Utshovअध्याय 30
30.1
धृतराष्ट्र उवाच
तेष्वनीकेषु भग्नेषु पाण्डुपुत्रेण संजय
चलितानां द्रुतानां च कथमासीन्मनो हि वः
30.2
अनीकानां प्रभग्नानां व्यवस्थानमपश्यताम्
दुष्करं प्रतिसंधानं तन्ममाचक्ष्व संजय
30.3
संजय उवाच
तथापि तव पुत्रस्य प्रियकामा विशां पते
यशः प्रवीरा लोकेषु रक्षन्तो द्रोणमन्वयुः
30.4
समुद्यतेषु शस्त्रेषु संप्राप्ते च युधिष्ठिरे
अकुर्वन्नार्यकर्माणि भैरवे सत्यभीतवत्
30.5
अन्तरं भीमसेनस्य प्रापतन्नमितौजसः
सात्यकेश्चैव शूरस्य धृष्टद्युम्नस्य चाभिभो
30.6
द्रोणं द्रोणमिति क्रूराः पाञ्चालाः समचोदयन्
मा द्रोणमिति पुत्रास्ते कुरून्सर्वानचोदयन्
30.7
द्रोणं द्रोणमिति ह्येके मा द्रोणमिति चापरे
कुरूणां पाण्डवानां च द्रोणद्यूतमवर्तत
30.8
यं यं स्म भजते द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजम्
तत्र तत्र स्म पाञ्चाल्यो धृष्टद्युम्नोऽथ धीयते
30.9
यथाभागविपर्यासे संग्रामे भैरवे सति
वीराः समासदन्वीरानगच्छन्भीरवः परान्
30.10
अकम्पनीयाः शत्रूणां बभूवुस्तत्र पाण्डवाः
अकम्पयंस्त्वनीकानि स्मरन्तः क्लेशमात्मनः
30.11
ते त्वमर्षवशं प्राप्ता ह्रीमन्तः सत्त्वचोदिताः
त्यक्त्वा प्राणान्न्यवर्तन्त घ्नन्तो द्रोणं महाहवे
30.12
अयसामिव संपातः शिलानामिव चाभवत्
दीव्यतां तुमुले युद्धे प्राणैरमिततेजसाम्
30.13
न तु स्मरन्ति संग्राममपि वृद्धास्तथाविधम्
दृष्टपूर्वं महाराज श्रुतपूर्वमथापि वा
30.14
प्राकम्पतेव पृथिवी तस्मिन्वीरावसादने
प्रवर्तता बलौघेन महता भारपीडिता
30.15
घूर्णतो हि बलौघस्य दिवं स्तब्ध्वेव निस्वनः
अजातशत्रोः क्रुद्धस्य पुत्रस्य तव चाभवत्
30.16
समासाद्य तु पाण्डूनामनीकानि सहस्रशः
द्रोणेन चरता संख्ये प्रभग्नानि शितैः शरैः
30.17
तेषु प्रमथ्यमानेषु द्रोणेनाद्भुतकर्मणा
पर्यवारयदासाद्य द्रोणं सेनापतिः स्वयम्
30.18
तदद्भुतमभूद्युद्धं द्रोणपाञ्चाल्ययोस्तदा
नैव तस्योपमा काचित्संभवेदिति मे मतिः
30.19
ततो नीलोऽनलप्रख्यो ददाह कुरुवाहिनीम्
शरस्फुलिङ्गश्चापार्चिर्दहन्कक्षमिवानलः
30.20
तं दहन्तमनीकानि द्रोणपुत्रः प्रतापवान्
पूर्वाभिभाषी सुश्लक्ष्णं स्मयमानोऽभ्यभाषत
30.21
नील किं बहुभिर्दग्धैस्तव योधैः शरार्चिषा
मयैकेन हि युध्यस्व क्रुद्धः प्रहर चाशुगैः
30.22
तं पद्मनिकराकारं पद्मपत्रनिभेक्षणम्
व्याकोशपद्माभमुखं नीलो विव्याध सायकैः
30.23
तेनातिविद्धः सहसा द्रौणिर्भल्लैः शितैस्त्रिभिः
धनुर्ध्वजं च छत्रं च द्विषतः स न्यकृन्तत
30.24
सोत्प्लुत्य स्यन्दनात्तस्मान्नीलश्चर्मवरासिधृक्
द्रोणायनेः शिरः कायाद्धर्तुमैच्छत्पतत्रिवत्
30.25
तस्योद्यतासेः सुनसं शिरः कायात्सकुण्डलम्
भल्लेनापाहरद्द्रौणिः स्मयमान इवानघ
30.26
संपूर्णचन्द्राभमुखः पद्मपत्रनिभेक्षणः
प्रांशुरुत्पलगर्भाभो निहतो न्यपतत्क्षितौ
30.27
ततः प्रविव्यथे सेना पाण्डवी भृशमाकुला
आचार्यपुत्रेण हते नीले ज्वलिततेजसि
30.28
अचिन्तयंश्च ते सर्वे पाण्डवानां महारथाः
कथं नो वासविस्त्रायाच्छत्रुभ्य इति मारिष
30.29
दक्षिणेन तु सेनायाः कुरुते कदनं बली
संशप्तकावशेषस्य नारायणबलस्य च