UtshovChapter 16
16.1
वैशंपायन उवाच
तदाज्ञाय हृषीकेशो विसृष्टं पापकर्मणा
हृष्यमाण इदं वाक्यं द्रौणिं प्रत्यब्रवीत्तदा
Vaishampayana uvacha
Tadagyaya hrishikesho visrishtam papakarmana
Hrishyamana idam vakyam draunim pratyabravittada
16.2
विराटस्य सुतां पूर्वं स्नुषां गाण्डीवधन्वनः
उपप्लव्यगतां दृष्ट्वा व्रतवान्ब्राह्मणोऽब्रवीत्
Viratasya sutam purvam snusham gandivadhanvanah
Upaplavyagatam drishtva vratavanbrahmanobravit
16.3
परिक्षीणेषु कुरुषु पुत्रस्तव जनिष्यति
एतदस्य परिक्षित्त्वं गर्भस्थस्य भविष्यति
Parikshineshu kurushu putrastava janishyati
Etadasya parikshittvam garbhasthasya bhavishyati
16.4
तस्य तद्वचनं साधोः सत्यमेव भविष्यति
परिक्षिद्भविता ह्येषां पुनर्वंशकरः सुतः
Tasya tadvachanam sadhoh satyameva bhavishyati
Parikshidbhavita hyesham punarvanshakarah sutah
16.5
एवं ब्रुवाणं गोविन्दं सात्वतप्रवरं तदा
द्रौणिः परमसंरब्धः प्रत्युवाचेदमुत्तरम्
Evam bruvanam govindam satvatapravaram tada
Draunih paramasanrabdhah pratyuvachedamuttaram
16.6
नैतदेवं यथात्थ त्वं पक्षपातेन केशव
वचनं पुण्डरीकाक्ष न च मद्वाक्यमन्यथा
Naitadevam yathattha tvam pakshapatena keshava
Vachanam pundarikaksha na cha madvakyamanyatha
16.7
पतिष्यत्येतदस्त्रं हि गर्भे तस्या मयोद्यतम्
विराटदुहितुः कृष्ण यां त्वं रक्षितुमिच्छसि
Patishyatyetadastram hi garbhe tasya mayodyatam
Virataduhituh krishna yam tvam rakshitumichchhasi
16.8
वासुदेव उवाच
अमोघः परमास्त्रस्य पातस्तस्य भविष्यति
स तु गर्भो मृतो जातो दीर्घमायुरवाप्स्यति
Vasudeva uvacha
Amoghah paramastrasya patastasya bhavishyati
Sa tu garbho mrito jato dirghamayuravapsyati
16.9
त्वां तु कापुरुषं पापं विदुः सर्वे मनीषिणः
असकृत्पापकर्माणं बालजीवितघातकम्
Tvam tu kapurusham papam viduh sarve manishinah
Asakritpapakarmanam balajivitaghatakam
16.10
तस्मात्त्वमस्य पापस्य कर्मणः फलमाप्नुहि
त्रीणि वर्षसहस्राणि चरिष्यसि महीमिमाम्
अप्राप्नुवन्क्वचित्कांचित्संविदं जातु केनचित्
Tasmattvamasya papasya karmanah phalamapnuhi
Trini varshasahasrani charishyasi mahimimam
Aprapnuvankvachitkanchitsanvidam jatu kenachit
16.11
निर्जनानसहायस्त्वं देशान्प्रविचरिष्यसि
भवित्री न हि ते क्षुद्र जनमध्येषु संस्थितिः
Nirjananasahayastvam deshanpravicharishyasi
Bhavitri na hi te kshudra janamadhyeshu sansthitih
16.12
पूयशोणितगन्धी च दुर्गकान्तारसंश्रयः
विचरिष्यसि पापात्मन्सर्वव्याधिसमन्वितः
Puyashonitagandhi cha durgakantarasanshrayah
Vicharishyasi papatmansarvavyadhisamanvitah
16.13
वयः प्राप्य परिक्षित्तु वेदव्रतमवाप्य च
कृपाच्छारद्वताद्वीरः सर्वास्त्राण्युपलप्स्यते
Vayah prapya parikshittu vedavratamavapya cha
Kripachchharadvatadvirah sarvastranyupalapsyate
16.14
विदित्वा परमास्त्राणि क्षत्रधर्मव्रते स्थितः
षष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा वसुधां पालयिष्यति
Viditva paramastrani kshatradharmavrate sthitah
Shashtim varshani dharmatma vasudham palayishyati
16.15
इतश्चोर्ध्वं महाबाहुः कुरुराजो भविष्यति
परिक्षिन्नाम नृपतिर्मिषतस्ते सुदुर्मते
पश्य मे तपसो वीर्यं सत्यस्य च नराधम
Itashchordhvam mahabahuh kururajo bhavishyati
Parikshinnama nripatirmishataste sudurmate
Pashya me tapaso viryam satyasya cha naradhama
16.16
व्यास उवाच
यस्मादनादृत्य कृतं त्वयास्मान्कर्म दारुणम्
ब्राह्मणस्य सतश्चैव यस्मात्ते वृत्तमीदृशम्
Vyasa uvacha
Yasmadanadritya kritam tvayasmankarma darunam
Brahmanasya satashchaiva yasmatte vrittamidrisham
16.17
तस्माद्यद्देवकीपुत्र उक्तवानुत्तमं वचः
असंशयं ते तद्भावि क्षुद्रकर्मन्व्रजाश्वितः
Tasmadyaddevakiputra uktavanuttamam vachah
Asanshayam te tadbhavi kshudrakarmanvrajashvitah
16.18
अश्वत्थामोवाच
सहैव भवता ब्रह्मन्स्थास्यामि पुरुषेष्वहम्
सत्यवागस्तु भगवानयं च पुरुषोत्तमः
