UtshovChapter 49
49.1
सूत उवाच
तत आहूय पुत्रं स्वं जरत्कारुर्भुजंगमा
वासुकेर्नागराजस्य वचनादिदमब्रवीत्
Suta uvacha
Tata ahuya putram svam jaratkarurbhujangama
Vasukernagarajasya vachanadidamabravit
49.2
अहं तव पितुः पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्ततः
कालः स चायं संप्राप्तस्तत्कुरुष्व यथातथम्
Aham tava pituh putra bhratra datta nimittatah
Kalah sa chayam sampraptastatkurushva yathatatham
49.3
आस्तीक उवाच
किंनिमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्तास्मि तत्तथा
Astika uvacha
Kinnimittam mama piturdatta tvam matulena me
Tanmamachakshva tattvena shrutva kartasmi tattatha
49.4
सूत उवाच
तत आचष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी
भगिनी नागराजस्य जरत्कारुरविक्लवा
Suta uvacha
Tata achashta sa tasmai bandhavanam hitaishini
Bhagini nagarajasya jaratkaruraviklava
49.5
भुजगानामशेषाणां माता कद्रूरिति श्रुतिः
तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत्
Bhujaganamasheshanam mata kadruriti shrutih
Taya shapta rushitaya suta yasmannibodha tat
49.6
उच्चैःश्रवाः सोऽश्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम
विनतानिमित्तं पणिते दासभावाय पुत्रकाः
Uchchaihshravah soshvarajo yanmithya na krito mama
Vinatanimittam panite dasabhavaya putrakah
49.7
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथिः
तत्र पञ्चत्वमापन्नाः प्रेतलोकं गमिष्यथ
Janamejayasya vo yagye dhakshyatyanilasarathih
Tatra panchatvamapannah pretalokam gamishyatha
49.8
तां च शप्तवतीमेवं साक्षाल्लोकपितामहः
एवमस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानुमुमोद च
Tam cha shaptavatimevam sakshallokapitamahah
Evamastviti tadvakyam provachanumumoda cha
49.9
वासुकिश्चापि तच्छ्रुत्वा पितामहवचस्तदा
अमृते मथिते तात देवाञ्शरणमीयिवान्
Vasukishchapi tachchhrutva pitamahavachastada
Amrite mathite tata devansharanamiyivan
49.10
सिद्धार्थाश्च सुराः सर्वे प्राप्यामृतमनुत्तमम्
भ्रातरं मे पुरस्कृत्य प्रजापतिमुपागमन्
Siddharthashcha surah sarve prapyamritamanuttamam
Bhrataram me puraskritya prajapatimupagaman
49.11
ते तं प्रसादयामासुर्देवाः सर्वे पितामहम्
राज्ञा वासुकिना सार्धं स शापो न भवेदिति
Te tam prasadayamasurdevah sarve pitamaham
Ragya vasukina sardham sa shapo na bhavediti
49.12
वासुकिर्नागराजोऽयं दुःखितो ज्ञातिकारणात्
अभिशापः स मात्रास्य भगवन्न भवेदिति
Vasukirnagarajoyam duhkhito gyatikaranat
Abhishapah sa matrasya bhagavanna bhavediti
49.13
ब्रह्मोवाच
जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्यां समवाप्स्यति
तत्र जातो द्विजः शापाद्भुजगान्मोक्षयिष्यति
Brahmovacha
Jaratkarurjaratkarum yam bharyam samavapsyati
Tatra jato dvijah shapadbhujaganmokshayishyati
49.14
जरत्कारुरुवाच
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं वासुकिः पन्नगेश्वरः
प्रादान्माममरप्रख्य तव पित्रे महात्मने
प्रागेवानागते काले तत्र त्वं मय्यजायथाः
Jaratkaruruvacha
Etachchhrutva tu vachanam vasukih pannageshvarah
Pradanmamamaraprakhya tava pitre mahatmane
Pragevanagate kale tatra tvam mayyajayathah
49.15
अयं स कालः संप्राप्तो भयान्नस्त्रातुमर्हसि
भ्रातरं चैव मे तस्मात्त्रातुमर्हसि पावकात्
