UtshovSarga 1
1.1
प्रविश्य तु महारण्यम् दण्डकारण्यम् आत्मवान् ।
रामो ददर्श दुर्धर्ष तापस आश्रम मण्डलम् ॥३-१-१॥
Pravishya tu maharanyam dandakaranyam atmavan
Ramo dadarsha durdharsha tapasa ashrama mandalam
1.2
कुश चीर परिक्षिप्तम् ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ।
यथा प्रदीप्तम् दुर्दर्शम् गगने सूर्य मण्डलम् ॥३-१-२॥
Kusha chira parikshiptam brahmya lakshmya samavritam
Yatha pradiptam durdarsham gagane surya mandalam
1.3
शरण्यम् सर्व भूतानाम् सु संमृष्ट अजिरम् सदा ।
मृगैः बहुभिः आकीर्णम् पक्षि सन्घैः समावृतम् ॥३-१-३॥
Sharanyam sarva bhutanam su sammrishta ajiram sada
Mrigaih bahubhih akirnam pakshi sanghaih samavritam
1.4
पूजितम् च उपनृत्तम् च नित्यम् अप्सरसाम् गणैः ।
विशालैः अग्नि शरणैः स्रुक् भाण्डैः अजिनैः कुशैः ॥३-१-४॥
Pujitam cha upanrittam cha nityam apsarasam ganaih
Vishalaih agni sharanaih sruk bhandaih ajinaih kushaih
1.5
समिद्भिः तोय कलशैः फल मूलैः च शोभितम् ।
आरण्यैः च महा वृक्षैः पुण्यैः स्वादु फलैर् वृतम् ॥३-१-५॥
Samidbhih toya kalashaih phala mulaih cha shobhitam
Aranyaih cha maha vrikshaih punyaih svadu phalair vritam
1.6
बलि होम अर्चितम् पुण्यम् ब्रह्म घोष निनादितम् ।
पुष्पैः च अन्यैः परिक्षिप्तम् पद्मिन्या च स पद्मया ॥३-१-६॥
Bali homa architam punyam brahma ghosha ninaditam
Pushpaih cha anyaih parikshiptam padminya cha sa padmaya
1.7
फलमूल अशनैः दान्तैः चीर कृष्णाजिन अम्बरैः ।
सूर्य वैश्वानर आभैः च पुराणैः मुनिभिर् युतम् ॥३-१-७॥
Phalamula ashanaih dantaih chira krishnajina ambaraih
Surya vaishvanara abhaih cha puranaih munibhir yutam
1.8
पुण्यैः च नियत आहारैः शोभितम् परम ऋषिभिः ।
तत् ब्रह्म भवन प्रख्यम् ब्रह्म घोष निनादितम् ॥३-१-८॥
Punyaih cha niyata aharaih shobhitam parama rishibhih
Tat brahma bhavana prakhyam brahma ghosha ninaditam
1.9
ब्रह्म विद्भिः महा भागैः ब्राह्मणैः उपशोभितम् ।
तत् दृष्ट्वा राघवः श्रीमान् तापस आश्रम मण्डलम् ॥३-१-९॥
Brahma vidbhih maha bhagaih brahmanaih upashobhitam
Tat drishtva raghavah shriman tapasa ashrama mandalam
1.10
अभ्यगच्छत् महातेजा विज्यम् कृत्वा महद् धनुः ।
दिव्य ज्ञान उपपन्नाः ते रामम् दृष्ट्वा महर्षयः ॥३-१-१०॥
Abhyagachchhat mahateja vijyam kritva mahad dhanuh
Divya gyana upapannah te ramam drishtva maharshayah
1.11
अभिजग्मुः तदा प्रीता वैदेहीम् च यशस्विनीम् ।
ते तु सोमम् इव उद्यन्तम् दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम् ॥३-१-११॥
Abhijagmuh tada prita vaidehim cha yashasvinim
Te tu somam iva udyantam drishtva vai dharmacharinam
1.12
लक्ष्मणम् च एव दृष्ट्वा तु वैदेहीम् च यशश्विनीम् ।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णान् दृढ व्रताः ॥३-१-१२॥
