Adhyaya 16

16.1

Atha shodashodhyayah

अग्ने॑ जा॒तान्प्रणु॑दा नः स॒पत्ना॒न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व ।
अधि॑ नो ब्रूहि सु॒मना॒ अहे॑ळᳪस्तव॑ स्याम॒ शर्मᳪस्त्रि॒वरू॑थ उद्भौ ॥१॥

Agne jatanpranuda nah sapatnanpratyajatanjatavedo nudasva
Adhi no bruhi sumana ahelanstava syama sharmanstrivarutha udbhau

16.2

सह॑सा जा॒तान्प्रणु॑दा नः स॒पत्ना॒न्प्रत्यजा॑तान्नुद जातवेदः ।
अधि॑ नो ब्रूहि सुमन॒स्यमा॑नो व॒यᳪ स्या॑म॒ प्रणु॑दा नः स॒पत्ना॑न् ।
षो॒ळ॒शी स्तोम॒ ओजो॒ द्रवि॑णं चतुश्चत्वारि॒ᳪश स्तोमो॒ वर्चो॒ द्रवि॑णम् ॥२॥

Sahasa jatanpranuda nah sapatnanpratyajatannuda jatavedah
Adhi no bruhi sumanasyamano vayam syama pranuda nah sapatnan
Sholashi stoma ojo dravinam chatushchatvarinsha stomo varcho dravinam

16.3

अ॒ग्नेः पुरी॑षम॒स्यप्सो॒ नाम॒ तां त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भिगृ॑णन्तु दे॒वाः ।
स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णाय॑जस्व ॥३॥

Agneh purishamasyapso nama tam tva vishve abhigrinantu devah
Stomaprishtha ghritavatiha sida prajavadasme dravinayajasva

16.4

एव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्दः॑ श॒म्भूश्छन्दः॑ प॑रि॒भूश्छन्दः॑ । आ॒च्छच्छन्दो॒ मन॒श्छन्दो व्यच॒श्छन्दः॑ ॥४॥

Evashchhando varivashchhandah shambhushchhandah paribhushchhandah, achchhachchhando manashchhando vyachashchhandah

16.5

सिन्धु॒श्छन्दः॑ समु॒द्रश्छन्दः॑ सरि॒रं छन्दः॑ ।
क॒कुप् छन्द॑स्त्रिक॒कुप् छन्दः॑ का॒व्यं छन्दो॑ अङ कु॒पं छन्दः॑ ॥५॥

Sindhushchhandah samudrashchhandah sariram chhandah
Kakup chhandastrikakup chhandah kavyam chhando anga kupam chhandah

16.6

अ॒क्षर॑पङ्क्ति॒श्छन्दः॑ प॒दप॑ङ्क्ति॒श्छन्दो॑ विष्टा॒रप॑ङ्क्ति॒श्छन्दः॑ क्षु॒रोभ्राज॒श्छन्दः॑ ।
आ॒च्छच्छन्दः॑ प्र॒च्छच्छन्दः॑ सं॒यच्छन्दो॑ वि॒यच्छन्दः॑ ॥६॥

Aksharapanktishchhandah padapanktishchhando vishtarapanktishchhandah kshurobhrajashchhandah
Achchhachchhandah prachchhachchhandah sanyachchhando viyachchhandah

16.7

बृ॒हच्छन्दो॑ रथन्त॒रं छन्दो॑ निका॒यश्छन्दो॑ विव॒धश्छन्दः॑ ।
गिर॒श्छन्दो॒ भ्रज॒श्छन्दः॑ स॒ᳪस्तुप् छन्दो॑ऽनु॒ष्टुप् छन्दः॑ ॥७॥

Brihachchhando rathantaram chhando nikayashchhando vivadhashchhandah
Girashchhando bhrajashchhandah sanstup chhandonushtup chhandah

16.8

एव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्दो॒ वय॒श्छन्दो॑ वय॒स्कृच्छन्दः॑ ।
विष्प॑र्धा॒श्छन्दो॑ विशा॒लं छन्द॑श्छ॒दिश्छन्दो॑ दूरोह॒णं छन्दः॑ । त॒न्द्रं छन्दो॑ अङ्का॒ङ्कं छन्दः॑ ॥८॥

Evashchhando varivashchhando vayashchhando vayaskrichchhandah
Vishpardhashchhando vishalam chhandashchhadishchhando durohanam chhandah, tandram chhando ankankam chhandah

16.9

(१) ८
र॒श्मिना॑ स॒त्याय॑ स॒त्यं जि॑न्व॒ प्रेति॑ना॒ धर्म॑णा॒ धर्मं॑ जिन्व ।
अन्वि॑त्या दि॒वा दिवं॑ जिन्व स॒न्धिना॒न्तरि॑क्षेणा॒न्तरि॑क्षं जिन्व ॥१॥