Ashvatthamovacha
Sahaiva bhavata brahmansthasyami purusheshvaham
Satyavagastu bhagavanayam cha purushottamah
16.19
वैशंपायन उवाच
प्रदायाथ मणिं द्रौणिः पाण्डवानां महात्मनाम्
जगाम विमनास्तेषां सर्वेषां पश्यतां वनम्
Vaishampayana uvacha
Pradayatha manim draunih pandavanam mahatmanam
Jagama vimanastesham sarvesham pashyatam vanam
16.20
पाण्डवाश्चापि गोविन्दं पुरस्कृत्य हतद्विषः
कृष्णद्वैपायनं चैव नारदं च महामुनिम्
Pandavashchapi govindam puraskritya hatadvishah
Krishnadvaipayanam chaiva naradam cha mahamunim
16.21
द्रोणपुत्रस्य सहजं मणिमादाय सत्वराः
द्रौपदीमभ्यधावन्त प्रायोपेतां मनस्विनीम्
Dronaputrasya sahajam manimadaya satvarah
Draupadimabhyadhavanta prayopetam manasvinim
16.22
ततस्ते पुरुषव्याघ्राः सदश्वैरनिलोपमैः
अभ्ययुः सहदाशार्हाः शिबिरं पुनरेव ह
Tataste purushavyaghrah sadashvairanilopamaih
Abhyayuh sahadasharhah shibiram punareva ha
16.23
अवतीर्य रथाभ्यां तु त्वरमाणा महारथाः
ददृशुर्द्रौपदीं कृष्णामार्तामार्ततराः स्वयम्
Avatirya rathabhyam tu tvaramana maharathah
Dadrishurdraupadim krishnamartamartatarah svayam
16.24
तामुपेत्य निरानन्दां दुःखशोकसमन्विताम्
परिवार्य व्यतिष्ठन्त पाण्डवाः सहकेशवाः
Tamupetya niranandam duhkhashokasamanvitam
Parivarya vyatishthanta pandavah sahakeshavah
16.25
ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो भीमसेनो महाबलः
प्रददौ तु मणिं दिव्यं वचनं चेदमब्रवीत्
Tato ragyabhyanugyato bhimaseno mahabalah
Pradadau tu manim divyam vachanam chedamabravit
16.26
अयं भद्रे तव मणिः पुत्रहन्ता जितः स ते
उत्तिष्ठ शोकमुत्सृज्य क्षत्रधर्ममनुस्मर
Ayam bhadre tava manih putrahanta jitah sa te
Uttishtha shokamutsrijya kshatradharmamanusmara
16.27
प्रयाणे वासुदेवस्य शमार्थमसितेक्षणे
यान्युक्तानि त्वया भीरु वाक्यानि मधुघातिनः
Prayane vasudevasya shamarthamasitekshane
Yanyuktani tvaya bhiru vakyani madhughatinah
16.28
नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा भ्रातरो न च
नैव त्वमपि गोविन्द शममिच्छति राजनि
Naiva me patayah santi na putra bhrataro na cha
Naiva tvamapi govinda shamamichchhati rajani
16.29
उक्तवत्यसि धीराणि वाक्यानि पुरुषोत्तमम्
क्षत्रधर्मानुरूपाणि तानि संस्मर्तुमर्हसि
Uktavatyasi dhirani vakyani purushottamam
Kshatradharmanurupani tani sansmartumarhasi
16.30
हतो दुर्योधनः पापो राज्यस्य परिपन्थकः
दुःशासनस्य रुधिरं पीतं विस्फुरतो मया
Hato duryodhanah papo rajyasya paripanthakah
Duhshasanasya rudhiram pitam visphurato maya
16.31
वैरस्य गतमानृण्यं न स्म वाच्या विवक्षताम्
जित्वा मुक्तो द्रोणपुत्रो ब्राह्मण्याद्गौरवेण च
Vairasya gatamanrinyam na sma vachya vivakshatam
Jitva mukto dronaputro brahmanyadgauravena cha
16.32
यशोऽस्य पातितं देवि शरीरं त्ववशेषितम्
वियोजितश्च मणिना न्यासितश्चायुधं भुवि
Yashosya patitam devi shariram tvavasheshitam
Viyojitashcha manina nyasitashchayudham bhuvi
16.33
द्रौपद्युवाच
केवलानृण्यमाप्तास्मि गुरुपुत्रो गुरुर्मम
शिरस्येतं मणिं राजा प्रतिबध्नातु भारत
Draupadyuvacha
Kevalanrinyamaptasmi guruputro gururmama
Shirasyetam manim raja pratibadhnatu bharata
16.34
वैशंपायन उवाच
तं गृहीत्वा ततो राजा शिरस्येवाकरोत्तदा
गुरोरुच्छिष्टमित्येव द्रौपद्या वचनादपि
Vaishampayana uvacha
Tam grihitva tato raja shirasyevakarottada
Guroruchchhishtamityeva draupadya vachanadapi
16.35
ततो दिव्यं मणिवरं शिरसा धारयन्प्रभुः
शुशुभे स महाराजः सचन्द्र इव पर्वतः
Tato divyam manivaram shirasa dharayanprabhuh
Shushubhe sa maharajah sachandra iva parvatah
16.36
उत्तस्थौ पुत्रशोकार्ता ततः कृष्णा मनस्विनी
कृष्णं चापि महाबाहुं पर्यपृच्छत धर्मराट्
Uttasthau putrashokarta tatah krishna manasvini
Krishnam chapi mahabahum paryaprichchhata dharmarat