UtshovChapter 122
122.1
वैशंपायन उवाच
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान्
अब्रवीत्पार्षतं राजन्सखायं विद्धि मामिति
Vaishampayana uvacha
Tato drupadamasadya bharadvajah pratapavan
Abravitparshatam rajansakhayam viddhi mamiti
122.2
द्रुपद उवाच
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसी
यन्मां ब्रवीषि प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज
Drupada uvacha
Akriteyam tava pragya brahmannatisamanjasi
Yanmam bravishi prasabham sakha tehamiti dvija
122.3
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवंभूतैर्नरैः क्वचित्
सख्यं भवति मन्दात्मञ्श्रिया हीनैर्धनच्युतैः
Na hi ragyamudirnanamevambhutairnaraih kvachit
Sakhyam bhavati mandatmanshriya hinairdhanachyutaih
122.4
सौहृदान्यपि जीर्यन्ते कालेन परिजीर्यताम्
सौहृदं मे त्वया ह्यासीत्पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम्
Sauhridanyapi jiryante kalena parijiryatam
Sauhridam me tvaya hyasitpurvam samarthyabandhanam
122.5
न सख्यमजरं लोके जातु दृश्येत कर्हिचित्
कामो वैनं विहरति क्रोधश्चैनं प्रवृश्चति
Na sakhyamajaram loke jatu drishyeta karhichit
Kamo vainam viharati krodhashchainam pravrishchati
122.6
मैवं जीर्णमुपासिष्ठाः सख्यं नवमुपाकुरु
आसीत्सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मेऽर्थनिबन्धनम्
Maivam jirnamupasishthah sakhyam navamupakuru
Asitsakhyam dvijashreshtha tvaya merthanibandhanam
122.7
न दरिद्रो वसुमतो नाविद्वान्विदुषः सखा
शूरस्य न सखा क्लीबः सखिपूर्वं किमिष्यते
Na daridro vasumato navidvanvidushah sakha
Shurasya na sakha klibah sakhipurvam kimishyate
122.8
ययोरेव समं वित्तं ययोरेव समं कुलम्
तयोः सख्यं विवाहश्च न तु पुष्टविपुष्टयोः
Yayoreva samam vittam yayoreva samam kulam
Tayoh sakhyam vivahashcha na tu pushtavipushtayoh
122.9
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा
नाराज्ञा संगतं राज्ञः सखिपूर्वं किमिष्यते
Nashrotriyah shrotriyasya narathi rathinah sakha
Naragya sangatam ragyah sakhipurvam kimishyate
122.10
वैशंपायन उवाच
द्रुपदेनैवमुक्तस्तु भारद्वाजः प्रतापवान्
मुहूर्तं चिन्तयामास मन्युनाभिपरिप्लुतः
Vaishampayana uvacha
Drupadenaivamuktastu bharadvajah pratapavan
Muhurtam chintayamasa manyunabhipariplutah
122.11
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चालं प्रति बुद्धिमान्
जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम्
Sa vinishchitya manasa panchalam prati buddhiman
Jagama kurumukhyanam nagaram nagasahvayam
122.12
कुमारास्त्वथ निष्क्रम्य समेता गजसाह्वयात्
क्रीडन्तो वीटया तत्र वीराः पर्यचरन्मुदा
Kumarastvatha nishkramya sameta gajasahvayat
Kridanto vitaya tatra virah paryacharanmuda
122.13
पपात कूपे सा वीटा तेषां वै क्रीडतां तदा
न च ते प्रत्यपद्यन्त कर्म वीटोपलब्धये
Papata kupe sa vita tesham vai kridatam tada
Na cha te pratyapadyanta karma vitopalabdhaye
122.14
अथ द्रोणः कुमारांस्तान्दृष्ट्वा कृत्यवतस्तदा
प्रहस्य मन्दं पैशल्यादभ्यभाषत वीर्यवान्
Atha dronah kumaranstandrishtva krityavatastada
Prahasya mandam paishalyadabhyabhashata viryavan
122.15
अहो नु धिग्बलं क्षात्रं धिगेतां वः कृतास्त्रताम्
भरतस्यान्वये जाता ये वीटां नाधिगच्छत
Aho nu dhigbalam kshatram dhigetam vah kritastratam
Bharatasyanvaye jata ye vitam nadhigachchhata
122.16
एष मुष्टिरिषीकाणां मयास्त्रेणाभिमन्त्रितः
अस्य वीर्यं निरीक्षध्वं यदन्यस्य न विद्यते
Esha mushtirishikanam mayastrenabhimantritah
Asya viryam nirikshadhvam yadanyasya na vidyate
