यूते दुर्योधनहितैषिणः
Yada hyasya giro rukshah shrinomi katukodayah
Sabhayam gadato dyute duryodhanahitaishinah
1.41
तदा नश्यति मे क्रोधः पादौ तस्य निरीक्ष्य ह
कुन्त्या हि सदृशौ पादौ कर्णस्येति मतिर्मम
Tada nashyati me krodhah padau tasya nirikshya ha
Kuntya hi sadrishau padau karnasyeti matirmama
1.42
सादृश्यहेतुमन्विच्छन्पृथायास्तव चैव ह
कारणं नाधिगच्छामि कथंचिदपि चिन्तयन्
Sadrishyahetumanvichchhanprithayastava chaiva ha
Karanam nadhigachchhami kathanchidapi chintayan
1.43
कथं नु तस्य संग्रामे पृथिवी चक्रमग्रसत्
कथं च शप्तो भ्राता मे तत्त्वं वक्तुमिहार्हसि
Katham nu tasya sangrame prithivi chakramagrasat
Katham cha shapto bhrata me tattvam vaktumiharhasi
1.44
श्रोतुमिच्छामि भगवंस्त्वत्तः सर्वं यथातथम्
भवान्हि सर्वविद्विद्वाँल्लोके वेद कृताकृतम्
Shrotumichchhami bhagavanstvattah sarvam yathatatham
Bhavanhi sarvavidvidvanlloke veda kritakritam