(1) 8
Rashmina satyaya satyam jinva pretina dharmana dharmam jinva
Anvitya diva divam jinva sandhinantarikshenantariksham jinva

16.10

प्र॒ति॒धिना॑ पृथि॒व्या पृ॑थि॒वीं जि॑न्व विष्ट॒म्भेन॒ वृष्ट्या॒ वृष्टिं॑ जिन्व ।
प्र॒वयाह्नाह॑र्जिन्वानु॒या रात्र्या॒ रात्रीं॑ जिन्व ॥२॥

Pratidhina prithivya prithivim jinva vishtambhena vrishtya vrishtim jinva
Pravayahnaharjinvanuya ratrya ratrim jinva

16.11

उ॒शिजा॒ वसु॑भ्यो॒ वसू॑ञ्जिन्व प्रके॒तेना॑दि॒त्येभ्य॑ आदि॒त्याञ्जि॑न्व ।
तन्तु॑ना रा॒यस्पोषे॑ण रा॒यस्पोषं॑ जिन्व सᳪस॒र्पेण॑ श्रु॒ताय॑ श्रु॒तं जि॑न्व ॥३॥

Ushija vasubhyo vasunjinva praketenadityebhya adityanjinva
Tantuna rayasposhena rayasposham jinva sansarpena shrutaya shrutam jinva

16.12

ऐ॒ळेनौष॑धीभि॒रोष॑धीर्जिन्वोत्त॒मेन॑ त॒नूभि॑स्त॒नूर्जि॑न्व ।
व॒यो॒धसाधी॑ते॒नाधी॑तं जिन्वाभि॒जिता॒ तेज॑सा॒ तेजो॑ जिन्व ॥४॥

Ailenaushadhibhiroshadhirjinvottamena tanubhistanurjinva
Vayodhasadhitenadhitam jinvabhijita tejasa tejo jinva

16.13

प्र॒ति॒पद॑सि प्रति॒पदे॑ त्वानु॒पद॑स्यनु॒पदे॑ त्वा । स॒म्पद॑सि स॒म्पदे॑ त्वा॒ तेजो॑ऽसि॒ तेज॑से त्वा ॥४॥

Pratipadasi pratipade tvanupadasyanupade tva, sampadasi sampade tva tejosi tejase tva

16.14

त्रि॒वृद॑सि त्रि॒वृते॑ त्वा प्र॒वृद॑सि प्र॒वृते॑ त्वा । वि॒वृद॑सि वि॒वृते॑ त्वा स॒वृद॑सि स॒वृते॑ त्वा ॥६॥

Trivridasi trivrite tva pravridasi pravrite tva, vivridasi vivrite tva savridasi savrite tva

16.15

१४ (८६३)
आ॒क्र॒मो॑ऽस्याक्र॒माय॑ त्वा सङ्क्र॒मो॑ऽसि सङ्क्र॒माय॑ त्वा ।
उ॒त्क्र॒मो॑ऽस्युत्क्र॒माय॒ त्वोत्क्रा॑न्तिर॒स्युत्क्रा॑न्त्यै त्वा ।
अधि॑पतिनो॒र्जोर्जं॑ जिन्व॒ वेष॑श्रीः क्ष॒त्राय॑ क्ष॒त्रं जि॑न्व ॥७॥

14 (863)
Akramosyakramaya tva sankramosi sankramaya tva
Utkramosyutkramaya tvotkrantirasyutkrantyai tva
Adhipatinorjorjam jinva veshashrih kshatraya kshatram jinva

16.16

(२) १५
राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्वस॑वस्ते दे॒वा अधि॑पतयः । अ॒ग्निर्हे॑ती॒नां प्र॑तिध॒र्ता ॥१॥

(2) 15
Ragyyasi prachi digvasavaste deva adhipatayah, agnirhetinam pratidharta

16.17

त्रि॒वृत् त्वा॒ स्तोमः॑ पृथि॒व्याᳪ श्र॑य॒त्वाज्य॑मु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु ।
र॒थ॒न्त॒रᳪ साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्षे ॥२॥

Trivrit tva stomah prithivyam shrayatvajyamukthamavyathayai stabhnatu
Rathantaram sama pratishthitya antarikshe

16.18

ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु ।
वि॒ध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य
पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु ॥३॥

Rishayastva prathamaja deveshu divo matraya varimna prathantu
Vidharta chayamadhipatishcha te tva sarve sanvidana nakasya
Prishthe svarge loke yajamanam cha sadayantu

16.19

वि॒राळ॑सि॒ दक्षि॑णा॒ दिग्रु॒द्रास्ते॑ दे॒वा अधि॑पतयः । इन्द्रो॑ हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता ॥४॥

Viralasi dakshina digrudraste deva adhipatayah, indro hetinam pratidharta

16.20

प॒ञ्च॒द॒शस्त्वा॒ स्तोमः॑ पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतु॒ प्र उग॑मु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु ।
बृ॒हत्साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्षे ॥५॥

