UtshovChapter 59
59.1
वैशंपायन उवाच
अथ नारायणेनेन्द्रश्चकार सह संविदम्
अवतर्तुं महीं स्वर्गादंशतः सहितः सुरैः
Vaishampayana uvacha
Atha narayanenendrashchakara saha sanvidam
Avatartum mahim svargadanshatah sahitah suraih
59.2
आदिश्य च स्वयं शक्रः सर्वानेव दिवौकसः
निर्जगाम पुनस्तस्मात्क्षयान्नारायणस्य ह
Adishya cha svayam shakrah sarvaneva divaukasah
Nirjagama punastasmatkshayannarayanasya ha
59.3
तेऽमरारिविनाशाय सर्वलोकहिताय च
अवतेरुः क्रमेणेमां महीं स्वर्गाद्दिवौकसः
Temararivinashaya sarvalokahitaya cha
Avateruh kramenemam mahim svargaddivaukasah
59.4
ततो ब्रह्मर्षिवंशेषु पार्थिवर्षिकुलेषु च
जज्ञिरे राजशार्दूल यथाकामं दिवौकसः
Tato brahmarshivansheshu parthivarshikuleshu cha
Jagyire rajashardula yathakamam divaukasah
59.5
दानवान्राक्षसांश्चैव गन्धर्वान्पन्नगांस्तथा
पुरुषादानि चान्यानि जघ्नुः सत्त्वान्यनेकशः
Danavanrakshasanshchaiva gandharvanpannaganstatha
Purushadani chanyani jaghnuh sattvanyanekashah
59.6
दानवा राक्षसाश्चैव गन्धर्वाः पन्नगास्तथा
न तान्बलस्थान्बाल्येऽपि जघ्नुर्भरतसत्तम
Danava rakshasashchaiva gandharvah pannagastatha
Na tanbalasthanbalyepi jaghnurbharatasattama
59.7
जनमेजय उवाच
देवदानवसंघानां गन्धर्वाप्सरसां तथा
मानवानां च सर्वेषां तथा वै यक्षरक्षसाम्
Janamejaya uvacha
Devadanavasanghanam gandharvapsarasam tatha
Manavanam cha sarvesham tatha vai yaksharakshasam
59.8
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन संभवं कृत्स्नमादितः
प्राणिनां चैव सर्वेषां सर्वशः सर्वविद्ध्यसि
Shrotumichchhami tattvena sambhavam kritsnamaditah
Praninam chaiva sarvesham sarvashah sarvaviddhyasi
59.9
वैशंपायन उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे
सुरादीनामहं सम्यग्लोकानां प्रभवाप्ययम्
Vaishampayana uvacha
Hanta te kathayishyami namaskritva svayambhuve
Suradinamaham samyaglokanam prabhavapyayam
59.10
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः
मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
Brahmano manasah putra viditah shanmaharshayah
Marichiratryangirasau pulastyah pulahah kratuh
59.11
मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपात्तु इमाः प्रजाः
प्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश
Maricheh kashyapah putrah kashyapattu imah prajah
Prajagyire mahabhaga dakshakanyastrayodasha
59.12
अदितिर्दितिर्दनुः काला अनायुः सिंहिका मुनिः
क्रोधा प्रावा अरिष्टा च विनता कपिला तथा
Aditirditirdanuh kala anayuh sinhika munih
Krodha prava arishta cha vinata kapila tatha
59.13
कद्रूश्च मनुजव्याघ्र दक्षकन्यैव भारत
एतासां वीर्यसंपन्नं पुत्रपौत्रमनन्तकम्
Kadrushcha manujavyaghra dakshakanyaiva bharata
Etasam viryasampannam putrapautramanantakam
59.14
अदित्यां द्वादशादित्याः संभूता भुवनेश्वराः
ये राजन्नामतस्तांस्ते कीर्तयिष्यामि भारत
Adityam dvadashadityah sambhuta bhuvaneshvarah
