UtshovSarga 25
25.1
सा अपनीय तम् आयासम् उपस्पृश्य जलम् शुचि ।
चकार माता रामस्य मन्गलानि मनस्विनी ॥२-२५-१॥
Sa apaniya tam ayasam upasprishya jalam shuchi
Chakara mata ramasya mangalani manasvini
25.2
न शक्यसे वारयौइतुम् गच्छेदानीम् रघुत्तम ।
श्रीघ्रम् च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सताम् क्रमे ॥२-२५-२॥
Na shakyase varayauitum gachchhedanim raghuttama
Shrighram cha vinivartasva vartasva cha satam krame
25.3
यम् पालयसि धर्मम् त्वम् धृत्या च नियमेन च ।
सवै राघवशार्दुल! धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥२-२५-३॥
Yam palayasi dharmam tvam dhritya cha niyamena cha
Savai raghavashardula! dharmastvamabhirakshatu
25.4
येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च ।
ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥२-२५-४॥
Yebhyah pranamase putra chaityeshvayataneshu cha
Te cha tvamabhirakshantu vane saha maharshibhih
25.5
यानि दत्तानि तेऽ स्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।
तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितम् सदा ॥२-२५-५॥
Yani dattani te strani vishvamitrena dhimata
Tani tvamabhirakshantu gunaissamuditam sada
25.6
पितृशुश्रुषया पुत्र मातृशु श्रूषया तथा ।
सत्येन च महाबाहो चिरम् जीवाभिरक्षितः ॥२-२५-६॥
Pitrishushrushaya putra matrishu shrushaya tatha
Satyena cha mahabaho chiram jivabhirakshitah
25.7
समित्कुशपवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च ।
स्थण्ढिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः कुशुफा ह्रदाः ॥२-२५-७॥
Samitkushapavitrani vedyashchayatanani cha
Sthandhilani vichitrani shaila vrikshah kushupha hradah
25.8
पतङ्गाः पन्नगाः सिम्हास्त्वाम् रक्षन्तु नरोत्तम ।
स्वस्ति साध्याः च विश्वे च मरुतः च महर्षयः ॥२-२५-८॥
Patangah pannagah simhastvam rakshantu narottama
Svasti sadhyah cha vishve cha marutah cha maharshayah
25.9
स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगो अर्यमा ।
ऋतवः चैव पक्षाः च मासाः सम्वत्सराः क्षपाः ॥२-२५-९॥
Svasti dhata vidhata cha svasti pusha bhago aryama
Ritavah chaiva pakshah cha masah samvatsarah kshapah
25.10
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासास्सम्वत्सराः क्षपाः ।
दिनानि च मुहूर्ताः च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ॥२-२५-१०॥
Ritavashchaiva pakshashcha masassamvatsarah kshapah
Dinani cha muhurtah cha svasti kurvantu te sada
25.11
स्मृतिर् धृतिः च धर्मः च पान्तु त्वाम् पुत्र सर्वतः ।
स्कन्दः च भगवान् देवः सोमः च सबृहस्पतिः ॥२-२५-११॥
Smritir dhritih cha dharmah cha pantu tvam putra sarvatah
Skandah cha bhagavan devah somah cha sabrihaspatih
25.12
सप्त ऋषयो नारदः च ते त्वाम् रक्षन्तु सर्वतः ।
याश्चापि सर्वतः सिद्दा दिश्श्च सदिगीश्वराः ॥२-२५-१२॥
Sapta rishayo naradah cha te tvam rakshantu sarvatah
Yashchapi sarvatah sidda dishshcha sadigishvarah
25.13
स्तुता मया वने तस्मिन् पान्तुत्वाम् पुत्र नित्यशः ।
शैलाः सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च ॥२-२५-१३॥
Stuta maya vane tasmin pantutvam putra nityashah
Shailah sarve samudrashcha raja varuna eva cha
25.14
द्यौरन्तरिक्षम् पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च ।
नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाः च सहदेवताः ॥२-२५-१४॥
Dyaurantariksham prithivi nadyassarvastathaiva cha
Nakshatrani cha sarvani grahah cha sahadevatah
25.15
अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वाम् वनमाश्रितम् ।
ऋतवश्चैव ष्ट्पुण्या मासाः सम्वत्सरास्तथा ॥२-२५-१५॥
Ahoratre tatha sandhye pantu tvam vanamashritam
Ritavashchaiva shtpunya masah samvatsarastatha
25.16
कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ।
महा वनानि चरतः मुनि वेषस्य धीमतः ॥२-२५-१६॥
