UtshovChapter 89
89.1
जनमेजय उवाच
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि पूरोर्वंशकरान्नृपान्
यद्वीर्या यादृशाश्चैव यावन्तो यत्पराक्रमाः
Janamejaya uvacha
Bhagavanshrotumichchhami purorvanshakarannripan
Yadvirya yadrishashchaiva yavanto yatparakramah
89.2
न ह्यस्मिञ्शीलहीनो वा निर्वीर्यो वा नराधिपः
प्रजाविरहितो वापि भूतपूर्वः कदाचन
Na hyasminshilahino va nirviryo va naradhipah
Prajavirahito vapi bhutapurvah kadachana
89.3
तेषां प्रथितवृत्तानां राज्ञां विज्ञानशालिनाम्
चरितं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण तपोधन
Tesham prathitavrittanam ragyam vigyanashalinam
Charitam shrotumichchhami vistarena tapodhana
89.4
वैशंपायन उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि
पूरोर्वंशधरान्वीराञ्शक्रप्रतिमतेजसः
Vaishampayana uvacha
Hanta te kathayishyami yanmam tvam pariprichchhasi
Purorvanshadharanviranshakrapratimatejasah
89.5
प्रवीरेश्वररौद्राश्वास्त्रयः पुत्रा महारथाः
पूरोः पौष्ट्यामजायन्त प्रवीरस्तत्र वंशकृत्
Pravireshvararaudrashvastrayah putra maharathah
Puroh paushtyamajayanta pravirastatra vanshakrit
89.6
मनस्युरभवत्तस्माच्छूरः श्येनीसुतः प्रभुः
पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता राजीवलोचनः
Manasyurabhavattasmachchhurah shyenisutah prabhuh
Prithivyashchaturantaya gopta rajivalochanah
89.7
सुभ्रूः संहननो वाग्मी सौवीरीतनयास्त्रयः
मनस्योरभवन्पुत्राः शूराः सर्वे महारथाः
Subhruh sanhanano vagmi sauviritanayastrayah
Manasyorabhavanputrah shurah sarve maharathah
89.8
रौद्राश्वस्य महेष्वासा दशाप्सरसि सूनवः
यज्वानो जज्ञिरे शूराः प्रजावन्तो बहुश्रुताः
सर्वे सर्वास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः
Raudrashvasya maheshvasa dashapsarasi sunavah
Yajvano jagyire shurah prajavanto bahushrutah
Sarve sarvastravidvansah sarve dharmaparayanah
89.9
ऋचेपुरथ कक्षेपुः कृकणेपुश्च वीर्यवान्
स्थण्डिलेपुर्वनेपुश्च स्थलेपुश्च महारथः
Richepuratha kakshepuh krikanepushcha viryavan
Sthandilepurvanepushcha sthalepushcha maharathah
89.10
तेजेपुर्बलवान्धीमान्सत्येपुश्चेन्द्रविक्रमः
धर्मेपुः संनतेपुश्च दशमो देवविक्रमः
अनाधृष्टिसुतास्तात राजसूयाश्वमेधिनः
Tejepurbalavandhimansatyepushchendravikramah
Dharmepuh sannatepushcha dashamo devavikramah
Anadhrishtisutastata rajasuyashvamedhinah
89.11
मतिनारस्ततो राजा विद्वांश्चर्चेपुतोऽभवत्
मतिनारसुता राजंश्चत्वारोऽमितविक्रमाः
तंसुर्महानतिरथो द्रुह्युश्चाप्रतिमद्युतिः
Matinarastato raja vidvanshcharcheputobhavat
Matinarasuta rajanshchatvaromitavikramah
Tansurmahanatiratho druhyushchapratimadyutih
89.12
तेषां तंसुर्महावीर्यः पौरवं वंशमुद्वहन्
आजहार यशो दीप्तं जिगाय च वसुंधराम्
Tesham tansurmahaviryah pauravam vanshamudvahan
Ajahara yasho diptam jigaya cha vasundharam
89.13
इलिनं तु सुतं तंसुर्जनयामास वीर्यवान्
सोऽपि कृत्स्नामिमां भूमिं विजिग्ये जयतां वरः
Ilinam tu sutam tansurjanayamasa viryavan
Sopi kritsnamimam bhumim vijigye jayatam varah
