UtshovChapter 201
201.1
नारद उवाच
शृणु मे विस्तरेणेममितिहासं पुरातनम्
भ्रातृभीः सहितः पार्थ यथावृत्तं युधिष्ठिर
Narada uvacha
Shrinu me vistarenemamitihasam puratanam
Bhratribhih sahitah partha yathavrittam yudhishthira
201.2
महासुरस्यान्ववाये हिरण्यकशिपोः पुरा
निकुम्भो नाम दैत्येन्द्रस्तेजस्वी बलवानभूत्
Mahasurasyanvavaye hiranyakashipoh pura
Nikumbho nama daityendrastejasvi balavanabhut
201.3
तस्य पुत्रौ महावीर्यौ जातौ भीमपराक्रमौ
सहान्योन्येन भुञ्जाते विनान्योन्यं न गच्छतः
Tasya putrau mahaviryau jatau bhimaparakramau
Sahanyonyena bhunjate vinanyonyam na gachchhatah
201.4
अन्योन्यस्य प्रियकरावन्योन्यस्य प्रियंवदौ
एकशीलसमाचारौ द्विधैवैकं यथा कृतौ
Anyonyasya priyakaravanyonyasya priyanvadau
Ekashilasamacharau dvidhaivaikam yatha kritau
201.5
तौ विवृद्धौ महावीर्यौ कार्येष्वप्येकनिश्चयौ
त्रैलोक्यविजयार्थाय समास्थायैकनिश्चयम्
Tau vivriddhau mahaviryau karyeshvapyekanishchayau
Trailokyavijayarthaya samasthayaikanishchayam
201.6
कृत्वा दीक्षां गतौ विन्ध्यं तत्रोग्रं तेपतुस्तपः
तौ तु दीर्घेण कालेन तपोयुक्तौ बभूवतुः
Kritva diksham gatau vindhyam tatrogram tepatustapah
Tau tu dirghena kalena tapoyuktau babhuvatuh
201.7
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ जटावल्कलधारिणौ
मलोपचितसर्वाङ्गौ वायुभक्षौ बभूवतुः
Kshutpipasaparishrantau jatavalkaladharinau
Malopachitasarvangau vayubhakshau babhuvatuh
201.8
आत्ममांसानि जुह्वन्तौ पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितौ
ऊर्ध्वबाहू चानिमिषौ दीर्घकालं धृतव्रतौ
Atmamansani juhvantau padangushthagradhishthitau
Urdhvabahu chanimishau dirghakalam dhritavratau
201.9
तयोस्तपःप्रभावेण दीर्घकालं प्रतापितः
धूमं प्रमुमुचे विन्ध्यस्तदद्भुतमिवाभवत्
Tayostapahprabhavena dirghakalam pratapitah
Dhumam pramumuche vindhyastadadbhutamivabhavat
201.10
ततो देवाभवन्भीता उग्रं दृष्ट्वा तयोस्तपः
तपोविघातार्थमथो देवा विघ्नानि चक्रिरे
Tato devabhavanbhita ugram drishtva tayostapah
Tapovighatarthamatho deva vighnani chakrire
201.11
रत्नैः प्रलोभयामासुः स्त्रीभिश्चोभौ पुनः पुनः
न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ
Ratnaih pralobhayamasuh stribhishchobhau punah punah
Na cha tau chakraturbhangam vratasya sumahavratau
201.12
अथ मायां पुनर्देवास्तयोश्चक्रुर्महात्मनोः
भगिन्यो मातरो भार्यास्तयोः परिजनस्तथा
Atha mayam punardevastayoshchakrurmahatmanoh
Bhaginyo mataro bharyastayoh parijanastatha
201.13
परिपात्यमाना वित्रस्ताः शूलहस्तेन रक्षसा
स्रस्ताभरणकेशान्ता एकान्तभ्रष्टवाससः
Paripatyamana vitrastah shulahastena rakshasa
Srastabharanakeshanta ekantabhrashtavasasah
201.14
अभिधाव्य ततः सर्वास्तौ त्राहीति विचुक्रुशुः
न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ
Abhidhavya tatah sarvastau trahiti vichukrushuh
Na cha tau chakraturbhangam vratasya sumahavratau
201.15
यदा क्षोभं नोपयाति नार्तिमन्यतरस्तयोः
ततः स्त्रियस्ता भूतं च सर्वमन्तरधीयत
Yada kshobham nopayati nartimanyatarastayoh
Tatah striyasta bhutam cha sarvamantaradhiyata
201.16
ततः पितामहः साक्षादभिगम्य महासुरौ
वरेण छन्दयामास सर्वलोकपितामहः
Tatah pitamahah sakshadabhigamya mahasurau
Varena chhandayamasa sarvalokapitamahah
