UtshovSarga 6
6.1
स निकामम् विमानेषु विषण्णः काम रूपधृत् ।
विचचार पुनर्लङ्काम् लाघवेन समन्वितः ॥५-६-१॥
Sa nikamam vimaneshu vishannah kama rupadhrit
Vichachara punarlankam laghavena samanvitah
6.2
आससाद अथ लक्ष्मीवान् राक्षस इन्द्र निवेशनम् ।
प्राकारेण अर्क वर्णेन भास्वरेण अभिसम्व्Rतम् ॥५-६-२॥
Asasada atha lakshmivan rakshasa indra niveshanam
Prakarena arka varnena bhasvarena abhisamvRtam
6.3
रक्षितम् राक्षसैर् भीमैः सिम्हैर् इव महद् वनम् ।
समीक्षमाणो भवनम् चकाशे कपि कुन्जरः ॥५-६-३॥
Rakshitam rakshasair bhimaih simhair iva mahad vanam
Samikshamano bhavanam chakashe kapi kunjarah
6.4
रूप्य कोप हितैः चित्रैः तोरणैर् हेम भूषितैः ।
विचित्राभिः च कक्ष्याभिर् द्वारैः च रुचिरैर् व्Rतम् ॥५-६-४॥
Rupya kopa hitaih chitraih toranair hema bhushitaih
Vichitrabhih cha kakshyabhir dvaraih cha ruchirair vRtam
6.5
गज आस्थितैर् महा मात्रैः शूरैः च विगत श्रमैः ।
उपस्थितम् असम्हार्यैर् हयैः स्यन्दन यायिभिः ॥५-६-५॥
Gaja asthitair maha matraih shuraih cha vigata shramaih
Upasthitam asamharyair hayaih syandana yayibhih
6.6
सिम्ह व्याघ्र तनु त्राणैर् दान्त कान्चन राजतैः ।
घोषवद्भिर् विचित्रैः च सदा विचरितम् रथैः ॥५-६-६॥
Simha vyaghra tanu tranair danta kanchana rajataih
Ghoshavadbhir vichitraih cha sada vicharitam rathaih
6.7
बहु रत्न समाकीर्णम् पर अर्ध्य आसन भाजनम् ।
महा रथ समावासम् महा रथ महा आसनम् ॥५-६-७॥
Bahu ratna samakirnam para ardhya asana bhajanam
Maha ratha samavasam maha ratha maha asanam
6.8
दृश्यैः च परम उदारैः तैः तैः च मृग पक्षिभिः ।
विविधैर् बहु साहस्रैः परिपूर्णम् समन्ततः ॥५-६-८॥
Drishyaih cha parama udaraih taih taih cha mriga pakshibhih
Vividhair bahu sahasraih paripurnam samantatah
6.9
विनीतैर् अन्त पालैः च रक्षोभिः च सुरक्षितम् ।
मुख्याभिः च वर स्त्रीभिः परिपूर्णम् समन्ततः ॥५-६-९॥
Vinitair anta palaih cha rakshobhih cha surakshitam
Mukhyabhih cha vara stribhih paripurnam samantatah
6.10
मुदित प्रमदा रत्नम् राक्षस इन्द्र निवेशनम् ।
वर आभरण निर्ह्रादैः समुद्र स्वन निह्स्वनम् ॥५-६-१०॥
Mudita pramada ratnam rakshasa indra niveshanam
Vara abharana nirhradaih samudra svana nihsvanam
6.11
तद् राज गुण सम्पन्नम् मुख्यैः च वर चन्दनैः ।
भेरी म्Rदन्ग अभिरुतम् शन्ख घोष विनादितम् ॥५-६-११॥
Tad raja guna sampannam mukhyaih cha vara chandanaih
Bheri mRdanga abhirutam shankha ghosha vinaditam
6.12
भेरीमृदङ्गाभिरुतम् शङ्खघोषनिनादितम् ।
नित्य अर्चितम् पर्व हुतम् पूजितम् राक्षसैः सदा ॥५-६-१२॥
Bherimridangabhirutam shankhaghoshaninaditam
Nitya architam parva hutam pujitam rakshasaih sada
6.13
समुद्रम् इव गम्भीरम् समुद्रम् इव निह्स्वनम् ।
महात्मानो महद् वेश्म महा रत्न परिच्चदम् ॥५-६-१३॥
Samudram iva gambhiram samudram iva nihsvanam
Mahatmano mahad veshma maha ratna parichchadam
6.14
महा जन समाकीर्णम् ददर्श स महा कपिः ।
विराजमानम् वपुषा गज अश्व रथ सम्कुलम् ॥५-६-१४॥
Maha jana samakirnam dadarsha sa maha kapih
Virajamanam vapusha gaja ashva ratha samkulam
6.15
लन्का आभरणम् इति एव सो अमन्यत महा कपिः ।
चचार हनुमाम्स्तत्र रावणस्य समीपतः ॥५-६-१५॥
Lanka abharanam iti eva so amanyata maha kapih
Chachara hanumamstatra ravanasya samipatah
6.16