89.14
रथंतर्यां सुतान्पञ्च पञ्चभूतोपमांस्ततः
इलिनो जनयामास दुःषन्तप्रभृतीन्नृप
Rathantaryam sutanpancha panchabhutopamanstatah
Ilino janayamasa duhshantaprabhritinnripa
89.15
दुःषन्तं शूरभीमौ च प्रपूर्वं वसुमेव च
तेषां ज्येष्ठोऽभवद्राजा दुःषन्तो जनमेजय
Duhshantam shurabhimau cha prapurvam vasumeva cha
Tesham jyeshthobhavadraja duhshanto janamejaya
89.16
दुःषन्ताद्भरतो जज्ञे विद्वाञ्शाकुन्तलो नृपः
तस्माद्भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद्यशः
Duhshantadbharato jagye vidvanshakuntalo nripah
Tasmadbharatavanshasya vipratasthe mahadyashah
89.17
भरतस्तिसृषु स्त्रीषु नव पुत्रानजीजनत्
नाभ्यनन्दन्त तान्राजा नानुरूपा ममेत्युत
Bharatastisrishu strishu nava putranajijanat
Nabhyanandanta tanraja nanurupa mametyuta
89.18
ततो महद्भिः क्रतुभिरीजानो भरतस्तदा
लेभे पुत्रं भरद्वाजाद्भुमन्युं नाम भारत
Tato mahadbhih kratubhirijano bharatastada
Lebhe putram bharadvajadbhumanyum nama bharata
89.19
ततः पुत्रिणमात्मानं ज्ञात्वा पौरवनन्दनः
भुमन्युं भरतश्रेष्ठ यौवराज्येऽभ्यषेचयत्
Tatah putrinamatmanam gyatva pauravanandanah
Bhumanyum bharatashreshtha yauvarajyebhyashechayat
89.20
ततस्तस्य महीन्द्रस्य वितथः पुत्रकोऽभवत्
ततः स वितथो नाम भुमन्योरभवत्सुतः
Tatastasya mahindrasya vitathah putrakobhavat
Tatah sa vitatho nama bhumanyorabhavatsutah
89.21
सुहोत्रश्च सुहोता च सुहविः सुयजुस्तथा
पुष्करिण्यामृचीकस्य भुमन्योरभवन्सुताः
Suhotrashcha suhota cha suhavih suyajustatha
Pushkarinyamrichikasya bhumanyorabhavansutah
89.22
तेषां ज्येष्ठः सुहोत्रस्तु राज्यमाप महीक्षिताम्
राजसूयाश्वमेधाद्यैः सोऽयजद्बहुभिः सवैः
Tesham jyeshthah suhotrastu rajyamapa mahikshitam
Rajasuyashvamedhadyaih soyajadbahubhih savaih
89.23
सुहोत्रः पृथिवीं सर्वां बुभुजे सागराम्बराम्
पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य बहुरत्नसमाकुलाम्
Suhotrah prithivim sarvam bubhuje sagarambaram
Purnam hastigavashvasya bahuratnasamakulam
89.24
ममज्जेव मही तस्य भूरिभारावपीडिता
हस्त्यश्वरथसंपूर्णा मनुष्यकलिला भृशम्
Mamajjeva mahi tasya bhuribharavapidita
Hastyashvarathasampurna manushyakalila bhrisham
89.25
सुहोत्रे राजनि तदा धर्मतः शासति प्रजाः
चैत्ययूपाङ्किता चासीद्भूमिः शतसहस्रशः
प्रवृद्धजनसस्या च सहदेवा व्यरोचत
Suhotre rajani tada dharmatah shasati prajah
Chaityayupankita chasidbhumih shatasahasrashah
Pravriddhajanasasya cha sahadeva vyarochata
89.26
ऐक्ष्वाकी जनयामास सुहोत्रात्पृथिवीपतेः
अजमीढं सुमीढं च पुरुमीढं च भारत
Aikshvaki janayamasa suhotratprithivipateh
Ajamidham sumidham cha purumidham cha bharata
89.27
अजमीढो वरस्तेषां तस्मिन्वंशः प्रतिष्ठितः
षट्पुत्रान्सोऽप्यजनयत्तिसृषु स्त्रीषु भारत
Ajamidho varastesham tasminvanshah pratishthitah
Shatputransopyajanayattisrishu strishu bharata
89.28
ऋक्षं धूमिन्यथो नीली दुःषन्तपरमेष्ठिनौ
केशिन्यजनयज्जह्नुमुभौ च जनरूपिणौ
Riksham dhuminyatho nili duhshantaparameshthinau
Keshinyajanayajjahnumubhau cha janarupinau