122.17
वेत्स्यामीषीकया वीटां तामिषीकामथान्यया
तामन्यया समायोगो वीटाया ग्रहणे मम
Vetsyamishikaya vitam tamishikamathanyaya
Tamanyaya samayogo vitaya grahane mama
122.18
तदपश्यन्कुमारास्ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः
अवेष्क्य चोद्धृतां वीटां वीटावेद्धारमब्रुवन्
Tadapashyankumaraste vismayotphullalochanah
Aveshkya choddhritam vitam vitaveddharamabruvan
122.19
अभिवादयामहे ब्रह्मन्नैतदन्येषु विद्यते
कोऽसि कं त्वाभिजानीमो वयं किं करवामहे
Abhivadayamahe brahmannaitadanyeshu vidyate
Kosi kam tvabhijanimo vayam kim karavamahe
122.20
द्रोण उवाच
आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश्च माम्
स एव सुमहाबुद्धिः सांप्रतं प्रतिपत्स्यते
Drona uvacha
Achakshadhvam cha bhishmaya rupena cha gunaishcha mam
Sa eva sumahabuddhih sampratam pratipatsyate
122.21
वैशंपायन उवाच
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे भीष्ममूचुः पितामहम्
ब्राह्मणस्य वचस्तथ्यं तच्च कर्मविशेषवत्
Vaishampayana uvacha
Tathetyuktva tu te sarve bhishmamuchuh pitamaham
Brahmanasya vachastathyam tachcha karmavisheshavat
122.22
भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत
युक्तरूपः स हि गुरुरित्येवमनुचिन्त्य च
Bhishmah shrutva kumaranam dronam tam pratyajanata
Yuktarupah sa hi gururityevamanuchintya cha
122.23
अथैनमानीय तदा स्वयमेव सुसत्कृतम्
परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः
हेतुमागमने तस्य द्रोणः सर्वं न्यवेदयत्
Athainamaniya tada svayameva susatkritam
Paripaprachchha nipunam bhishmah shastrabhritam varah
Hetumagamane tasya dronah sarvam nyavedayat
122.24
महर्षेरग्निवेश्यस्य सकाशमहमच्युत
अस्त्रार्थमगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया
Maharsheragniveshyasya sakashamahamachyuta
Astrarthamagamam purvam dhanurvedajighrikshaya
122.25
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः
अवसं तत्र सुचिरं धनुर्वेदचिकीर्षया
Brahmachari vinitatma jatilo bahulah samah
Avasam tatra suchiram dhanurvedachikirshaya
122.26
पाञ्चालराजपुत्रस्तु यज्ञसेनो महाबलः
मया सहाकरोद्विद्यां गुरोः श्राम्यन्समाहितः
Panchalarajaputrastu yagyaseno mahabalah
Maya sahakarodvidyam guroh shramyansamahitah
122.27
स मे तत्र सखा चासीदुपकारी प्रियश्च मे
तेनाहं सह संगम्य रतवान्सुचिरं बत
बाल्यात्प्रभृति कौरव्य सहाध्ययनमेव च
Sa me tatra sakha chasidupakari priyashcha me
Tenaham saha sangamya ratavansuchiram bata
Balyatprabhriti kauravya sahadhyayanameva cha
122.28
स समासाद्य मां तत्र प्रियकारी प्रियंवदः
अब्रवीदिति मां भीष्म वचनं प्रीतिवर्धनम्
Sa samasadya mam tatra priyakari priyanvadah
Abraviditi mam bhishma vachanam pritivardhanam
122.29
अहं प्रियतमः पुत्रः पितुर्द्रोण महात्मनः
अभिषेक्ष्यति मां राज्ये स पाञ्चाल्यो यदा तदा
Aham priyatamah putrah piturdrona mahatmanah
Abhishekshyati mam rajye sa panchalyo yada tada
122.30
त्वद्भोज्यं भविता राज्यं सखे सत्येन ते शपे
मम भोगाश्च वित्तं च त्वदधीनं सुखानि च
Tvadbhojyam bhavita rajyam sakhe satyena te shape
Mama bhogashcha vittam cha tvadadhinam sukhani cha
122.31
एवमुक्तः प्रवव्राज कृतास्त्रोऽहं धनेप्सया
अभिषिक्तं च श्रुत्वैनं कृतार्थोऽस्मीति चिन्तयन्
Evamuktah pravavraja kritastroham dhanepsaya
Abhishiktam cha shrutvainam kritarthosmiti chintayan
122.32
प्रियं सखायं सुप्रीतो राज्यस्थं पुनराव्रजम्
संस्मरन्संगमं चैव वचनं चैव तस्य तत्
Priyam sakhayam suprito rajyastham punaravrajam