Panchadashastva stomah prithivyam shrayatu pra ugamukthamavyathayai stabhnatu
Brihatsama pratishthitya antarikshe

16.21

ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु ।
वि॒ध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदांना नाक॑स्य
पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु ॥६॥

Rishayastva prathamaja deveshu divo matraya varimna prathantu
Vidharta chayamadhipatishcha te tva sarve sanvidanna nakasya
Prishthe svarge loke yajamanam cha sadayantu

16.22

स॒म्राळ॑सि प्र॒तीची॒ दिगा॑दि॒त्यास्ते॑ दे॒वा अधि॑पतयः । वरु॑णो हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता ॥७॥

Samralasi pratichi digadityaste deva adhipatayah, varuno hetinam pratidharta

16.23

स॒प्तद॒शस्त्वा॒ स्तोमः॑ पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतु मरुत्व॒तीय॑मु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु ।
वै॒रू॒पᳪ साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्षे ॥८॥

Saptadashastva stomah prithivyam shrayatu marutvatiyamukthamavyathayai stabhnatu
Vairupam sama pratishthitya antarikshe

16.24

ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु ।
वि॒ध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य
पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु ॥९॥

Rishayastva prathamaja deveshu divo matraya varimna prathantu
Vidharta chayamadhipatishcha te tva sarve sanvidana nakasya
Prishthe svarge loke yajamanam cha sadayantu

16.25

स्व॒राळ॒स्युदी॑ची॒ दिङ् म॒रुत॑स्ते दे॒वा अधि॑पतयः । सोमो॑ हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता ॥१०॥

Svaralasyudichi ding marutaste deva adhipatayah, somo hetinam pratidharta

16.26

ए॒क॒वि॒ᳪशस्त्वा॒ स्तोमः॑ पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतु॒ निष्के॑वल्यमु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु ।
वै॒रा॒जᳪ साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्षे ॥११॥

Ekavinshastva stomah prithivyam shrayatu nishkevalyamukthamavyathayai stabhnatu
Vairajam sama pratishthitya antarikshe

16.27

ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु ।
वि॒ध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु ॥१२॥

Rishayastva prathamaja deveshu divo matraya varimna prathantu
Vidharta chayamadhipatishcha te tva sarve sanvidana nakasya prishthe svarge loke yajamanam cha sadayantu

16.28

अधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिग्विश्वे॑ ते दे॒वा अधि॑पतयः । बृह॒स्पति॑र्हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता ॥१३॥

Adhipatnyasi brihati digvishve te deva adhipatayah, brihaspatirhetinam pratidharta

16.29

२८ (८७७)
त्रि॒ण॒व॒त्र॒य॒स्त्रि॒ᳪशौ त्वा॒ स्तोमौ॑ पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतां वैश्वदेवाग्निमारु॒ते उ॒क्थे अव्य॑थायै स्तभ्नीताम् ।
शा॒क्व॒र॒रै॒व॒ते साम॑नी॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्षे ॥१४॥

28 (877)
Trinavatrayastrinshau tva stomau prithivyam shrayatam vaishvadevagnimarute ukthe avyathayai stabhnitam
Shakvararaivate samani pratishthitya antarikshe

16.30

ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु ।
विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य
पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु ॥१५॥

Rishayastva prathamaja deveshu divo matraya varimna prathantu
Vidharta chayamadhipatishcha te tva sarve sanvidana nakasya
Prishthe svarge loke yajamanam cha sadayantu

16.31

(३) ३०
अ॒यं पु॒रो हरि॑केशः॒ सूर्य॑रश्मि॒स्तस्य॑ रथगृ॒त्सश्च॒ रथौ॑जाश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॑ ।
पु॒ञ्जि॒क॒स्थ॒ला च॑ क्रतुस्थ॒ला चा॑प्स॒रसौ॑ द॒ङ्क्ष्णवः॑ प॒शवो॑ हे॒तिः पौ॑रुषेयो व॒धः प्रहे॑तिः ॥१॥

(3) 30
Ayam puro harikeshah suryarashmistasya rathagritsashcha rathaujashcha senanigramanyau
Punjikasthala cha kratusthala chapsarasau dankshnavah pashavo hetih paurusheyo vadhah prahetih

16.32

तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ मृळयन्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु ।
ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः ॥२॥

Tebhyo namo astu te no mrilayantu te novantu
Te yam dvishmo yashcha no dveshti tamesham jambhe dadhmah

16.33

अ॒यं द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॑ रथस्व॒नश्च॒ रथे॑चित्रश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॑ ।
मे॒न॒का च॑ सहज॒न्या चा॑प्स॒रसौ॑ यातु॒धाना॑ हे॒ती रक्षा॑ᳪसि॒ प्रहे॑तिः ॥३॥

