UtshovChapter 7
7.1
धृतराष्ट्र उवाच
अहोऽभिहितमाख्यानं भवता तत्त्वदर्शिना
भूय एव तु मे हर्षः श्रोतुं वागमृतं तव
Dhritarashtra uvacha
Ahobhihitamakhyanam bhavata tattvadarshina
Bhuya eva tu me harshah shrotum vagamritam tava
7.2
विदुर उवाच
शृणु भूयः प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम्
यच्छ्रुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसारेभ्यो विचक्षणाः
Vidura uvacha
Shrinu bhuyah pravakshyami margasyaitasya vistaram
Yachchhrutva vipramuchyante sansarebhyo vichakshanah
7.3
यथा तु पुरुषो राजन्दीर्घमध्वानमास्थितः
क्वचित्क्वचिच्छ्रमात्स्थाता कुरुते वासमेव वा
Yatha tu purusho rajandirghamadhvanamasthitah
Kvachitkvachichchhramatsthata kurute vasameva va
7.4
एवं संसारपर्याये गर्भवासेषु भारत
कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिताः
Evam sansaraparyaye garbhavaseshu bharata
Kurvanti durbudha vasam muchyante tatra panditah
7.5
तस्मादध्वानमेवैतमाहुः शास्त्रविदो जनाः
यत्तु संसारगहनं वनमाहुर्मनीषिणः
Tasmadadhvanamevaitamahuh shastravido janah
Yattu sansaragahanam vanamahurmanishinah
7.6
सोऽयं लोकसमावर्तो मर्त्यानां भरतर्षभ
चराणां स्थावराणां च गृध्येत्तत्र न पण्डितः
Soyam lokasamavarto martyanam bharatarshabha
Charanam sthavaranam cha gridhyettatra na panditah
7.7
शारीरा मानसाश्चैव मर्त्यानां ये तु व्याधयः
प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च ते व्यालाः कथिता बुधैः
Sharira manasashchaiva martyanam ye tu vyadhayah
Pratyakshashcha parokshashcha te vyalah kathita budhaih
7.8
क्लिश्यमानाश्च तैर्नित्यं हन्यमानाश्च भारत
स्वकर्मभिर्महाव्यालैर्नोद्विजन्त्यल्पबुद्धयः
Klishyamanashcha tairnityam hanyamanashcha bharata
Svakarmabhirmahavyalairnodvijantyalpabuddhayah
7.9
अथापि तैर्विमुच्येत व्याधिभिः पुरुषो नृप
आवृणोत्येव तं पश्चाज्जरा रूपविनाशिनी
Athapi tairvimuchyeta vyadhibhih purusho nripa
Avrinotyeva tam pashchajjara rupavinashini
7.10
शब्दरूपरसस्पर्शैर्गन्धैश्च विविधैरपि
मज्जमानं महापङ्के निरालम्बे समन्ततः
Shabdaruparasasparshairgandhaishcha vividhairapi
Majjamanam mahapanke niralambe samantatah
7.11
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रसंधयः
क्रमेणास्य प्रलुम्पन्ति रूपमायुस्तथैव च
Sanvatsarartavo masah pakshahoratrasandhayah
Kramenasya pralumpanti rupamayustathaiva cha
7.12
एते कालस्य निधयो नैताञ्जानन्ति दुर्बुधाः
अत्राभिलिखितान्याहुः सर्वभूतानि कर्मणा
Ete kalasya nidhayo naitanjananti durbudhah
Atrabhilikhitanyahuh sarvabhutani karmana
7.13
रथं शरीरं भूतानां सत्त्वमाहुस्तु सारथिम्
इन्द्रियाणि हयानाहुः कर्म बुद्धिश्च रश्मयः
Ratham shariram bhutanam sattvamahustu sarathim
Indriyani hayanahuh karma buddhishcha rashmayah
7.14
तेषां हयानां यो वेगं धावतामनुधावति
स तु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते
Tesham hayanam yo vegam dhavatamanudhavati
Sa tu sansarachakresminshchakravatparivartate
7.15
यस्तान्यमयते बुद्ध्या स यन्ता न निवर्तते
याम्यमाहू रथं ह्येनं मुह्यन्ते येन दुर्बुधाः
Yastanyamayate buddhya sa yanta na nivartate
Yamyamahu ratham hyenam muhyante yena durbudhah
7.16
स चैतत्प्राप्नुते राजन्यत्त्वं प्राप्तो नराधिप
राज्यनाशं सुहृन्नाशं सुतनाशं च भारत
Sa chaitatprapnute rajanyattvam prapto naradhipa
Rajyanasham suhrinnasham sutanasham cha bharata
7.17
अनुतर्षुलमेवैतद्दुःखं भवति भारत
साधुः परमदुःखानां दुःखभैषज्यमाचरेत्
Anutarshulamevaitadduhkham bhavati bharata
Sadhuh paramaduhkhanam duhkhabhaishajyamacharet
7.18
न विक्रमो न चाप्यर्थो न मित्रं न सुहृज्जनः
तथोन्मोचयते दुःखाद्यथात्मा स्थिरसंयमः
Na vikramo na chapyartho na mitram na suhrijjanah
Tathonmochayate duhkhadyathatma sthirasanyamah
7.19
तस्मान्मैत्रं समास्थाय शीलमापद्य भारत
दमस्त्यागोऽप्रमादश्च ते त्रयो ब्रह्मणो हयाः
Tasmanmaitram samasthaya shilamapadya bharata
Damastyagopramadashcha te trayo brahmano hayah
7.20
शीलरश्मिसमायुक्ते स्थितो यो मानसे रथे
त्यक्त्वा मृत्युभयं राजन्ब्रह्मलोकं स गच्छति
Shilarashmisamayukte sthito yo manase rathe
Tyaktva mrityubhayam rajanbrahmalokam sa gachchhati