UtshovSarga 100
100.1
महोदरमहापार्शो हतौ दृष्ट्वा तु राक्षसौ।
तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले।आविवेश महान् क्रोधो रावणं तं महामृधे ।। ६.१००.१ ।।
Mahodaramahaparsho hatau drishtva tu rakshasau
Tasminshcha nihate vire virupakshe mahabale, avivesha mahan krodho ravanam tam mahamridhe
100.2
सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।
। ६.१००.२ ।।
Sutam sanchodayamasa vakyam chedamuvacha ha
100.3
निहतानाममात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च।
दुःखमेषो ऽपनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.१००.३ ।।
Nihatanamamatyanam ruddhasya nagarasya cha
Duhkhamesho paneshyami hatva tau ramalakshmanau
100.4
रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम्।
प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान् कुमुदो नलः ।। ६.१००.४ ।।
Ramavriksham rane hanmi sitapushpaphalapradam
Prashakha yasya sugrivo jambavan kumudo nalah
100.5
मैन्दश्च द्विविदश्चैव ह्यङ्गदो गन्धमादनः।
हमूमांश्च सुषेणश्च सर्वे च हरियूथपाः ।। ६.१००.५ ।।
Maindashcha dvividashchaiva hyangado gandhamadanah
Hamumanshcha sushenashcha sarve cha hariyuthapah
100.6
स दिशो दश धोषेण रथस्यातिरथो महान्।
नादयन् प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यवर्तत ।। ६.१००.६ ।।
Sa disho dasha dhoshena rathasyatiratho mahan
Nadayan prayayau turnam raghavam chabhyavartata
100.7
पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना।
सञ्चचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा ।। ६.१००.७ ।।
Purita tena shabdena sanadigirikanana
Sanchachala mahi sarva savarahamrigadvipa
100.8
तामसं स महाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम्।
निर्ददाह कपीन् सर्वांस्ते प्रपेतुः समन्ततः ।। ६.१००.८ ।।
Tamasam sa mahaghoram chakarastram sudarunam
Nirdadaha kapin sarvanste prapetuh samantatah
100.9
उत्पपात रजो घोरं तैर्भग्नैः सम्प्रधावितैः।
न हि तत्सहितुं शेकुर्ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम् ।। ६.१००.९ ।।
Utpapata rajo ghoram tairbhagnaih sampradhavitaih
Na hi tatsahitum shekurbrahmana nirmitam svayam
100.10
तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः।
दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ।। ६.१००.१० ।।
Tanyanikanyanekani ravanasya sharottamaih
Drishtva bhagnani shatasho raghavah paryavasthitah
100.11
ततो राक्षसशार्दूलो विद्राव्य हरिवाहिनीम्।
स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तमपारजितम् ।। ६.१००.११ ।।
Tato rakshasashardulo vidravya harivahinim
Sa dadarsha tato ramam tishthantamaparajitam
100.12
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा।
आलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्य महद्धनुः।पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।। ६.१००.१२ ।।
Lakshmanena saha bhratra vishnuna vasavam yatha
Alikhantamivakashamavashtabhya mahaddhanuh, padmapatravishalaksham dirghabahumarindamam
100.13
ततो रामो महातेजाः सौमित्रिसहितो बली।
वानरांश्च रणे भग्नानापतन्तं च रावणम् ।। ६.१००.१३ ।।
Tato ramo mahatejah saumitrisahito bali
Vanaranshcha rane bhagnanapatantam cha ravanam
100.14
समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम् ।
। ६.१००.१४ ।।
Samikshya raghavo hrishto madhye jagraha karmukam
100.15
विस्फारयितुमारेभे ततः स धनुरुत्तमम्।
महावेगं महानादं निर्भिन्दन्निव मेदिनीम् ।। ६.१००.१५ ।।
Vispharayitumarebhe tatah sa dhanuruttamam
Mahavegam mahanadam nirbhindanniva medinim
100.16
रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च।
शब्देन राक्षसास्ते च पेतुश्च शतशस्तदा ।। ६.१००.१६ ।।
Ravanasya cha banaughairamavispharitena cha
Shabdena rakshasaste cha petushcha shatashastada
100.17
तयोः शरपथं प्राप्तो रावणो राजपुत्रयोः।
स बभौ च यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः ।। ६.१००.१७ ।।
Tayoh sharapatham prapto ravano rajaputrayoh
Sa babhau cha yatha rahuh samipe shashisuryayoh
100.18
तमिच्छन् प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः।