Ayam dakshina vishvakarma tasya rathasvanashcha rathechitrashcha senanigramanyau
Menaka cha sahajanya chapsarasau yatudhana heti rakshansi prahetih

16.34

तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ मृळयन्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु । ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः ॥४॥

Tebhyo namo astu te no mrilayantu te novantu, te yam dvishmo yashcha no dveshti tamesham jambhe dadhmah

16.35

अ॒यं प॒श्चाद्वि॒श्वव्य॑चा॒स्तस्य॒ रथ॑प्रोत॒श्चास॑मरथश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॑ ।
प्र॒म्लोच॑न्ती चानु॒म्लोच॑न्ती चाप्स॒रसौ॑ व्या॒घ्रा हे॒तिः स॒र्पा प्रहे॑तिः ॥५॥

Ayam pashchadvishvavyachastasya rathaprotashchasamarathashcha senanigramanyau
Pramlochanti chanumlochanti chapsarasau vyaghra hetih sarpa prahetih

16.36

तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ मृळयन्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु ।
ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः ॥६॥

Tebhyo namo astu te no mrilayantu te novantu
Te yam dvishmo yashcha no dveshti tamesham jambhe dadhmah

16.37

अ॒यमु॑त्त॒रात्सं॒यद्व॑सु॒स्तस्य॒ तार्क्ष्य॒श्चारि॑ष्टनेमिश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॑ ।
वि॒श्वाची॑ च घृ॒ताची॑ चाप्स॒रसा॒ आपो॑ हे॒तिर्वातः॒ प्रहे॑तिः ॥७॥

Ayamuttaratsanyadvasustasya tarkshyashcharishtanemishcha senanigramanyau
Vishvachi cha ghritachi chapsarasa apo hetirvatah prahetih

16.38

तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ मृळयन्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु ।
ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः ॥८॥

Tebhyo namo astu te no mrilayantu te novantu
Te yam dvishmo yashcha no dveshti tamesham jambhe dadhmah

16.39

अ॒यमु॒पर्य॒र्वाग्व॑सु॒स्तस्य॑ सेन॒जिच्च॑ सु॒षेण॑श्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॑ ।
उ॒र्वशी॑ च पू॒र्वचि॑त्तिश्चाप्स॒रसा॑ अव॒स्फूर्ज॑न्हे॒तिर्वि॒द्युत्प्रहे॑ति॒ ॥९॥

Ayamuparyarvagvasustasya senajichcha sushenashcha senanigramanyau
Urvashi cha purvachittishchapsarasa avasphurjanhetirvidyutpraheti

16.40

तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ मृळयन्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु।
ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः ॥१०॥

Tebhyo namo astu te no mrilayantu te novantu
Te yam dvishmo yashcha no dveshti tamesham jambhe dadhmah

16.41

अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पतिः॑ पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪ रेता॑ᳪसि जिन्वति ॥१॥

Agnirmurdha divah kakutpatih prithivya ayam, apam retansi jinvati

16.42

अ॒यम॒ग्निः स॑ह॒स्रिणो॒ वाज॑स्य श॒तिन॒स्पतिः॑ । मू॒र्धा क॒वी र॑यी॒णाम् ॥२॥

Ayamagnih sahasrino vajasya shatinaspatih, murdha kavi rayinam

16.43

त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घतः॑ ॥३॥

Tvamagne pushkaradadhyatharva niramanthata, murdhno vishvasya vaghatah

16.44

४३ (८९२)
भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भिः॒ सच॑से शि॒वाभिः॑ ।
दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म् ॥४॥

43 (892)
Bhuvo yagyasya rajasashcha neta yatra niyudbhih sachase shivabhih
Divi murdhanam dadhishe svarsham jihvamagne chakrishe havyavaham

16.45

अबो॑ध्य॒ग्निः स॒मिधा॒ जना॑नां॒ प्रति॑ धे॒नुमि॑वाय॒तीमु॒षास॑म् ।
य॒ह्वा इ॑व॒ प्र व॒यामु॒ज्जिहा॑नाः॒ प्र भा॒नवः॑ सिस्रते॒ नाक॒मच्छ॑ ॥५॥

Abodhyagnih samidha jananam prati dhenumivayatimushasam
Yahva iva pra vayamujjihanah pra bhanavah sisrate nakamachchha

16.46

अवो॑चाम क॒वये॒ मेध्या॑य॒ वचो॑ व॒न्दारु॑ वृष॒भाय॒ वृष्णे॑ ।
गवि॑ष्ठिरो॒ नम॑सा॒ स्तोम॑म॒ग्नौ दि॒वी॑व रु॒क्ममु॑रु॒व्यञ्च॑मश्रेत् ॥६॥