Ayam sa kalah samprapto bhayannastratumarhasi
Bhrataram chaiva me tasmattratumarhasi pavakat
49.16
अमोघं नः कृतं तत्स्याद्यदहं तव धीमते
पित्रे दत्ता विमोक्षार्थं कथं वा पुत्र मन्यसे
Amogham nah kritam tatsyadyadaham tava dhimate
Pitre datta vimokshartham katham va putra manyase
49.17
सूत उवाच
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सोऽस्तीको मातरं तदा
अब्रवीद्दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्निव
Suta uvacha
Evamuktastathetyuktva sostiko mataram tada
Abravidduhkhasantaptam vasukim jivayanniva
49.18
अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम
तस्माच्छापान्महासत्त्व सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Aham tvam mokshayishyami vasuke pannagottama
Tasmachchhapanmahasattva satyametadbravimi te
49.19
भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम्
प्रयतिष्ये तथा सौम्य यथा श्रेयो भविष्यति
न मे वागनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा
Bhava svasthamana naga na hi te vidyate bhayam
Prayatishye tatha saumya yatha shreyo bhavishyati
Na me vaganritam praha svaireshvapi kutonyatha
49.20
तं वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम्
वाग्भिर्मङ्गलयुक्ताभिस्तोषयिष्येऽद्य मातुल
यथा स यज्ञो नृपतेर्निर्वर्तिष्यति सत्तम
Tam vai nripavaram gatva dikshitam janamejayam
Vagbhirmangalayuktabhistoshayishyedya matula
Yatha sa yagyo nripaternirvartishyati sattama
49.21
स संभावय नागेन्द्र मयि सर्वं महामते
न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुमर्हति
Sa sambhavaya nagendra mayi sarvam mahamate
Na te mayi mano jatu mithya bhavitumarhati
49.22
वासुकिरुवाच
आस्तीक परिघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते
दिशश्च न प्रजानामि ब्रह्मदण्डनिपीडितः
Vasukiruvacha
Astika parighurnami hridayam me vidiryate
Dishashcha na prajanami brahmadandanipiditah
49.23
आस्तीक उवाच
न संतापस्त्वया कार्यः कथंचित्पन्नगोत्तम
दीप्तादग्नेः समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम्
Astika uvacha
Na santapastvaya karyah kathanchitpannagottama
Diptadagneh samutpannam nashayishyami te bhayam
49.24
ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम्
नाशयिष्यामि मात्र त्वं भयं कार्षीः कथंचन
Brahmadandam mahaghoram kalagnisamatejasam
Nashayishyami matra tvam bhayam karshih kathanchana
49.25
सूत उवाच
ततः स वासुकेर्घोरमपनीय मनोज्वरम्
आधाय चात्मनोऽङ्गेषु जगाम त्वरितो भृशम्
Suta uvacha
Tatah sa vasukerghoramapaniya manojvaram
Adhaya chatmanongeshu jagama tvarito bhrisham
49.26
जनमेजयस्य तं यज्ञं सर्वैः समुदितं गुणैः
मोक्षाय भुजगेन्द्राणामास्तीको द्विजसत्तमः
Janamejayasya tam yagyam sarvaih samuditam gunaih
Mokshaya bhujagendranamastiko dvijasattamah
49.27
स गत्वापश्यदास्तीको यज्ञायतनमुत्तमम्
वृतं सदस्यैर्बहुभिः सूर्यवह्निसमप्रभैः
Sa gatvapashyadastiko yagyayatanamuttamam
Vritam sadasyairbahubhih suryavahnisamaprabhaih
49.28
स तत्र वारितो द्वाःस्थैः प्रविशन्द्विजसत्तमः
अभितुष्टाव तं यज्ञं प्रवेशार्थी द्विजोत्तमः
Sa tatra varito dvahsthaih pravishandvijasattamah
Abhitushtava tam yagyam pravesharthi dvijottamah