Ye rajannamatastanste kirtayishyami bharata
59.15
धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणश्चांश एव च
भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा
Dhata mitroryama shakro varunashchansha eva cha
Bhago vivasvanpusha cha savita dashamastatha
59.16
एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते
जघन्यजः स सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः
Ekadashastatha tvashta vishnurdvadasha uchyate
Jaghanyajah sa sarveshamadityanam gunadhikah
59.17
एक एव दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुः स्मृतः
नाम्ना ख्यातास्तु तस्येमे पुत्राः पञ्च महात्मनः
Eka eva diteh putro hiranyakashipuh smritah
Namna khyatastu tasyeme putrah pancha mahatmanah
59.18
प्रह्रादः पूर्वजस्तेषां संह्रादस्तदनन्तरम्
अनुह्रादस्तृतीयोऽभूत्तस्माच्च शिबिबाष्कलौ
Prahradah purvajastesham sanhradastadanantaram
Anuhradastritiyobhuttasmachcha shibibashkalau
59.19
प्रह्रादस्य त्रयः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत
विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति विश्रुताः
Prahradasya trayah putrah khyatah sarvatra bharata
Virochanashcha kumbhashcha nikumbhashcheti vishrutah
59.20
विरोचनस्य पुत्रोऽभूद्बलिरेकः प्रतापवान्
बलेश्च प्रथितः पुत्रो बाणो नाम महासुरः
Virochanasya putrobhudbalirekah pratapavan
Baleshcha prathitah putro bano nama mahasurah
59.21
चत्वारिंशद्दनोः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत
तेषां प्रथमजो राजा विप्रचित्तिर्महायशाः
Chatvarinshaddanoh putrah khyatah sarvatra bharata
Tesham prathamajo raja viprachittirmahayashah
59.22
शम्बरो नमुचिश्चैव पुलोमा चेति विश्रुतः
असिलोमा च केशी च दुर्जयश्चैव दानवः
Shambaro namuchishchaiva puloma cheti vishrutah
Asiloma cha keshi cha durjayashchaiva danavah
59.23
अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान्
तथा गगनमूर्धा च वेगवान्केतुमांश्च यः
Ayahshira ashvashira ayahshankushcha viryavan
Tatha gaganamurdha cha vegavanketumanshcha yah
59.24
स्वर्भानुरश्वोऽश्वपतिर्वृषपर्वाजकस्तथा
अश्वग्रीवश्च सूक्ष्मश्च तुहुण्डश्च महासुरः
Svarbhanurashvoshvapatirvrishaparvajakastatha
Ashvagrivashcha sukshmashcha tuhundashcha mahasurah
59.25
इसृपा एकचक्रश्च विरूपाक्षो हराहरौ
निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपथः कापथस्तथा
Isripa ekachakrashcha virupaksho haraharau
Nichandrashcha nikumbhashcha kupathah kapathastatha
59.26
शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसौ तथा
इति ख्याता दनोर्वंशे दानवाः परिकीर्तिताः
अन्यौ तु खलु देवानां सूर्याचन्द्रमसौ स्मृतौ
Sharabhah shalabhashchaiva suryachandramasau tatha
Iti khyata danorvanshe danavah parikirtitah
Anyau tu khalu devanam suryachandramasau smritau
59.27
इमे च वंशे प्रथिताः सत्त्ववन्तो महाबलाः
दनुपुत्रा महाराज दश दानवपुङ्गवाः
Ime cha vanshe prathitah sattvavanto mahabalah