Avochama kavaye medhyaya vacho vandaru vrishabhaya vrishne
Gavishthiro namasa stomamagnau diviva rukmamuruvyanchamashret

16.47

अ॒यमि॒ह प्र॑थ॒मो धा॑यि धा॒तृभि॒र्होता॒ यजि॑ष्ठो अध्व॒रेष्वीड्यः॑ ।
यमप्न॑वानो॒ भृग॑वो विरुरु॒चुर्वने॑षु चि॒त्रं वि॒भ्वं॑ वि॒शेवि॑शे ॥७॥

Ayamiha prathamo dhayi dhatribhirhota yajishtho adhvareshvidyah
Yamapnavano bhrigavo viruruchurvaneshu chitram vibhvam vishevishe

16.48

जन॑स्य गो॒पा अ॑जनिष्ट॒ जागृ॑विर॒ग्निः सु॒दक्षः॑ सुवि॒ताय॒ नव्य॑से ।
घृ॒तप्र॑तीको बृह॒ता दि॑वि॒स्पृशा॑ द्यु॒मद्वि भा॑ति भर॒तेभ्यः॒ शुचिः॑ ॥८॥

Janasya gopa ajanishta jagriviragnih sudakshah suvitaya navyase
Ghritapratiko brihata divisprisha dyumadvi bhati bharatebhyah shuchih

16.49

त्वाम॑ग्ने॒ अङ्गि॑रसो॒ गुहा॑ हि॒तमन्व॑विन्दच्छिश्रिया॒णं वने॑वने ।
स जा॑यसे म॒थ्यमा॑नः॒ सहो॑ म॒हत्त्वामा॑हुः॒ सह॑सस्पु॒त्रम॑ङ्गिरः ॥९॥

Tvamagne angiraso guha hitamanvavindachchhishriyanam vanevane
Sa jayase mathyamanah saho mahattvamahuh sahasasputramangirah

16.50

सखा॑यः॒ सं वः॑ स॒म्यञ्च॒मिष॒ᳪ स्तोमं॑ चा॒ग्नये॑ । वर्षि॑ष्ठाय क्षिती॒नामू॒र्जो नप्त्रे॒ सह॑स्वते ॥१०॥

Sakhayah sam vah samyanchamisham stomam chagnaye, varshishthaya kshitinamurjo naptre sahasvate

16.51

सᳪस॒मिद्यु॑वसे वृष॒न्नग्ने॒ विश्वा॑न्य॒र्य आ । इ॒ळस्प॒दे समि॑ध्यसे॒ स नो॒ वसू॒न्या भ॑र ॥११॥

Sansamidyuvase vrishannagne vishvanyarya a, ilaspade samidhyase sa no vasunya bhara

16.52

त्वाम॑ग्ने ह॒विष्म॑न्तो दे॒वं मर्ता॑स ईळते । मन्ये॑ त्वा जा॒तवे॑दस॒ᳪ स ह॒व्या व॑क्ष्यानु॒षक् ॥१२॥

Tvamagne havishmanto devam martasa ilate, manye tva jatavedasam sa havya vakshyanushak

16.53

त्वां चि॑त्रश्रवस्तम॒ हव॑न्ते वि॒क्षु ज॒न्तवः॑ । शो॒चिष्के॑शं पुरुप्रि॒याग्ने॑ ह॒व्याय॒ वोळह॑वे ॥१३॥

Tvam chitrashravastama havante vikshu jantavah, shochishkesham purupriyagne havyaya volahave

16.54

ए॒ना वो॑ अ॒ग्निं नम॑सो॒र्जो नपा॑त॒माहु॑वे । प्रि॒यं चेति॑ष्ठमर॒तिᳪ स्व॑ध्व॒रं विश्व॑स्य दू॒तम॒मृत॑म् ॥१४॥

Ena vo agnim namasorjo napatamahuve, priyam chetishthamaratim svadhvaram vishvasya dutamamritam

16.55

विश्व॑स्य दू॒तम॒मृतं॒ विश्व॑स्य दू॒तम॒मृत॑म् । स यो॑जते अरु॒षा वि॒श्वभो॑जसा॒ स दु॑द्रव॒त्स्वा॑हुतः ॥१५॥

Vishvasya dutamamritam vishvasya dutamamritam, sa yojate arusha vishvabhojasa sa dudravatsvahutah

16.56

स दु॑द्रव॒त् स्वा॑हुतः॒ स दु॑द्रव॒त् स्वा॑हुतः । सु॒ब्रह्मा॑ य॒ज्ञः सु॒शमी॒ वसू॑नां दे॒वᳪ राधो॒ जना॑नाम् ॥१६॥

Sa dudravat svahutah sa dudravat svahutah, subrahma yagyah sushami vasunam devam radho jananam

