UtshovChapter 47
47.1
सूत उवाच
एवमुक्त्वा ततः श्रीमान्मन्त्रिभिश्चानुमोदितः
आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः
ब्रह्मन्भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा
Suta uvacha
Evamuktva tatah shrimanmantribhishchanumoditah
Aruroha pratigyam sa sarpasatraya parthivah
Brahmanbharatashardulo raja parikshitastada
47.2
पुरोहितमथाहूय ऋत्विजं वसुधाधिपः
अब्रवीद्वाक्यसंपन्नः संपदर्थकरं वचः
Purohitamathahuya ritvijam vasudhadhipah
Abravidvakyasampannah sampadarthakaram vachah
47.3
यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान्
प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे
Yo me hinsitavanstatam takshakah sa duratmavan
Pratikuryam yatha tasya tadbhavanto bruvantu me
47.4
अपि तत्कर्म विदितं भवतां येन पन्नगम्
तक्षकं संप्रदीप्तेऽग्नौ प्राप्स्येऽहं सहबान्धवम्
Api tatkarma viditam bhavatam yena pannagam
Takshakam sampradiptegnau prapsyeham sahabandhavam
47.5
यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना
तथाहमपि तं पापं दग्धुमिच्छामि पन्नगम्
Yatha tena pita mahyam purvam dagdho vishagnina
Tathahamapi tam papam dagdhumichchhami pannagam
47.6
ऋत्विज ऊचुः
अस्ति राजन्महत्सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम्
सर्पसत्रमिति ख्यातं पुराणे कथ्यते नृप
Ritvija uchuh
Asti rajanmahatsatram tvadartham devanirmitam
Sarpasatramiti khyatam purane kathyate nripa
47.7
आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन्नान्योऽस्ति नराधिप
इति पौराणिकाः प्राहुरस्माकं चास्ति स क्रतुः
Aharta tasya satrasya tvannanyosti naradhipa
Iti pauranikah prahurasmakam chasti sa kratuh
47.8
सूत उवाच
एवमुक्तः स राजर्षिर्मेने सर्पं हि तक्षकम्
हुताशनमुखं दीप्तं प्रविष्टमिति सत्तम
Suta uvacha
Evamuktah sa rajarshirmene sarpam hi takshakam
Hutashanamukham diptam pravishtamiti sattama
47.9
ततोऽब्रवीन्मन्त्रविदस्तान्राजा ब्राह्मणांस्तदा
आहरिष्यामि तत्सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे
Tatobravinmantravidastanraja brahmananstada
Aharishyami tatsatram sambharah sambhriyantu me
47.10
ततस्ते ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम
देशं तं मापयामासुर्यज्ञायतनकारणात्
यथावज्ज्ञानविदुषः सर्वे बुद्ध्या परं गताः
Tataste ritvijastasya shastrato dvijasattama
Desham tam mapayamasuryagyayatanakaranat
Yathavajgyanavidushah sarve buddhya param gatah
47.11
ऋद्ध्या परमया युक्तमिष्टं द्विजगणायुतम्
प्रभूतधनधान्याढ्यमृत्विग्भिः सुनिवेशितम्
Riddhya paramaya yuktamishtam dvijaganayutam
Prabhutadhanadhanyadhyamritvigbhih suniveshitam
47.12
निर्माय चापि विधिवद्यज्ञायतनमीप्सितम्
राजानं दीक्षयामासुः सर्पसत्राप्तये तदा
Nirmaya chapi vidhivadyagyayatanamipsitam
Rajanam dikshayamasuh sarpasatraptaye tada
47.13
इदं चासीत्तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति
निमित्तं महदुत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा
Idam chasittatra purvam sarpasatre bhavishyati
Nimittam mahadutpannam yagyavighnakaram tada
47.14
यज्ञस्यायतने तस्मिन्क्रियमाणे वचोऽब्रवीत्
स्थपतिर्बुद्धिसंपन्नो वास्तुविद्याविशारदः
Yagyasyayatane tasminkriyamane vachobravit
Sthapatirbuddhisampanno vastuvidyavisharadah
47.15
इत्यब्रवीत्सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा
यस्मिन्देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता
ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः
Ityabravitsutradharah sutah pauranikastada
Yasmindeshe cha kale cha mapaneyam pravartita
Brahmanam karanam kritva nayam sansthasyate kratuh
47.16
एतच्छ्रुत्वा तु राजा स प्राग्दीक्षाकालमब्रवीत्
क्षत्तारं नेह मे कश्चिदज्ञातः प्रविशेदिति
Etachchhrutva tu raja sa pragdikshakalamabravit
Kshattaram neha me kashchidagyatah pravishediti
47.17
ततः कर्म प्रववृते सर्पसत्रे विधानतः
पर्यक्रामंश्च विधिवत्स्वे स्वे कर्मणि याजकाः
Tatah karma pravavrite sarpasatre vidhanatah
Paryakramanshcha vidhivatsve sve karmani yajakah
47.18
परिधाय कृष्णवासांसि धूमसंरक्तलोचनाः
जुहुवुर्मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम्
Paridhaya krishnavasansi dhumasanraktalochanah
Juhuvurmantravachchaiva samiddham jatavedasam
47.19
कम्पयन्तश्च सर्वेषामुरगाणां मनांसि ते
सर्पानाजुहुवुस्तत्र सर्वानग्निमुखे तदा
Kampayantashcha sarveshamuraganam manansi te
Sarpanajuhuvustatra sarvanagnimukhe tada
47.20
ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने
विवेष्टमानाः कृपणा आह्वयन्तः परस्परम्
Tatah sarpah samapetuh pradipte havyavahane
Viveshtamanah kripana ahvayantah parasparam
47.21
विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तस्तथा परे
पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे
Visphurantah shvasantashcha veshtayantastatha pare
Puchchhaih shirobhishcha bhrisham chitrabhanum prapedire
47.22
श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा
रुवन्तो भैरवान्नादान्पेतुर्दीप्ते विभावसौ
Shvetah krishnashcha nilashcha sthavirah shishavastatha
Ruvanto bhairavannadanpeturdipte vibhavasau
47.23
एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
अवशानि विनष्टानि पन्नगानां द्विजोत्तम
Evam shatasahasrani prayutanyarbudani cha
Avashani vinashtani pannaganam dvijottama
47.24
इन्दुरा इव तत्रान्ये हस्तिहस्ता इवापरे
मत्ता इव च मातङ्गा महाकाया महाबलाः
Indura iva tatranye hastihasta ivapare
Matta iva cha matanga mahakaya mahabalah
47.25
उच्चावचाश्च बहवो नानावर्णा विषोल्बणाः
घोराश्च परिघप्रख्या दन्दशूका महाबलाः
प्रपेतुरग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिताः
Uchchavachashcha bahavo nanavarna visholbanah
Ghorashcha parighaprakhya dandashuka mahabalah
Prapeturagnavuraga matrivagdandapiditah