Sukta 90

90.1

16 narayanah, purushah, anushtup, 16 trishtup

स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः सहस्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् । स भूमिं॑ वि॒श्वतो॑ वृ॒त्वाऽत्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒लम् ॥१॥

Sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat, sa bhumim vishvato vritvatyatishthaddashangulam

90.2

पुरु॑ष ए॒वेदं सर्वं॒ यद्भू॒तं यच्च॒ भव्य॑म् । उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नो॒ यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति ॥२॥

Purusha evedam sarvam yadbhutam yachcha bhavyam, utamritatvasyeshano yadannenatirohati

90.3

ए॒तावा॑नस्य महि॒माऽतो॒ ज्यायाँ॑श्च॒ पूरु॑षः । पादो॑ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि ॥३॥

Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah, padosya vishva bhutani tripadasyamritam divi

90.4

त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑ष॒ः पादो॑ऽस्ये॒हाभ॑व॒त्पुन॑ः । ततो॒ विष्व॒ङ्व्य॑क्रामत्साशनानश॒ने अ॒भि ॥४॥

Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavatpunah, tato vishvanvyakramatsashananashane abhi

90.5

तस्मा॑द्वि॒राळ॑जायत वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो अत्य॑रिच्यत प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः ॥५॥

Tasmadviralajayata virajo adhi purushah, sa jato atyarichyata pashchadbhumimatho purah

90.6

यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो अ॑स्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः ॥६॥

Yatpurushena havisha deva yagyamatanvata, vasanto asyasidajyam grishma idhmah sharaddhavih

90.7

तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न्पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः । तेन॑ दे॒वा अ॑यजन्त सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये ॥७॥

Tam yagyam barhishi praukshanpurusham jatamagratah, tena deva ayajanta sadhya rishayashcha ye

90.8

तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुत॒ः सम्भृ॑तं पृषदा॒ज्यम् । प॒शून्ताँश्च॑क्रे वाय॒व्या॑नार॒ण्यान्ग्रा॒म्याश्च॒ ये ॥८॥

Tasmadyagyatsarvahutah sambhritam prishadajyam, pashuntanshchakre vayavyanaranyangramyashcha ye

90.9

तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुत॒ ऋच॒ः सामा॑नि जज्ञिरे । छन्दां॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा॒द्यजु॒स्तस्मा॑दजायत ॥९॥

Tasmadyagyatsarvahuta richah samani jagyire, chhandansi jagyire tasmadyajustasmadajayata

90.10

तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त॒ ये के चो॑भ॒याद॑तः । गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा॒त्तस्मा॑ज्जा॒ता अ॑जा॒वय॑ः ॥१०॥

Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah, gavo ha jagyire tasmattasmajjata ajavayah

90.11

यत्पुरु॑षं॒ व्यद॑धुः कति॒धा व्य॑कल्पयन् । मुखं॒ किम॑स्य॒ कौ बा॒हू का ऊ॒रू पादा॑ उच्येते ॥११॥

Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan, mukham kimasya kau bahu ka uru pada uchyete

90.12

ब्रा॒ह्म॒णो॑ऽस्य॒ मुख॑मासीद्बा॒हू रा॑ज॒न्य॑ः कृ॒तः । ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्य॑ः प॒द्भ्यां शू॒द्रो अ॑जायत ॥१२॥

Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah, uru tadasya yadvaishyah padbhyam shudro ajayata

90.13

च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षो॒ः सूर्यो॑ अजायत । मुखा॒दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत ॥१३॥

Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata, mukhadindrashchagnishcha pranadvayurajayata

90.14

नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षं शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्तत । प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिश॒ः श्रोत्रा॒त्तथा॑ लो॒काँ अ॑कल्पयन् ॥१४॥

Nabhya asidantariksham shirshno dyauh samavartata, padbhyam bhumirdishah shrotrattatha lokam akalpayan

90.15

स॒प्तास्या॑सन्परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिध॑ः कृ॒ताः । दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒ना अब॑ध्न॒न्पुरु॑षं प॒शुम् ॥१५॥

Saptasyasanparidhayastrih sapta samidhah kritah, deva yadyagyam tanvana abadhnanpurusham pashum

90.16

य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ।
ते ह॒ नाकं॑ महि॒मान॑ः सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः ॥१६॥

Yagyena yagyamayajanta devastani dharmani prathamanyasan
Te ha nakam mahimanah sachanta yatra purve sadhyah santi devah