89.29
तथेमे सर्वपाञ्चाला दुःषन्तपरमेष्ठिनोः
अन्वयाः कुशिका राजञ्जह्नोरमिततेजसः
Tatheme sarvapanchala duhshantaparameshthinoh
Anvayah kushika rajanjahnoramitatejasah
89.30
जनरूपिणयोर्ज्येष्ठमृक्षमाहुर्जनाधिपम्
ऋक्षात्संवरणो जज्ञे राजन्वंशकरस्तव
Janarupinayorjyeshthamrikshamahurjanadhipam
Rikshatsanvarano jagye rajanvanshakarastava
89.31
आर्क्षे संवरणे राजन्प्रशासति वसुंधराम्
संक्षयः सुमहानासीत्प्रजानामिति शुश्रुमः
Arkshe sanvarane rajanprashasati vasundharam
Sankshayah sumahanasitprajanamiti shushrumah
89.32
व्यशीर्यत ततो राष्ट्रं क्षयैर्नानाविधैस्तथा
क्षुन्मृत्युभ्यामनावृष्ट्या व्याधिभिश्च समाहतम्
अभ्यघ्नन्भारतांश्चैव सपत्नानां बलानि च
Vyashiryata tato rashtram kshayairnanavidhaistatha
Kshunmrityubhyamanavrishtya vyadhibhishcha samahatam
Abhyaghnanbharatanshchaiva sapatnanam balani cha
89.33
चालयन्वसुधां चैव बलेन चतुरङ्गिणा
अभ्ययात्तं च पाञ्चाल्यो विजित्य तरसा महीम्
अक्षौहिणीभिर्दशभिः स एनं समरेऽजयत्
Chalayanvasudham chaiva balena chaturangina
Abhyayattam cha panchalyo vijitya tarasa mahim
Akshauhinibhirdashabhih sa enam samarejayat
89.34
ततः सदारः सामात्यः सपुत्रः ससुहृज्जनः
राजा संवरणस्तस्मात्पलायत महाभयात्
Tatah sadarah samatyah saputrah sasuhrijjanah
Raja sanvaranastasmatpalayata mahabhayat
89.35
सिन्धोर्नदस्य महतो निकुञ्जे न्यवसत्तदा
नदीविषयपर्यन्ते पर्वतस्य समीपतः
तत्रावसन्बहून्कालान्भारता दुर्गमाश्रिताः
Sindhornadasya mahato nikunje nyavasattada
Nadivishayaparyante parvatasya samipatah
Tatravasanbahunkalanbharata durgamashritah
89.36
तेषां निवसतां तत्र सहस्रं परिवत्सरान्
अथाभ्यगच्छद्भरतान्वसिष्ठो भगवानृषिः
Tesham nivasatam tatra sahasram parivatsaran
Athabhyagachchhadbharatanvasishtho bhagavanrishih
89.37
तमागतं प्रयत्नेन प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च
अर्घ्यमभ्याहरंस्तस्मै ते सर्वे भारतास्तदा
निवेद्य सर्वमृषये सत्कारेण सुवर्चसे
Tamagatam prayatnena pratyudgamyabhivadya cha
Arghyamabhyaharanstasmai te sarve bharatastada
Nivedya sarvamrishaye satkarena suvarchase
89.38
तं समामष्टमीमुष्टं राजा वव्रे स्वयं तदा
पुरोहितो भवान्नोऽस्तु राज्याय प्रयतामहे
ओमित्येवं वसिष्ठोऽपि भारतान्प्रत्यपद्यत
Tam samamashtamimushtam raja vavre svayam tada
Purohito bhavannostu rajyaya prayatamahe
Omityevam vasishthopi bharatanpratyapadyata
89.39
अथाभ्यषिञ्चत्साम्राज्ये सर्वक्षत्रस्य पौरवम्
विषाणभूतं सर्वस्यां पृथिव्यामिति नः श्रुतम्
Athabhyashinchatsamrajye sarvakshatrasya pauravam
Vishanabhutam sarvasyam prithivyamiti nah shrutam
89.40
भरताध्युषितं पूर्वं सोऽध्यतिष्ठत्पुरोत्तमम्
पुनर्बलिभृतश्चैव चक्रे सर्वमहीक्षितः
Bharatadhyushitam purvam sodhyatishthatpurottamam
Punarbalibhritashchaiva chakre sarvamahikshitah
89.41
ततः स पृथिवीं प्राप्य पुनरीजे महाबलः
आजमीढो महायज्ञैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणैः
Tatah sa prithivim prapya punarije mahabalah
Ajamidho mahayagyairbahubhirbhuridakshinaih
