UtshovChapter 54
54.1
सूत उवाच
श्रुत्वा तु सर्पसत्राय दीक्षितं जनमेजयम्
अभ्यागच्छदृषिर्विद्वान्कृष्णद्वैपायनस्तदा
Suta uvacha
Shrutva tu sarpasatraya dikshitam janamejayam
Abhyagachchhadrishirvidvankrishnadvaipayanastada
54.2
जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात्पराशरात्
कन्यैव यमुनाद्वीपे पाण्डवानां पितामहम्
Janayamasa yam kali shakteh putratparasharat
Kanyaiva yamunadvipe pandavanam pitamaham
54.3
जातमात्रश्च यः सद्य इष्ट्या देहमवीवृधत्
वेदांश्चाधिजगे साङ्गान्सेतिहासान्महायशाः
Jatamatrashcha yah sadya ishtya dehamavivridhat
Vedanshchadhijage sangansetihasanmahayashah
54.4
यं नातितपसा कश्चिन्न वेदाध्ययनेन च
न व्रतैर्नोपवासैश्च न प्रसूत्या न मन्युना
Yam natitapasa kashchinna vedadhyayanena cha
Na vratairnopavasaishcha na prasutya na manyuna
54.5
विव्यासैकं चतुर्धा यो वेदं वेदविदां वरः
परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः कविः सत्यव्रतः शुचिः
Vivyasaikam chaturdha yo vedam vedavidam varah
Paravaragyo brahmarshih kavih satyavratah shuchih
54.6
यः पाण्डुं धृतराष्ट्रं च विदुरं चाप्यजीजनत्
शंतनोः संततिं तन्वन्पुण्यकीर्तिर्महायशाः
Yah pandum dhritarashtram cha viduram chapyajijanat
Shantanoh santatim tanvanpunyakirtirmahayashah
54.7
जनमेजयस्य राजर्षेः स तद्यज्ञसदस्तदा
विवेश शिष्यैः सहितो वेदवेदाङ्गपारगैः
Janamejayasya rajarsheh sa tadyagyasadastada
Vivesha shishyaih sahito vedavedangaparagaih
54.8
तत्र राजानमासीनं ददर्श जनमेजयम्
वृतं सदस्यैर्बहुभिर्देवैरिव पुरंदरम्
Tatra rajanamasinam dadarsha janamejayam
Vritam sadasyairbahubhirdevairiva purandaram
54.9
तथा मूर्धावसिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः
ऋत्विग्भिर्देवकल्पैश्च कुशलैर्यज्ञसंस्तरे
Tatha murdhavasiktaishcha nanajanapadeshvaraih
Ritvigbhirdevakalpaishcha kushalairyagyasanstare
54.10
जनमेजयस्तु राजर्षिर्दृष्ट्वा तमृषिमागतम्
सगणोऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः
Janamejayastu rajarshirdrishtva tamrishimagatam
Saganobhyudyayau turnam pritya bharatasattamah
54.11
काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमते प्रभुः
आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः
Kanchanam vishtaram tasmai sadasyanumate prabhuh
Asanam kalpayamasa yatha shakro brihaspateh
54.12
तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम्
पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा
Tatropavishtam varadam devarshiganapujitam
Pujayamasa rajendrah shastradrishtena karmana
54.13
पाद्यमाचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः
पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत्
Padyamachamaniyam cha arghyam gam cha vidhanatah
Pitamahaya krishnaya tadarhaya nyavedayat
54.14
प्रतिगृह्य च तां पूजां पाण्डवाज्जनमेजयात्
गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतोऽभवत्तदा
Pratigrihya cha tam pujam pandavajjanamejayat
Gam chaiva samanugyaya vyasah pritobhavattada
54.15
तथा संपूजयित्वा तं यत्नेन प्रपितामहम्
उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छदनामयम्
Tatha sampujayitva tam yatnena prapitamaham
Upopavishya pritatma paryaprichchhadanamayam
54.16
भगवानपि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च
सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यानभ्यपूजयत्
Bhagavanapi tam drishtva kushalam prativedya cha
Sadasyaih pujitah sarvaih sadasyanabhyapujayat
54.17
ततस्तं सत्कृतं सर्वैः सदस्यैर्जनमेजयः
इदं पश्चाद्द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः
Tatastam satkritam sarvaih sadasyairjanamejayah
Idam pashchaddvijashreshtham paryaprichchhatkritanjalih
54.18
कुरूणां पाण्डवानां च भवान्प्रत्यक्षदर्शिवान्
तेषां चरितमिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज
Kurunam pandavanam cha bhavanpratyakshadarshivan
Tesham charitamichchhami kathyamanam tvaya dvija
54.19
कथं समभवद्भेदस्तेषामक्लिष्टकर्मणाम्
तच्च युद्धं कथं वृत्तं भूतान्तकरणं महत्
Katham samabhavadbhedasteshamaklishtakarmanam
Tachcha yuddham katham vrittam bhutantakaranam mahat
54.20
पितामहानां सर्वेषां दैवेनाविष्टचेतसाम्
कार्त्स्न्येनैतत्समाचक्ष्व भगवन्कुशलो ह्यसि
Pitamahanam sarvesham daivenavishtachetasam
Kartsnyenaitatsamachakshva bhagavankushalo hyasi
54.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनस्तदा
शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके
Tasya tadvachanam shrutva krishnadvaipayanastada
Shashasa shishyamasinam vaishampayanamantike
54.22
कुरूणां पाण्डवानां च यथा भेदोऽभवत्पुरा
तदस्मै सर्वमाचक्ष्व यन्मत्तः श्रुतवानसि
Kurunam pandavanam cha yatha bhedobhavatpura
Tadasmai sarvamachakshva yanmattah shrutavanasi
54.23
गुरोर्वचनमाज्ञाय स तु विप्रर्षभस्तदा
आचचक्षे ततः सर्वमितिहासं पुरातनम्
Gurorvachanamagyaya sa tu viprarshabhastada
Achachakshe tatah sarvamitihasam puratanam
54.24
तस्मै राज्ञे सदस्येभ्यः क्षत्रियेभ्यश्च सर्वशः
भेदं राज्यविनाशं च कुरुपाण्डवयोस्तदा
Tasmai ragye sadasyebhyah kshatriyebhyashcha sarvashah
Bhedam rajyavinasham cha kurupandavayostada