16.57

अग्ने॒ वाज॑स्य॒ गोम॑त॒ ईशा॑नः सहसो यहो । अ॒स्मे धे॑हि जातवेदो॒ महि॒ श्रवः॑ ॥१७॥

Agne vajasya gomata ishanah sahaso yaho, asme dhehi jatavedo mahi shravah

16.58

स इ॑धा॒नो वसु॑ष्क॒विर॒ग्निरी॒डेन्यो॑ गि॒रा । रे॒वद॒स्मभ्यं॑ पुर्वणीक दीदिहि ॥१८॥

Sa idhano vasushkaviragniridenyo gira, revadasmabhyam purvanika didihi

16.59

क्ष॒पो रा॑जन्नु॒त त्मनाग्ने॒ वस्तो॑रु॒तोषसः॑ । स ति॑ग्मजम्भ र॒क्षसो॑ दह॒ प्रति॑ ॥१९॥

Kshapo rajannuta tmanagne vastorutoshasah, sa tigmajambha rakshaso daha prati

16.60

भ॒द्रो नो॑ अ॒ग्निराहु॑तो भ॒द्रा रा॒तिः सु॑भग भ॒द्रो अ॑ध्व॒रः । भ॒द्रा उ॒त प्रश॑स्तयः ॥२०॥

Bhadro no agnirahuto bhadra ratih subhaga bhadro adhvarah, bhadra uta prashastayah

16.61

भ॒द्रा उ॒त प्रश॑स्तयो भ॒द्रं मनः॑ कृणुष्व वृत्र॒तूर्ये॑ । येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सहः॑ ॥२१॥

Bhadra uta prashastayo bhadram manah krinushva vritraturye, yena samatsu sasahah

16.62

येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सहोऽव॑ स्थि॒रा त॑नुहि॒ भूरि॒ शर्ध॑ताम् । व॒नेमा॑ ते अ॒भिष्टि॑भिः ॥२२॥

Yena samatsu sasahova sthira tanuhi bhuri shardhatam, vanema te abhishtibhih

16.63

अ॒ग्निं तं म॑न्ये॒ यो वसु॒रस्तं॒ यं यन्ति॑ धे॒नवः॑ ।
अस्त॒मर्व॑न्त आ॒शवोऽस्तं॒ नित्या॑सो वा॒जिन॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आभ॑र ॥२३॥

Agnim tam manye yo vasurastam yam yanti dhenavah
Astamarvanta ashavostam nityaso vajina isham stotribhya abhara

16.64

६३ (९१२)
सो अ॒ग्निर्यो वसु॑र्गृ॒णे सं यमा॒यन्ति॑ धे॒नवः॑ ।
समर्व॑न्तो रघु॒द्रुवः॒ सᳪ सु॑जा॒तासः॑ सू॒रय॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आभ॑र ॥२४॥

63 (912)
So agniryo vasurgrine sam yamayanti dhenavah
Samarvanto raghudruvah sam sujatasah suraya isham stotribhya abhara

16.65

उ॒भे सु॑श्चन्द्र स॒र्पिषो॒ दर्वी॑ श्रीणीष आ॒सनि॑ ।
उ॒तो न॒ उत्पु॑पूर्या उ॒क्थेषु॑ शवसस्पत॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आभ॑र ॥२५॥

Ubhe sushchandra sarpisho darvi shrinisha asani
Uto na utpupurya uktheshu shavasaspata isham stotribhya abhara

16.66

अग्ने॒ तम॒द्याश्वं॒ न स्तोमैः॒ क्रतुं॒ न भ॒द्रᳪ हृ॑दि॒स्पृश॑म् । ऋ॒ध्यामा॑ त॒ ओहैः॑ ॥२६॥

Agne tamadyashvam na stomaih kratum na bhadram hridisprisham, ridhyama ta ohaih

16.67

अधा॒ ह्य॑ग्ने॒ क्रतो॑र्भ॒द्रस्य॒ दक्ष॑स्य सा॒धोः । र॒थीरृ॒तस्य॑ बृह॒तो ब॒भूथ॑ ॥२७॥

Adha hyagne kratorbhadrasya dakshasya sadhoh, rathirritasya brihato babhutha

16.68

ए॒भिर्नो॑ अर्कै॒र्भवा॑ नो अ॒र्वाङ् स्व॒र्ण ज्योतिः॑ । अग्ने॒ विश्वे॑भिः सु॒मना॒ अनी॑कैः ॥२८॥

Ebhirno arkairbhava no arvang svarna jyotih, agne vishvebhih sumana anikaih

16.69

अ॒ग्निᳪ होता॑रं मन्ये॒ दास्व॑न्तं॒ वसु॑ᳪ सू॒नुᳪ सह॑सो जा॒तवे॑दसं॒ विप्रं॒ न जा॒तवे॑दसम् ।
य ऊ॒र्ध्वया॑ स्वध्व॒रो दे॒वो दे॒वाच्या॑ कृ॒पा ।
घृ॒तस्य॒ विभ्रा॑ष्टि॒मनु॑वष्टि शो॒चिषा॒जुह्वा॑नस्य स॒र्पिषः॑ ॥२९॥