Sansmaransangamam chaiva vachanam chaiva tasya tat
122.33
ततो द्रुपदमागम्य सखिपूर्वमहं प्रभो
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र सखायं विद्धि मामिति
Tato drupadamagamya sakhipurvamaham prabho
Abruvam purushavyaghra sakhayam viddhi mamiti
122.34
उपस्थितं तु द्रुपदः सखिवच्चाभिसंगतम्
स मां निराकारमिव प्रहसन्निदमब्रवीत्
Upasthitam tu drupadah sakhivachchabhisangatam
Sa mam nirakaramiva prahasannidamabravit
122.35
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसी
यदात्थ मां त्वं प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज
Akriteyam tava pragya brahmannatisamanjasi
Yadattha mam tvam prasabham sakha tehamiti dvija
122.36
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवंभूतैर्नरैः क्वचित्
सख्यं भवति मन्दात्मञ्श्रिया हीनैर्धनच्युतैः
Na hi ragyamudirnanamevambhutairnaraih kvachit
Sakhyam bhavati mandatmanshriya hinairdhanachyutaih
122.37
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते
Nashrotriyah shrotriyasya narathi rathinah sakha
Naraja parthivasyapi sakhipurvam kimishyate
122.38
द्रुपदेनैवमुक्तोऽहं मन्युनाभिपरिप्लुतः
अभ्यागच्छं कुरून्भीष्म शिष्यैरर्थी गुणान्वितैः
Drupadenaivamuktoham manyunabhipariplutah
Abhyagachchham kurunbhishma shishyairarthi gunanvitaih
122.39
प्रतिजग्राह तं भीष्मो गुरुं पाण्डुसुतैः सह
पौत्रानादाय तान्सर्वान्वसूनि विविधानि च
Pratijagraha tam bhishmo gurum pandusutaih saha
Pautranadaya tansarvanvasuni vividhani cha
122.40
शिष्या इति ददौ राजन्द्रोणाय विधिपूर्वकम्
स च शिष्यान्महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान्
Shishya iti dadau rajandronaya vidhipurvakam
Sa cha shishyanmaheshvasah pratijagraha kauravan
122.41
प्रतिगृह्य च तान्सर्वान्द्रोणो वचनमब्रवीत्
रहस्येकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तदा
Pratigrihya cha tansarvandrono vachanamabravit
Rahasyekah pratitatma kritopasadananstada
122.42
कार्यं मे काङ्क्षितं किंचिद्धृदि संपरिवर्तते
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं मे तदृतं वदतानघाः
Karyam me kankshitam kinchiddhridi samparivartate
Kritastraistatpradeyam me tadritam vadatanaghah
122.43
तच्छ्रुत्वा कौरवेयास्ते तूष्णीमासन्विशां पते
अर्जुनस्तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परंतपः
Tachchhrutva kauraveyaste tushnimasanvisham pate
Arjunastu tatah sarvam pratijagye parantapah
122.44
ततोऽर्जुनं मूर्ध्नि तदा समाघ्राय पुनः पुनः
प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा
Tatorjunam murdhni tada samaghraya punah punah
Pritipurvam parishvajya praruroda muda tada
122.45
ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च
ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान्
Tato dronah panduputranastrani vividhani cha
Grahayamasa divyani manushani cha viryavan
122.46
राजपुत्रास्तथैवान्ये समेत्य भरतर्षभ
अभिजग्मुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम्
वृष्णयश्चान्धकाश्चैव नानादेश्याश्च पार्थिवाः
Rajaputrastathaivanye sametya bharatarshabha
Abhijagmustato dronamastrarthe dvijasattamam
Vrishnayashchandhakashchaiva nanadeshyashcha parthivah
122.47
सूतपुत्रश्च राधेयो गुरुं द्रोणमियात्तदा
स्पर्धमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रोऽत्यमर्षणः
दुर्योधनमुपाश्रित्य पाण्डवानत्यमन्यत
Sutaputrashcha radheyo gurum dronamiyattada
Spardhamanastu parthena sutaputrotyamarshanah
Duryodhanamupashritya pandavanatyamanyata