मुमोच धनुरायम्य शरानग्निशिखोपमान् ।। ६.१००.१८ ।।
Tamichchhan prathamam yoddhum lakshmano nishitaih sharaih
Mumocha dhanurayamya sharanagnishikhopaman
100.19
तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता।
बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ।। ६.१००.१९ ।।
Tanmuktamatranakashe lakshmanena dhanushmata
Banan banairmahateja ravanah pratyavarayat
100.20
एकमेकेन बाणेन त्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश।
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ।। ६.१००.२० ।।
Ekamekena banena tribhistrin dashabhirdasha
Lakshmanasya prachichchheda darshayan panilaghavam
100.21
अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिञ्जयः।
आससाद ततो रामं स्थितं शैलमिवाचलम् ।। ६.१००.२१ ।।
Abhyatikramya saumitrim ravanah samitinjayah
Asasada tato ramam sthitam shailamivachalam
100.22
स सङ्ख्ये राममासाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः।
व्यसृजच्छरवर्षाणि रावणो राघवोपरि ।। ६.१००.२२ ।।
Sa sankhye ramamasadya krodhasanraktalochanah
Vyasrijachchharavarshani ravano raghavopari
100.23
शरधारास्ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः।
दृष्ट्वैवापततः शीघ्रं भल्लान् जग्राह सत्वरम् ।। ६.१००.२३ ।।
Sharadharastato ramo ravanasya dhanushchyutah
Drishtvaivapatatah shighram bhallan jagraha satvaram
100.24
तान् शरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद राघवः।
दीप्यमानान् महाघोरान् क्रुद्धानाशीविषानिव ।। ६.१००.२४ ।।
Tan sharaughanstato bhallaistikshnaishchichchheda raghavah
Dipyamanan mahaghoran kruddhanashivishaniva
100.25
राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तदा।
अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरैरभिववर्षतुः ।। ६.१००.२५ ।।
Raghavo ravanam turnam ravano raghavam tada
Anyonyam vividhaistikshnaih sharairabhivavarshatuh
100.26
चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम्।
बाणवेगान् समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपारजितौ ।। ६.१००.२६ ।।
Cheratushcha chiram chitram mandalam savyadakshinam
Banavegan samutkshiptavanyonyamaparajitau
100.27
तयोर्भूतानि वित्रेसुर्युगपत् सम्प्रयुध्यतोः।
रौद्रयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ।। ६.१००.२७ ।।
Tayorbhutani vitresuryugapat samprayudhyatoh
Raudrayoh sayakamuchoryamantakanikashayoh
100.28
सन्ततं विविधैर्बाणैर्बभूव गगनं तदा।
घनैरिवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः ।। ६.१००.२८ ।।
Santatam vividhairbanairbabhuva gaganam tada
Ghanairivatapapaye vidyunmalasamakulaih
100.29
गवाक्षितमिवाकाशं बभूव शरवृष्टिभिः ।
। ६.१००.२९ ।।
Gavakshitamivakasham babhuva sharavrishtibhih
100.30
महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैः सुवाजितैः।
शरान्धकारं तौ भीमं चक्रुतुः समरं तदा।गते ऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ ।। ६.१००.३० ।।
Mahavegaih sutikshnagrairgridhrapatraih suvajitaih
Sharandhakaram tau bhimam chakrutuh samaram tada, gate stam tapane chapi mahameghavivotthitau
100.31
बभूव तुमुलं युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः।
अनासाद्यमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ।। ६.१००.३१ ।।
Babhuva tumulam yuddhamanyonyavadhakankshinoh
Anasadyamachintyam cha vritravasavayoriva
100.32
उभौ हि परमेष्वासावुभौ शस्त्रविशारदौ।
उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः ।। ६.१००.३२ ।।
Ubhau hi parameshvasavubhau shastravisharadau
Ubhavastravidam mukhyavubhau yuddhe vicheratuh
100.33
उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः।
ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोरिव ।। ६.१००.३३ ।।
Ubhau hi yena vrajatastena tena sharormayah
Urmayo vayuna viddha jagmuh sagarayoriva
100.34
ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः।
नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत ।। ६.१००.३४ ।।
Tatah sansaktahastastu ravano lokaravanah
Narachamalam ramasya lalate pratyamunchata
100.35
रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम्।