Kalashcha kashthashcha tatha tava sharma dishantu te
Maha vanani charatah muni veshasya dhimatah
25.17
तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदाः सदा ।
राक्षसानाम् पिशाचानाम् रौद्राणाम् क्रूरकर्मणाम् ॥२-२५-१७॥
Tavadityashcha daityashcha bhavantu sukhadah sada
Rakshasanam pishachanam raudranam krurakarmanam
25.18
क्रव्यादानाम् च सर्वेषम् माभूत्पुत्रक ते भयम् ।
प्लवगा वृश्चिका दम्शा मशकाः चैव कानने ॥२-२५-१८॥
Kravyadanam cha sarvesham mabhutputraka te bhayam
Plavaga vrishchika damsha mashakah chaiva kanane
25.19
सरी सृपाः च कीटाः च मा भूवन् गहने तव ।
महा द्विपाः च सिम्हाः च व्याघ्राऋक्षाः च दम्ष्ट्रिणः ॥२-२५-१९॥
Sari sripah cha kitah cha ma bhuvan gahane tava
Maha dvipah cha simhah cha vyaghrarikshah cha damshtrinah
25.20
महिषाः शृन्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ।
नृ माम्स भोजना रौद्रा ये च अन्ये सत्त्व जातयः ॥२-२५-२०॥
Mahishah shringino raudra na te druhyantu putraka
Nri mamsa bhojana raudra ye cha anye sattva jatayah
25.21
मा च त्वाम् हिम्सिषुः पुत्र मया सम्पूजिताः तु इह ।
आगमाः ते शिवाः सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः ॥२-२५-२१॥
Ma cha tvam himsishuh putra maya sampujitah tu iha
Agamah te shivah santu sidhyantu cha parakramah
25.22
सर्व सम्पत्तयो राम स्वस्तिमान् गच्च पुत्रक ।
स्वस्ति ते अस्तु आन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः ॥२-२५-२२॥
Sarva sampattayo rama svastiman gachcha putraka
Svasti te astu antarikshebhyah parthivebhyah punah punah
25.23
सर्वेभ्यः चैव देवेभ्यो ये च ते परिपन्थिनः ।
गुरुः सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा ॥२-२५-२३॥
Sarvebhyah chaiva devebhyo ye cha te paripanthinah
Guruh somashcha suryashcha dhanadotha yamastatha
25.24
पान्तु त्वामर्चिता राम! दण्डकारण्यवासिनम् ।
अग्निर्वायुस्तथा धूमोमन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः ॥२-२५-२४॥
Pantu tvamarchita rama! dandakaranyavasinam
Agnirvayustatha dhumomantrashcharshimukhachchyutah
25.25
उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वाम् रघुन्ददन ।
सर्व लोक प्रभुर् ब्रह्मा भूत भर्ता तथा ऋषयः ॥२-२५-२५॥
Upasparshanakale tu pantu tvam raghundadana
Sarva loka prabhur brahma bhuta bharta tatha rishayah
25.26
ये च शेषाः सुराः ते त्वाम् रक्षन्तु वन वासिनम् ।
इति माल्यैः सुर गणान् गन्धैः च अपि यशस्विनी ॥२-२५-२६॥
Ye cha sheshah surah te tvam rakshantu vana vasinam
Iti malyaih sura ganan gandhaih cha api yashasvini
25.27
स्तुतिभिः च अनुरूपाभिर् आनर्च आयत लोचना ।
ज्वलनम् समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना ॥२-२५-२७॥
Stutibhih cha anurupabhir anarcha ayata lochana
Jvalanam samupadaya brahmanena mahatmana
25.28
हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ।
घृतम् श्वेतानि माल्यानि समिधः श्वेतसर्षपान् ॥२-२५-२८॥
Havayamasa vidhina ramamangalakaranat
Ghritam shvetani malyani samidhah shvetasarshapan
25.29
उपसम्पादयामास कौसल्या पमाङ्गना ।
उपाध्यायः स विधिना हुत्व शान्तिमनामयम् ॥२-२५-२९॥
Upasampadayamasa kausalya pamangana
Upadhyayah sa vidhina hutva shantimanamayam
25.30
हुतहव्यावशेषेण बाह्यम् बलिमकल्पयत् ।
मधुदद्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्य द्विजाम् स्ततः ॥२-२५-३०॥
Hutahavyavasheshena bahyam balimakalpayat
Madhudadyakshataghritaih svastivachya dvijam statah
25.31
वाचयामास रामस्य वने स्वस्त्ययनक्रियाः ।
ततस्तन्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी ॥२-२५-३१॥
Vachayamasa ramasya vane svastyayanakriyah
Tatastanmai dvijendraya ramamata yashasvini
25.32
दक्षिणाम् प्रददौ काम्याम् राघवम् चेदमब्रवीत् ।
यन् मन्गलम् सहस्र अक्षे सर्व देव नमः कृते ॥२-२५-३२॥