89.42
ततः संवरणात्सौरी सुषुवे तपती कुरुम्
राजत्वे तं प्रजाः सर्वा धर्मज्ञ इति वव्रिरे
Tatah sanvaranatsauri sushuve tapati kurum
Rajatve tam prajah sarva dharmagya iti vavrire
89.43
तस्य नाम्नाभिविख्यातं पृथिव्यां कुरुजाङ्गलम्
कुरुक्षेत्रं स तपसा पुण्यं चक्रे महातपाः
Tasya namnabhivikhyatam prithivyam kurujangalam
Kurukshetram sa tapasa punyam chakre mahatapah
89.44
अश्ववन्तमभिष्वन्तं तथा चित्ररथं मुनिम्
जनमेजयं च विख्यातं पुत्रांश्चास्यानुशुश्रुमः
पञ्चैतान्वाहिनी पुत्रान्व्यजायत मनस्विनी
Ashvavantamabhishvantam tatha chitraratham munim
Janamejayam cha vikhyatam putranshchasyanushushrumah
Panchaitanvahini putranvyajayata manasvini
89.45
अभिष्वतः परिक्षित्तु शबलाश्वश्च वीर्यवान्
अभिराजो विराजश्च शल्मलश्च महाबलः
Abhishvatah parikshittu shabalashvashcha viryavan
Abhirajo virajashcha shalmalashcha mahabalah
89.46
उच्चैःश्रवा भद्रकारो जितारिश्चाष्टमः स्मृतः
एतेषामन्ववाये तु ख्यातास्ते कर्मजैर्गुणैः
Uchchaihshrava bhadrakaro jitarishchashtamah smritah
Eteshamanvavaye tu khyataste karmajairgunaih
89.47
जनमेजयादयः सप्त तथैवान्ये महाबलाः
परिक्षितोऽभवन्पुत्राः सर्वे धर्मार्थकोविदाः
Janamejayadayah sapta tathaivanye mahabalah
Parikshitobhavanputrah sarve dharmarthakovidah
89.48
कक्षसेनोग्रसेनौ च चित्रसेनश्च वीर्यवान्
इन्द्रसेनः सुषेणश्च भीमसेनश्च नामतः
Kakshasenograsenau cha chitrasenashcha viryavan
Indrasenah sushenashcha bhimasenashcha namatah
89.49
जनमेजयस्य तनया भुवि ख्याता महाबलाः
धृतराष्ट्रः प्रथमजः पाण्डुर्बाह्लीक एव च
Janamejayasya tanaya bhuvi khyata mahabalah
Dhritarashtrah prathamajah pandurbahlika eva cha
89.50
निषधश्च महातेजास्तथा जाम्बूनदो बली
कुण्डोदरः पदातिश्च वसातिश्चाष्टमः स्मृतः
सर्वे धर्मार्थकुशलाः सर्वे भूतहिते रताः
Nishadhashcha mahatejastatha jambunado bali
Kundodarah padatishcha vasatishchashtamah smritah
Sarve dharmarthakushalah sarve bhutahite ratah
89.51
धृतराष्ट्रोऽथ राजासीत्तस्य पुत्रोऽथ कुण्डिकः
हस्ती वितर्कः क्राथश्च कुण्डलश्चापि पञ्चमः
हविःश्रवास्तथेन्द्राभः सुमन्युश्चापराजितः
Dhritarashtrotha rajasittasya putrotha kundikah
Hasti vitarkah krathashcha kundalashchapi panchamah
Havihshravastathendrabhah sumanyushchaparajitah
89.52
प्रतीपस्य त्रयः पुत्रा जज्ञिरे भरतर्षभ
देवापिः शंतनुश्चैव बाह्लीकश्च महारथः
Pratipasya trayah putra jagyire bharatarshabha
Devapih shantanushchaiva bahlikashcha maharathah
89.53
देवापिस्तु प्रवव्राज तेषां धर्मपरीप्सया
शंतनुश्च महीं लेभे बाह्लीकश्च महारथः
Devapistu pravavraja tesham dharmaparipsaya
Shantanushcha mahim lebhe bahlikashcha maharathah
89.54
भरतस्यान्वये जाताः सत्त्ववन्तो महारथाः
देवर्षिकल्पा नृपते बहवो राजसत्तमाः
Bharatasyanvaye jatah sattvavanto maharathah
Devarshikalpa nripate bahavo rajasattamah
89.55
एवंविधाश्चाप्यपरे देवकल्पा महारथाः
जाता मनोरन्ववाये ऐलवंशविवर्धनाः
Evanvidhashchapyapare devakalpa maharathah
Jata manoranvavaye ailavanshavivardhanah