गृहाद् गृहम् राक्षसानाम् उद्यानानि च वानरः ।
वीक्षमाणो हि असम्त्रस्तः प्रासादामः च चचार सः ॥५-६-१६॥
Grihad griham rakshasanam udyanani cha vanarah
Vikshamano hi asamtrastah prasadamah cha chachara sah
6.17
अवप्लुत्य महा वेगः प्रहस्तस्य निवेशनम् ।
ततो अन्यत् पुप्लुवे वेश्म महा पार्श्वस्य वीर्यवान् ॥५-६-१७॥
Avaplutya maha vegah prahastasya niveshanam
Tato anyat pupluve veshma maha parshvasya viryavan
6.18
अथ मेघ प्रतीकाशम् कुम्भ कर्ण निवेशनम् ।
विभीषणस्य च तथा पुप्लुवे स महा कपिः ॥५-६-१८॥
Atha megha pratikasham kumbha karna niveshanam
Vibhishanasya cha tatha pupluve sa maha kapih
6.19
महा उदरस्य च तथा विरूप अक्षस्य चैव हि ।
विद्युज् जिह्वस्य भवनम् विद्युन् मालेः तथैव च ॥५-६-१९॥
Maha udarasya cha tatha virupa akshasya chaiva hi
Vidyuj jihvasya bhavanam vidyun maleh tathaiva cha
6.20
वज्र दम्ष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महा कपिः ।
शुकस्य च महा वेगः सारणस्य च धीमतः ।तथा च इन्द्रजितो वेश्म जगाम हरि यूथपः ॥५-६-२०॥
Vajra damshtrasya cha tatha pupluve sa maha kapih
Shukasya cha maha vegah saranasya cha dhimatah, tatha cha indrajito veshma jagama hari yuthapah
6.21
जम्बु मालेः सुमालेः च जगाम हरि यूथपः ॥५-६-२१॥
Jambu maleh sumaleh cha jagama hari yuthapah
6.22
रश्मि केतोः च भवनम् सूर्य शत्रोः तथैव च ।
वज्रकायस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥५-६-२२॥
Rashmi ketoh cha bhavanam surya shatroh tathaiva cha
Vajrakayasya cha tatha pupluve sa mahakapih
6.23
धूम्र अक्षस्य च सम्पातेर् भवनम् मारुत आत्मजः ।
विद्युद् रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च ॥५-६-२३॥
Dhumra akshasya cha sampater bhavanam maruta atmajah
Vidyud rupasya bhimasya ghanasya vighanasya cha
6.24
शुक नाभस्य वक्रस्य शठस्य विकटस्य च ।
ह्रस्व कर्णस्य दम्ष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥५-६-२४॥
Shuka nabhasya vakrasya shathasya vikatasya cha
Hrasva karnasya damshtrasya romashasya cha rakshasah
6.25
युद्ध उन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वज ग्रीवस्य नादिनः ।
विद्युज् जिह्व इन्द्र जिह्वानाम् तथा हस्ति मुखस्य च ॥५-६-२५॥
Yuddha unmattasya mattasya dhvaja grivasya nadinah
Vidyuj jihva indra jihvanam tatha hasti mukhasya cha
6.26
करालस्य पिशाचस्य शोणित अक्षस्य चैव हि ।
क्रममाणः क्रमेण एव हनूमान् मारुत आत्मजः ॥५-६-२६॥
Karalasya pishachasya shonita akshasya chaiva hi
Kramamanah kramena eva hanuman maruta atmajah
6.27
तेषु तेषु महा अर्हेषु भवनेषु महा यशाः ।
तेषाम् R^द्धिमताम् ऋद्धिम् ददर्श स महा कपिः ॥५-६-२७॥
Teshu teshu maha arheshu bhavaneshu maha yashah
Tesham R^ddhimatam riddhim dadarsha sa maha kapih
6.28
सर्वेषाम् समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः ।
आससाद अथ लक्ष्मीवान् राक्षस इन्द्र निवेशनम् ॥५-६-२८॥
Sarvesham samatikramya bhavanani samantatah
Asasada atha lakshmivan rakshasa indra niveshanam
6.29
रावणस्य उपशायिन्यो ददर्श हरि सत्तमः ।
विचरन् हरि शार्दूलो राक्षसीर् विकृत ईक्षणाः ॥५-६-२९॥
Ravanasya upashayinyo dadarsha hari sattamah
Vicharan hari shardulo rakshasir vikrita ikshanah
6.30
शूल मुद्गल हस्ताः च शक्तो तोमर धारिणीः ।