Danuputra maharaja dasha danavapungavah
59.28
एकाक्षो मृतपा वीरः प्रलम्बनरकावपि
वातापिः शत्रुतपनः शठश्चैव महासुरः
Ekaksho mritapa virah pralambanarakavapi
Vatapih shatrutapanah shathashchaiva mahasurah
59.29
गविष्ठश्च दनायुश्च दीर्घजिह्वश्च दानवः
असंख्येयाः स्मृतास्तेषां पुत्राः पौत्राश्च भारत
Gavishthashcha danayushcha dirghajihvashcha danavah
Asankhyeyah smritastesham putrah pautrashcha bharata
59.30
सिंहिका सुषुवे पुत्रं राहुं चन्द्रार्कमर्दनम्
सुचन्द्रं चन्द्रहन्तारं तथा चन्द्रविमर्दनम्
Sinhika sushuve putram rahum chandrarkamardanam
Suchandram chandrahantaram tatha chandravimardanam
59.31
क्रूरस्वभावं क्रूरायाः पुत्रपौत्रमनन्तकम्
गणः क्रोधवशो नाम क्रूरकर्मारिमर्दनः
Krurasvabhavam krurayah putrapautramanantakam
Ganah krodhavasho nama krurakarmarimardanah
59.32
अनायुषः पुनः पुत्राश्चत्वारोऽसुरपुंगवाः
विक्षरो बलवीरौ च वृत्रश्चैव महासुरः
Anayushah punah putrashchatvarosurapungavah
Viksharo balavirau cha vritrashchaiva mahasurah
59.33
कालायाः प्रथिताः पुत्राः कालकल्पाः प्रहारिणः
भुवि ख्याता महावीर्या दानवेषु परंतपाः
Kalayah prathitah putrah kalakalpah praharinah
Bhuvi khyata mahavirya danaveshu parantapah
59.34
विनाशनश्च क्रोधश्च हन्ता क्रोधस्य चापरः
क्रोधशत्रुस्तथैवान्यः कालेया इति विश्रुताः
Vinashanashcha krodhashcha hanta krodhasya chaparah
Krodhashatrustathaivanyah kaleya iti vishrutah
59.35
असुराणामुपाध्यायः शुक्रस्त्वृषिसुतोऽभवत्
ख्याताश्चोशनसः पुत्राश्चत्वारोऽसुरयाजकाः
Asuranamupadhyayah shukrastvrishisutobhavat
Khyatashchoshanasah putrashchatvarosurayajakah
59.36
त्वष्टावरस्तथात्रिश्च द्वावन्यौ मन्त्रकर्मिणौ
तेजसा सूर्यसंकाशा ब्रह्मलोकप्रभावनाः
Tvashtavarastathatrishcha dvavanyau mantrakarminau
Tejasa suryasankasha brahmalokaprabhavanah
59.37
इत्येष वंशप्रभवः कथितस्ते तरस्विनाम्
असुराणां सुराणां च पुराणे संश्रुतो मया
Ityesha vanshaprabhavah kathitaste tarasvinam
Asuranam suranam cha purane sanshruto maya
59.38
एतेषां यदपत्यं तु न शक्यं तदशेषतः
प्रसंख्यातुं महीपाल गुणभूतमनन्तकम्
Etesham yadapatyam tu na shakyam tadasheshatah
Prasankhyatum mahipala gunabhutamanantakam
59.39
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च तथैव गरुडारुणौ
आरुणिर्वारुणिश्चैव वैनतेया इति स्मृताः
Tarkshyashcharishtanemishcha tathaiva garudarunau
Arunirvarunishchaiva vainateya iti smritah
59.40
शेषोऽनन्तो वासुकिश्च तक्षकश्च भुजंगमः
कूर्मश्च कुलिकश्चैव काद्रवेया महाबलाः
Sheshonanto vasukishcha takshakashcha bhujangamah
Kurmashcha kulikashchaiva kadraveya mahabalah
59.41
भीमसेनोग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा
गोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च सप्तमः
Bhimasenograsenau cha suparno varunastatha
Gopatirdhritarashtrashcha suryavarchashcha saptamah
59.42
पत्रवानर्कपर्णश्च प्रयुतश्चैव विश्रुतः
भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वविद्वशी
Patravanarkaparnashcha prayutashchaiva vishrutah
Bhimashchitrarathashchaiva vikhyatah sarvavidvashi
59.43
तथा शालिशिरा राजन्प्रद्युम्नश्च चतुर्दशः
कलिः पञ्चदशश्चैव नारदश्चैव षोडशः
इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्तिताः
Tatha shalishira rajanpradyumnashcha chaturdashah
Kalih panchadashashchaiva naradashchaiva shodashah
Ityete devagandharva mauneyah parikirtitah
59.44
अतस्तु भूतान्यन्यानि कीर्तयिष्यामि भारत
अनवद्यामनुवशामनूनामरुणां प्रियाम्
अनूपां सुभगां भासीमिति प्रावा व्यजायत
Atastu bhutanyanyani kirtayishyami bharata
Anavadyamanuvashamanunamarunam priyam
Anupam subhagam bhasimiti prava vyajayata
59.45
सिद्धः पूर्णश्च बर्ही च पूर्णाशश्च महायशाः
ब्रह्मचारी रतिगुणः सुपर्णश्चैव सप्तमः
Siddhah purnashcha barhi cha purnashashcha mahayashah
Brahmachari ratigunah suparnashchaiva saptamah
59.46
विश्वावसुश्च भानुश्च सुचन्द्रो दशमस्तथा
इत्येते देवगन्धर्वाः प्रावेयाः परिकीर्तिताः
Vishvavasushcha bhanushcha suchandro dashamastatha
Ityete devagandharvah praveyah parikirtitah
59.47
इमं त्वप्सरसां वंशं विदितं पुण्यलक्षणम्
प्रावासूत महाभागा देवी देवर्षितः पुरा
Imam tvapsarasam vansham viditam punyalakshanam
Pravasuta mahabhaga devi devarshitah pura
59.48
अलम्बुसा मिश्रकेषी विद्युत्पर्णा तुलानघा
अरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्वन्मनोरमा
Alambusa mishrakeshi vidyutparna tulanagha
Aruna rakshita chaiva rambha tadvanmanorama
59.49
असिता च सुबाहुश्च सुव्रता सुभुजा तथा
सुप्रिया चातिबाहुश्च विख्यातौ च हहाहुहू
तुम्बुरुश्चेति चत्वारः स्मृता गन्धर्वसत्तमाः
Asita cha subahushcha suvrata subhuja tatha
Supriya chatibahushcha vikhyatau cha hahahuhu
Tumburushcheti chatvarah smrita gandharvasattamah
59.50
अमृतं ब्राह्मणा गावो गन्धर्वाप्सरसस्तथा
अपत्यं कपिलायास्तु पुराणे परिकीर्तितम्
Amritam brahmana gavo gandharvapsarasastatha
Apatyam kapilayastu purane parikirtitam
59.51
इति ते सर्वभूतानां संभवः कथितो मया
यथावत्परिसंख्यातो गन्धर्वाप्सरसां तथा
Iti te sarvabhutanam sambhavah kathito maya
Yathavatparisankhyato gandharvapsarasam tatha
59.52
भुजगानां सुपर्णानां रुद्राणां मरुतां तथा
गवां च ब्राह्मणानां च श्रीमतां पुण्यकर्मणाम्
Bhujaganam suparnanam rudranam marutam tatha
Gavam cha brahmananam cha shrimatam punyakarmanam
59.53
आयुष्यश्चैव पुण्यश्च धन्यः श्रुतिसुखावहः
श्रोतव्यश्चैव सततं श्राव्यश्चैवानसूयता
Ayushyashchaiva punyashcha dhanyah shrutisukhavahah
Shrotavyashchaiva satatam shravyashchaivanasuyata
59.54
इमं तु वंशं नियमेन यः पठे;न्महात्मनां ब्राह्मणदेवसंनिधौ
अपत्यलाभं लभते स पुष्कलं; श्रियं यशः प्रेत्य च शोभनां गतिम्
Imam tu vansham niyamena yah pathe;nmahatmanam brahmanadevasannidhau
Apatyalabham labhate sa pushkalam; shriyam yashah pretya cha shobhanam gatim