Agnim hotaram manye dasvantam vasum sunum sahaso jatavedasam vipram na jatavedasam
Ya urdhvaya svadhvaro devo devachya kripa
Ghritasya vibhrashtimanuvashti shochishajuhvanasya sarpishah

16.70

अग्ने॒ त्वं नो॒ अन्त॑म उ॒त त्रा॒ता शि॒वो भ॑वा वरू॒थ्यः॑ ।
वसु॑र॒ग्निर्वसु॑श्रवा॒ अच्छा॑ नक्षि द्यु॒मत्त॑मᳪ र॒यिन्दाः॑ ।
तं त्वा॑ शोचिष्ठ दीदिवः सु॒म्नाय॑ नू॒नमी॑महे॒ सखि॑भ्यः ॥३०॥

Agne tvam no antama uta trata shivo bhava varuthyah
Vasuragnirvasushrava achchha nakshi dyumattamam rayindah
Tam tva shochishtha didivah sumnaya nunamimahe sakhibhyah

16.71

(५) ७०
येन॒ ऋष॑य॒स्तप॑सा स॒त्रमाय॒न्निन्धा॑ना अ॒ग्निᳪ स्व॑रा॒भर॑न्तः ।
तस्मि॑न्न॒हं निद॑धे॒ नाके॑ अ॒ग्निं यमा॒हुर्मन॑व स्ती॒र्णब॑र्हिषम् ॥१॥

(5) 70
Yena rishayastapasa satramayannindhana agnim svarabharantah
Tasminnaham nidadhe nake agnim yamahurmanava stirnabarhisham

16.72

तं पत्नी॑भि॒रनु॑ गच्छेम देवाः पुत्रै॒र्भ्रातृ॑भिरु॒त वा॒ हिर॑ण्यैः ।
नाकं॑ गृभ्णा॒नाः सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के तृ॒तीये॑ पृ॒ष्ठे अधि॑रोच॒ने दि॒वः ॥२॥

Tam patnibhiranu gachchhema devah putrairbhratribhiruta va hiranyaih
Nakam gribhnanah sukritasya loke tritiye prishthe adhirochane divah

16.73

आ वा॒चो मध्य॑मरुहद्भुर॒ण्युर॒यम॒ग्निः सत्प॑ति॒श्चेकि॑तानः ।
पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या निहि॑तो॒ दवि॑द्युतदधस्प॒दं कृ॑णुतां॒ ये पृ॑त॒न्यवः॑ ॥३॥

A vacho madhyamaruhadbhuranyurayamagnih satpatishchekitanah
Prishthe prithivya nihito davidyutadadhaspadam krinutam ye pritanyavah

16.74

अ॒यम॒ग्निर्वी॒रत॑मो वयो॒धाः स॑ह॒स्रियो॑ द्योतता॒मप्र॑युच्छन् ।
वि॒भ्राज॑मानः सरि॒रस्य॒ मध्य॒ उप॒ प्रया॑हि दि॒व्यानि॒ धाम॑ ॥४॥

Ayamagnirviratamo vayodhah sahasriyo dyotatamaprayuchchhan
Vibhrajamanah sarirasya madhya upa prayahi divyani dhama

16.75

सं॒प्रच्य॑वध्व॒मुप॑ सं॒प्रया॒ताग्ने प॒थो दे॑व॒याना॑न् कृणुध्वम् ।
पुनः॑ कृण्वा॒ना पि॒तरा॒ युवा॑ना॒न्वाता॑ᳪसी॒त् त्वयि॒ तन्तु॑मे॒तम् ॥५॥

Samprachyavadhvamupa samprayatagne patho devayanan krinudhvam
Punah krinvana pitara yuvananvatansit tvayi tantumetam

16.76

उद्बु॑ध्यस्वाग्ने॒ प्रति॑जागृहि॒ त्वमि॑ष्टापू॒र्ते सᳪ सृ॑जेथाम॒यं च॑ ।
अ॒स्मिन्त्स॒धस्थे॒ अध्युत्त॑रस्मि॒न् विश्वे॑ देवा॒ यज॑मानाश्च सीदत ॥६॥

Udbudhyasvagne pratijagrihi tvamishtapurte sam srijethamayam cha
Asmintsadhasthe adhyuttarasmin vishve deva yajamanashcha sidata

16.77

येन॒ वह॑सि स॒हस्रं॒ येना॑ग्ने सर्ववेद॒सम् ।
तेने॒मं य॒ज्ञं नो॑ नय॒ स्व॑र्दे॒वेषु॒ गन्त॑वे ॥७॥

Yena vahasi sahasram yenagne sarvavedasam
Tenemam yagyam no naya svardeveshu gantave