ददर्श विविधान् गुल्मामः तस्य रक्षः पतेर् गृहे ।राक्षसांश्च महाकायान्नानाप्रहरणोद्यतान् ॥५-६-३०॥
Shula mudgala hastah cha shakto tomara dharinih
Dadarsha vividhan gulmamah tasya rakshah pater grihe, rakshasanshcha mahakayannanapraharanodyatan
6.31
रक्तान् श्वेतान् सितामः चैव हरीमः चैव महा जवान् ॥५-६-३१॥
Raktan shvetan sitamah chaiva harimah chaiva maha javan
6.32
कुलीनान् रूप सम्पन्नान् गजान् पर गज आरुजान् ।
निष्ठितान् गज शिखायाम् ऐरावत समान् युधि ॥५-६-३२॥
Kulinan rupa sampannan gajan para gaja arujan
Nishthitan gaja shikhayam airavata saman yudhi
6.33
निहन्त्RRन् पर सैन्यानाम् गृहे तस्मिन् ददर्श सः ।
क्षरतः च यथा मेघान् स्रवतः च यथा गिरीन् ॥५-६-३३॥
NihantRRn para sainyanam grihe tasmin dadarsha sah
Ksharatah cha yatha meghan sravatah cha yatha girin
6.34
मेघ स्तनित निर्घोषान् दुर्धर्षान् समरे परैः ।
सहस्रम् वाहिनीः तत्र जाम्बूनद परिष्कृताः ॥५-६-३४॥
Megha stanita nirghoshan durdharshan samare paraih
Sahasram vahinih tatra jambunada parishkritah
6.35
हेम जालैर् अविच्चिन्नाः तरुण आदित्य सम्निभाः ।
ददर्श राक्षस इन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ॥५-६-३५॥
Hema jalair avichchinnah taruna aditya samnibhah
Dadarsha rakshasa indrasya ravanasya niveshane
6.36
शिबिका विविध आकाराः स कपिर् मारुत आत्मजः ।
लता गृहाणि चित्राणि चित्र शाला गृहाणि च ॥५-६-३६॥
Shibika vividha akarah sa kapir maruta atmajah
Lata grihani chitrani chitra shala grihani cha
6.37
क्रीडा गृहाणि च अन्यानि दारु पर्वतकान् अपि ।
कामस्य गृहकम् रम्यम् दिवा गृहकम् एव च ॥५-६-३७॥
Krida grihani cha anyani daru parvatakan api
Kamasya grihakam ramyam diva grihakam eva cha
6.38
ददर्श राक्षस इन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ।
स मन्दर तल प्रख्यम् मयूर स्थान सम्कुलम् ॥५-६-३८॥
Dadarsha rakshasa indrasya ravanasya niveshane
Sa mandara tala prakhyam mayura sthana samkulam
6.39
ध्वज यष्टिभिर् आकीर्णम् ददर्श भवन उत्तमम् ।
अनन्त रत्न निचयम् निधि जालम् समन्ततः ॥५-६-३९॥
Dhvaja yashtibhir akirnam dadarsha bhavana uttamam
Ananta ratna nichayam nidhi jalam samantatah
6.40
धीर निष्ठित कर्म अन्तम् गृहम् भूत पतेर् इव ।
अर्चिर्भिः च अपि रत्नानाम् तेजसा रावणस्य च ॥५-६-४०॥
Dhira nishthita karma antam griham bhuta pater iva
Archirbhih cha api ratnanam tejasa ravanasya cha
6.41
विरराज अथ तद् वेश्म रश्मिमान् इव रश्मिभिः ।
जाम्बू नदमयानि एव शयनानि आसनानि च ॥५-६-४१॥
Viraraja atha tad veshma rashmiman iva rashmibhih
Jambu nadamayani eva shayanani asanani cha
6.42
भाजनानि च शुभ्राणि ददर्श हरि यूथपः ।
मध्व् आसव कृत क्लेदम् मणि भाजन सम्कुलम् ॥५-६-४२॥
Bhajanani cha shubhrani dadarsha hari yuthapah
Madhv asava krita kledam mani bhajana samkulam
6.43
मनो रमम् असम्बाधम् कुबेर भवनम् यथा ।
नूपुराणाम् च घोषेण कान्चीनाम् निनदेन च ॥५-६-४३॥
Mano ramam asambadham kubera bhavanam yatha
Nupuranam cha ghoshena kanchinam ninadena cha
6.44
मृदन्ग तल घोषैः च घोषवद्भिर् विनादितम् ।
प्रासाद सम्घात युतम् स्त्री रत्न शत सम्कुलम् ॥५-६-४४॥
Mridanga tala ghoshaih cha ghoshavadbhir vinaditam
Prasada samghata yutam stri ratna shata samkulam
6.45
सुव्यूढ कक्ष्यम् हनुमान् प्रविवेश महा गृहम् ।
Suvyudha kakshyam hanuman pravivesha maha griham