201.17
ततः सुन्दोपसुन्दौ तौ भ्रातरौ दृढविक्रमौ
दृष्ट्वा पितामहं देवं तस्थतुः प्राञ्जली तदा
Tatah sundopasundau tau bhratarau dridhavikramau
Drishtva pitamaham devam tasthatuh pranjali tada
201.18
ऊचतुश्च प्रभुं देवं ततस्तौ सहितौ तदा
आवयोस्तपसानेन यदि प्रीतः पितामहः
Uchatushcha prabhum devam tatastau sahitau tada
Avayostapasanena yadi pritah pitamahah
201.19
मायाविदावस्त्रविदौ बलिनौ कामरूपिणौ
उभावप्यमरौ स्यावः प्रसन्नो यदि नौ प्रभुः
Mayavidavastravidau balinau kamarupinau
Ubhavapyamarau syavah prasanno yadi nau prabhuh
201.20
पितामह उवाच
ऋतेऽमरत्वमन्यद्वां सर्वमुक्तं भविष्यति
अन्यद्वृणीतां मृत्योश्च विधानममरैः समम्
Pitamaha uvacha
Ritemaratvamanyadvam sarvamuktam bhavishyati
Anyadvrinitam mrityoshcha vidhanamamaraih samam
201.21
करिष्यावेदमिति यन्महदभ्युत्थितं तपः
युवयोर्हेतुनानेन नामरत्वं विधीयते
Karishyavedamiti yanmahadabhyutthitam tapah
Yuvayorhetunanena namaratvam vidhiyate
201.22
त्रैलोक्यविजयार्थाय भवद्भ्यामास्थितं तपः
हेतुनानेन दैत्येन्द्रौ न वां कामं करोम्यहम्
Trailokyavijayarthaya bhavadbhyamasthitam tapah
Hetunanena daityendrau na vam kamam karomyaham
201.23
सुन्दोपसुन्दावूचतुः
त्रिषु लोकेषु यद्भूतं किंचित्स्थावरजङ्गमम्
सर्वस्मान्नौ भयं न स्यादृतेऽन्योन्यं पितामह
Sundopasundavuchatuh
Trishu lokeshu yadbhutam kinchitsthavarajangamam
Sarvasmannau bhayam na syadritenyonyam pitamaha
201.24
पितामह उवाच
यत्प्रार्थितं यथोक्तं च काममेतद्ददानि वाम्
मृत्योर्विधानमेतच्च यथावद्वां भविष्यति
Pitamaha uvacha
Yatprarthitam yathoktam cha kamametaddadani vam
Mrityorvidhanametachcha yathavadvam bhavishyati
201.25
नारद उवाच
ततः पितामहो दत्त्वा वरमेतत्तदा तयोः
निवर्त्य तपसस्तौ च ब्रह्मलोकं जगाम ह
Narada uvacha
Tatah pitamaho dattva varametattada tayoh
Nivartya tapasastau cha brahmalokam jagama ha
201.26
लब्ध्वा वराणि सर्वाणि दैत्येन्द्रावपि तावुभौ
अवध्यौ सर्वलोकस्य स्वमेव भवनं गतौ
Labdhva varani sarvani daityendravapi tavubhau
Avadhyau sarvalokasya svameva bhavanam gatau
201.27
तौ तु लब्धवरौ दृष्ट्वा कृतकामौ महासुरौ
सर्वः सुहृज्जनस्ताभ्यां प्रमोदमुपजग्मिवान्
Tau tu labdhavarau drishtva kritakamau mahasurau
Sarvah suhrijjanastabhyam pramodamupajagmivan
201.28
ततस्तौ तु जटा हित्वा मौलिनौ संबभूवतुः
महार्हाभरणोपेतौ विरजोम्बरधारिणौ
Tatastau tu jata hitva maulinau sambabhuvatuh
Maharhabharanopetau virajombaradharinau
201.29
अकालकौमुदीं चैव चक्रतुः सार्वकामिकीम्
दैत्येन्द्रौ परमप्रीतौ तयोश्चैव सुहृज्जनः
Akalakaumudim chaiva chakratuh sarvakamikim
Daityendrau paramapritau tayoshchaiva suhrijjanah
201.30
भक्ष्यतां भुज्यतां नित्यं रम्यतां गीयतामिति
पीयतां दीयतां चेति वाच आसन्गृहे गृहे
Bhakshyatam bhujyatam nityam ramyatam giyatamiti
Piyatam diyatam cheti vacha asangrihe grihe
201.31
तत्र तत्र महापानैरुत्कृष्टतलनादितैः
हृष्टं प्रमुदितं सर्वं दैत्यानामभवत्पुरम्
Tatra tatra mahapanairutkrishtatalanaditaih
Hrishtam pramuditam sarvam daityanamabhavatpuram
201.32
तैस्तैर्विहारैर्बहुभिर्दैत्यानां कामरूपिणाम्
समाः संक्रीडतां तेषामहरेकमिवाभवत्
Taistairviharairbahubhirdaityanam kamarupinam
Samah sankridatam teshamaharekamivabhavat