शिरसा धारयन् रामो न व्यथां प्रत्यपद्यत ।। ६.१००.३५ ।।
Raudrachapaprayuktam tam nilotpaladalaprabham
Shirasa dharayan ramo na vyatham pratyapadyata
100.36
अथ मन्त्रानभिजपन् रौद्रमस्त्रमुदीरयन्।
शरान् भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः।मुमोच च महातेजाश्चापमायम्य वीर्यवान् ।। ६.१००.३६ ।।
Atha mantranabhijapan raudramastramudirayan
Sharan bhuyah samadaya ramah krodhasamanvitah, mumocha cha mahatejashchapamayamya viryavan
100.37
ते महामेघसङ्काशे कवचे पतिताः शराः।
अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा ।। ६.१००.३७ ।।
Te mahameghasankashe kavache patitah sharah
Avadhye rakshasendrasya na vyatham janayanstada
100.38
पुनरेवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम्।
ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलो रणे ।। ६.१००.३८ ।।
Punarevatha tam ramo rathastham rakshasadhipam
Lalate paramastrena sarvastrakushalo rane
100.39
ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः।
श्वसन्तो विविशुर्भूमिं रावणप्रतिकूलिताः ।। ६.१००.३९ ।।
Te bhittva banarupani panchashirsha ivoragah
Shvasanto vivishurbhumim ravanapratikulitah
100.40
निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्च्छितः।
आसुरं सुमहाघोरमस्त्रं प्रादुश्चकार ह ।। ६.१००.४० ।।
Nihatya raghavasyastram ravanah krodhamurchchhitah
Asuram sumahaghoramastram pradushchakara ha
100.41
सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्यान् कङ्ककाकमुखानपि।
गृध्रश्येनमुखांश्चापि शृगालवदनांस्तथा ।। ६.१००.४१ ।।
Sinhavyaghramukhashchanyan kankakakamukhanapi
Gridhrashyenamukhanshchapi shrigalavadananstatha
100.42
ईहामृगमुखांश्चान्यान् व्यादितास्यान् भयानकान्।
पञ्चास्यान् लेलिहानांश्च ससर्ज निशितान् शरान् ।। ६.१००.४२ ।।
Ihamrigamukhanshchanyan vyaditasyan bhayanakan
Panchasyan lelihananshcha sasarja nishitan sharan
100.43
शरान् खरमुखांश्चान्यान् वराहमुखसंस्थितान्।
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान् ।। ६.१००.४३ ।।
Sharan kharamukhanshchanyan varahamukhasansthitan
Shvanakukkutavaktranshcha makarashivishananan
100.44
एतानन्यांश्च मायावी ससर्ज निशितान् शरान्।
रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ।। ६.१००.४४ ।।
Etananyanshcha mayavi sasarja nishitan sharan
Ramam prati mahatejah kruddhah sarpa iva shvasan
100.45
आसुरेण समाविष्टः सो ऽस्त्रेण रघुनन्दनः।
ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकं पावकोपमः ।। ६.१००.४५ ।।
Asurena samavishtah so strena raghunandanah
Sasarjastram mahotsahah pavakam pavakopamah
100.46
अग्निदीप्तमुखान् बाणान् तथा सूर्यमुखानपि।
चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि ।। ६.१००.४६ ।।
Agnidiptamukhan banan tatha suryamukhanapi
Chandrardhachandravaktranshcha dhumaketumukhanapi
100.47
ग्रहनक्षत्रवक्त्रांश्च महोल्कामुखसंस्थितान्।
विद्युज्जिह्वोपमांश्चान्यान् ससर्ज निशितान् शरान् ।। ६.१००.४७ ।।
Grahanakshatravaktranshcha maholkamukhasansthitan
Vidyujjihvopamanshchanyan sasarja nishitan sharan
100.48
ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः ।
। ६.१००.४८ ।।
Te ravanashara ghora raghavastrasamahatah
100.49
विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।
। ६.१००.४९ ।।
Vilayam jagmurakashe jagmushchaiva sahasrashah
100.50
तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः।सुग्रीवप्रमुखा वीराः परिवार्य तु राघवम् ।। ६.१००.५० ।।
Tadastram nihatam drishtva ramenaklishtakarmana
Hrishta nedustatah sarve kapayah kamarupinah, sugrivapramukha virah parivarya tu raghavam
100.51
ततस्तदस्त्रं विनिहत्य राघवः प्रसह्य तद्रावणबाहुनिस्सृतम्।
मुदा ऽन्वितो दाशरथिर्महाहवे विनेदुरुच्चैर्मुदिताः कपीश्वराः ।। ६.१००.५१ ।।
Tatastadastram vinihatya raghavah prasahya tadravanabahunissritam
Muda nvito dasharathirmahahave vineduruchchairmuditah kapishvarah
100.52
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे शततमः सर्गः ।
। १०० ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande shatatamah sargah