16.78

अ॒यं ते॒ योनि॑रृ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । तं जा॒नन्न॑ग्न आरो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥८॥

Ayam te yonirritviyo yato jato arochathah, tam janannagna arohatha no vardhaya rayim

16.79

(६) ७८ (९२७)
तप॑श्च तप॒स्य॑श्च शैशि॒रा ऋ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॑ऽसि॒ ।
कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धयः॒ कल्प॑न्ताम॒ग्नयः॒ पृथ॒ङ् मम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः ।
ये अ॒ग्नयः॒ सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे ।
शै॒शि॒रा ऋ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम् ।
प॒रमे॒ष्ठी त्वा॑ सादयतु दि॒वस्पृ॒ष्ठे ज्योति॑ष्मतीम् ।
विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाया॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ।
सूर्य॒स्तेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द ॥१॥

(6) 78 (927)
Tapashcha tapasyashcha shaishira ritu agnerantah shleshosi
Kalpetam dyavaprithivi kalpantamapa oshadhayah kalpantamagnayah prithang mama jyaishthyaya savratah
Ye agnayah samanasontara dyavaprithivi ime
Shaishira ritu abhikalpamana indramiva deva abhisanvishantu taya devatayangirasvad dhruve sidatam
Parameshthi tva sadayatu divasprishthe jyotishmatim
Vishvasmai pranayapanaya vyanaya vishvam jyotiryachchha
Suryastedhipatistaya devatayangirasvad dhruva sida

16.80

लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन् योना॑ असीषदन् ॥२॥

Lokam prina chhidram prinatho sida dhruva tvam, indragni tva brihaspatirasmin yona asishadan

16.81

ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहसः॒ सोम॑ᳪ श्रीणन्ति॒ पृश्न॑यः । जन्म॑न्दे॒वानां॒ विश॑स्त्रि॒ष्वारो॑च॒ने दि॒वः ॥३॥

Ta asya sudadohasah somam shrinanti prishnayah, janmandevanam vishastrishvarochane divah

16.82

इन्द्रं॒ विश्वा॑ अवीवृधन्त्समु॒द्रव्य॑चसं॒ गिरः॑ । र॒थीत॑मᳪ र॒थीनां॒ वाजा॑ना॒ᳪ सत्प॑तिं॒ पति॑म् ॥४॥

Indram vishva avivridhantsamudravyachasam girah, rathitamam rathinam vajanam satpatim patim

16.83

प्रोथ॒दश्वो॒ न यव॑सेऽवि॒ष्यन्य॒दा म॒हः सं॒वर॑णा॒द्व्यस्था॑त् ।
आद॑स्य॒ वातो॒ अनु॑वाति शो॒चिरध॑ स्म ते॒ व्रज॑नं कृ॒ष्णम॑स्ति ॥५॥

Prothadashvo na yavasevishyanyada mahah sanvaranadvyasthat
Adasya vato anuvati shochiradha sma te vrajanam krishnamasti

16.84

आ॒योष्ट्वा॒ सद॑ने सादया॒म्यव॑तश्छा॒यायाᳪ समु॒द्रस्य॒ हृद॑ये ।
र॒श्मी॒वतीं॒ भास्व॑ती॒मा या द्यां भास्यापृ॑थि॒वीमोर्व॒न्तरि॑क्षम् ।
प॒र॒मे॒ष्ठी त्वा॑ सादयतु दि॒वस्पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वती॒म् । दिवं॑ यच्छ॒ दिवं॑ दृᳪह॒ दिवं॒ मा हि॑ᳪसीः ।
विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य ।
सूर्य॑स्त्वा॒भिपा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शंत॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम् ॥६॥

Ayoshtva sadane sadayamyavatashchhayayam samudrasya hridaye
Rashmivatim bhasvatima ya dyam bhasyaprithivimorvantariksham
Parameshthi tva sadayatu divasprishthe vyachasvatim prathasvatim, divam yachchha divam drinha divam ma hinsih
Vishvasmai pranayapanaya vyanayodanaya pratishthayai charitraya
Suryastvabhipatu mahya svastya chhardisha shantamena taya devatayangirasvad dhruve sidatam

16.85

स॒हस्र॑स्य प्र॒मासि॑ स॒हस्र॑स्य प्रति॒मासि॑ स॒हस्र॑स्यो॒न्मासि॑ सा॒ह॒स्रो॑ऽसि स॒हस्रा॑य त्वा ॥७॥

Sahasrasya pramasi sahasrasya pratimasi sahasrasyonmasi sahasrosi sahasraya tva

16.86

(७) ८५ (९३४)
॥इति शुक्लयजुः काण्वसंहितायां षोडशोऽध्यायः॥ (१६)

(7) 85 (934)
, Iti shuklayajuh kanvasanhitayam shodashodhyayah, (16)