Dakshinam pradadau kamyam raghavam chedamabravit
Yan mangalam sahasra akshe sarva deva namah krite
25.33
वृत्र नाशे समभवत् तत् ते भवतु मन्गलम् ।
यन् मन्गलम् सुपर्णस्य विनता अकल्पयत् पुरा ॥२-२५-३३॥
Vritra nashe samabhavat tat te bhavatu mangalam
Yan mangalam suparnasya vinata akalpayat pura
25.34
अमृतम् प्रार्थयानस्य तत् ते भवतु मन्गलम् ।
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् ॥२-२५-३४॥
Amritam prarthayanasya tat te bhavatu mangalam
Amritotpadane daityan ghnato vajradharasya yat
25.35
अदितिर्मङ्गLअम् प्रादात् तत्ते भवतु मङ्गLअम् ।
तीन्विक्रमान् प्रकमतो विष्णोरमिततेजसः ॥२-२५-३५॥
AditirmangaLam pradat tatte bhavatu mangaLam
Tinvikraman prakamato vishnoramitatejasah
25.36
यदासीन्मङ्गLअम् प्रादात् तत्ते भवतु मङ्गLअम् ।
ऋतवः सागरा द्वीपा वेदा लोका दिश्श्चते ॥२-२५-३६॥
YadasinmangaLam pradat tatte bhavatu mangaLam
Ritavah sagara dvipa veda loka dishshchate
25.37
मम्गLआनि महाबाहो दिशन्तु शुभवङ्गLआः ।
इति पुत्रस्य शेषाश्च कृत्वा शिरसि भामिनी ॥२-२५-३७॥
MamgaLani mahabaho dishantu shubhavangaLah
Iti putrasya sheshashcha kritva shirasi bhamini
25.38
गन्दाम्श्चापि समालभ्य राममायतलो चना ।
ओषधीम् च अपि सिद्ध अर्थाम् विशल्य करणीम् शुभाम् ॥२-२५-३८॥
Gandamshchapi samalabhya ramamayatalo chana
Oshadhim cha api siddha artham vishalya karanim shubham
25.39
चकार रक्षाम् कौसल्या मन्त्रैः अभिजजाप च ।
उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशर्तिनी ॥२-२५-३९॥
Chakara raksham kausalya mantraih abhijajapa cha
Uvachatiprahrishteva sa duhkhavashartini
25.40
वाङ्मात्रेण न भावेन वाचा सम्सज्जमानया ।
आनम्य मूर्ध्नि च आघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी ॥२-२५-४०॥
Vanmatrena na bhavena vacha samsajjamanaya
Anamya murdhni cha aghraya parishvajya yashasvini
25.41
अवदत् पुत्र सिद्ध अर्थो गच्च राम यथा सुखम् ।
अरोगम् सर्व सिद्ध अर्थम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् ॥२-२५-४१॥
Avadat putra siddha artho gachcha rama yatha sukham
Arogam sarva siddha artham ayodhyam punar agatam
25.42
पश्यामि त्वाम् सुखम् वत्स सुस्थितम् राज वेश्मनि ।
प्रणष्टकुःखसम्कल्पा हर्षविद्योतितानना ॥२-२५-४२॥
Pashyami tvam sukham vatsa susthitam raja veshmani
Pranashtakuhkhasamkalpa harshavidyotitanana
25.43
द्रक्ष्यामि त्वाम् वनात्र्पाप्तम् पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ।
भद्रासनगतम् राम वनवासादिहागतम् ॥२-२५-४३॥
Drakshyami tvam vanatrpaptam purnachandramivoditam
Bhadrasanagatam rama vanavasadihagatam
25.44
द्रक्षामि च पुनस्त्वाम् तु तीर्णवन्तम् पितुर्वचः ।
मङ्गशैरुपसम्पन्नो वनवासादिहागतः ॥२-२५-४४॥
Drakshami cha punastvam tu tirnavantam piturvachah
Mangashairupasampanno vanavasadihagatah
25.45
पध्वा मम च नित्यम् त्वम् कामान् सम्वर्ध याहि भोः ।
मया अर्चिता देव गणाः शिव आदयो ।महर्षयो भूत महा असुर उरगाः ।अभिप्रयातस्य वनम् चिराय ते।हितानि कान्क्षन्तु दिशः च राघव ॥२-२५-४५॥
Padhva mama cha nityam tvam kaman samvardha yahi bhoh
Maya archita deva ganah shiva adayo, maharshayo bhuta maha asura uragah, abhiprayatasya vanam chiraya te, hitani kankshantu dishah cha raghava
25.46
इति इव च अश्रु प्रतिपूर्ण लोचना।
समाप्य च स्वस्त्ययनम् यथा विधि ।प्रदक्षिणम् चैव चकार राघवम् ।पुनः पुनः च अपि निपीड्य सस्वजे ॥२-२५-४६॥
Iti iva cha ashru pratipurna lochana
Samapya cha svastyayanam yatha vidhi, pradakshinam chaiva chakara raghavam, punah punah cha api nipidya sasvaje
25.47
तथा तु देव्या स कृत प्रदक्षिणो ।
निपीड्य मातुः चरणौ पुनः पुनः ।जगाम सीता निलयम् महा यशाः ।स राघवः प्रज्वलितः स्वया श्रिया ॥२-२५-४७॥
Tatha tu devya sa krita pradakshino
Nipidya matuh charanau punah punah, jagama sita nilayam maha yashah, sa raghavah prajvalitah svaya shriya