Lakshmanam cha eva drishtva tu vaidehim cha yashashvinim
Mangalani prayunjanah pratyagrihnan dridha vratah
1.13
रूप संहननम् लक्ष्मीम् सौकुमार्यम् सुवेषताम् ।
ददृशुर् विस्मित आकारा रामस्य वन वासिनः ॥३-१-१३॥
Rupa sanhananam lakshmim saukumaryam suveshatam
Dadrishur vismita akara ramasya vana vasinah
1.14
वैदेहीम् लक्ष्मणम् रामम् नेत्रैर् अनिमिषैर् इव ।
आश्चर्य भूतान् ददृशुः सर्वे ते वन वासिनः ॥३-१-१४॥
Vaidehim lakshmanam ramam netrair animishair iva
Ashcharya bhutan dadrishuh sarve te vana vasinah
1.15
अत्र एनम् हि महाभागाः सर्व भूत हिते रताः ।
अतिथिम् पर्णशालायाम् राघवम् संन्यवेशयन् ॥३-१-१५॥
Atra enam hi mahabhagah sarva bhuta hite ratah
Atithim parnashalayam raghavam sannyaveshayan
1.16
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावक उपमाः ।
आजह्रुः ते महाभागाः सलिलम् धर्मचारिणः ॥३-१-१६॥
Tato ramasya satkritya vidhina pavaka upamah
Ajahruh te mahabhagah salilam dharmacharinah
1.17
मंगलानि प्रयुञ्जाना मुदा परमया युता ।
मूलम् पुष्पम् फलम् सर्वम् आश्रमम् च महात्मनः ॥३-१-१७॥
Mangalani prayunjana muda paramaya yuta
Mulam pushpam phalam sarvam ashramam cha mahatmanah
1.18
निवेदयीत्वा धर्मज्ञाः ते तु प्रांजलयोऽब्रुवन् ।
धर्मपालो जनस्य अस्य शरण्यः च महायशाः ॥३-१-१८॥
Nivedayitva dharmagyah te tu pranjalayobruvan
Dharmapalo janasya asya sharanyah cha mahayashah
1.19
पूजनीयः च मान्यः च राजा दण्डधरो गुरुः ।
इन्द्रस्य एव चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव ॥३-१-१९॥
Pujaniyah cha manyah cha raja dandadharo guruh
Indrasya eva chaturbhagah praja rakshati raghava
1.20
राजा तस्माद् वरान् भोगान् रम्यान् भुङ्क्ते नमस्कृतः ।
ते वयम् भवता रक्ष्या भवद् विषय वासिनः ।नगरस्थो वनस्थो वा त्वम् नः राजा जनेश्वरः ॥३-१-२०॥
Raja tasmad varan bhogan ramyan bhunkte namaskritah
Te vayam bhavata rakshya bhavad vishaya vasinah, nagarastho vanastho va tvam nah raja janeshvarah
1.21
न्यस्त दण्डा वयम् राजन् जित क्रोधा जितेन्द्रियाः ।
रक्षणीयाः त्वया शश्वद् गर्भ भूताः तपोधनाः ॥३-१-२१॥
Nyasta danda vayam rajan jita krodha jitendriyah
Rakshaniyah tvaya shashvad garbha bhutah tapodhanah
1.22
एवम् उक्त्वा फलैर् मूलैः पुष्पैर् अन्यैः च राघवम् ।
वन्यैः च विविध आहारैः स लक्ष्मणम् अपूजयन् ॥३-१-२२॥
Evam uktva phalair mulaih pushpair anyaih cha raghavam
Vanyaih cha vividha aharaih sa lakshmanam apujayan
1.23
तथाऽन्ये तापसाः सिद्धा रामम् वैश्वानर उपमाः ।
न्याय वृत्ता यथा न्यायम् तर्पयामासुर् ईश्वरम् ॥३-१-२३॥
Tathanye tapasah siddha ramam vaishvanara upamah
Nyaya vritta yatha nyayam tarpayamasur ishvaram