UtshovChapter 45
45.1
धृतराष्ट्र उवाच
यथा वदसि मे सूत एकस्य बहुभिः सह
संग्रामं तुमुलं घोरं जयं चैव महात्मनः
Dhritarashtra uvacha
Yatha vadasi me suta ekasya bahubhih saha
Sangramam tumulam ghoram jayam chaiva mahatmanah
45.2
अश्रद्धेयमिवाश्चर्यं सौभद्रस्याथ विक्रमम्
किं तु नात्यद्भुतं तेषां येषां धर्मो व्यपाश्रयः
Ashraddheyamivashcharyam saubhadrasyatha vikramam
Kim tu natyadbhutam tesham yesham dharmo vyapashrayah
45.3
दुर्योधनेऽथ विमुखे राजपुत्रशते हते
सौभद्रे प्रतिपत्तिं कां प्रत्यपद्यन्त मामकाः
Duryodhanetha vimukhe rajaputrashate hate
Saubhadre pratipattim kam pratyapadyanta mamakah
45.4
संजय उवाच
संशुष्कास्याश्चलन्नेत्राः प्रस्विन्ना लोमहर्षिणः
पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये
Sanjaya uvacha
Sanshushkasyashchalannetrah prasvinna lomaharshinah
Palayanakritotsaha nirutsaha dvishajjaye
45.5
हतान्भ्रातॄन्पितॄन्पुत्रान्सुहृत्संबन्धिबान्धवान्
उत्सृज्योत्सृज्य समियुस्त्वरयन्तो हयद्विपान्
Hatanbhratrinpitrinputransuhritsambandhibandhavan
Utsrijyotsrijya samiyustvarayanto hayadvipan
45.6
तान्प्रभग्नांस्तथा दृष्ट्वा द्रोणो द्रौणिर्बृहद्बलः
कृपो दुर्योधनः कर्णः कृतवर्माथ सौबलः
Tanprabhagnanstatha drishtva drono draunirbrihadbalah
Kripo duryodhanah karnah kritavarmatha saubalah
45.7
अभिद्रुताः सुसंक्रुद्धाः सौभद्रमपराजितम्
तेऽपि पौत्रेण ते राजन्प्रायशो विमुखीकृताः
Abhidrutah susankruddhah saubhadramaparajitam
Tepi pautrena te rajanprayasho vimukhikritah
45.8
एकस्तु सुखसंवृद्धो बाल्याद्दर्पाच्च निर्भयः
इष्वस्त्रविन्महातेजा लक्ष्मणोऽऽर्जुनिमभ्ययात्
Ekastu sukhasanvriddho balyaddarpachcha nirbhayah
Ishvastravinmahateja lakshmanorjunimabhyayat
45.9
तमन्वगेवास्य पिता पुत्रगृद्धी न्यवर्तत
अनु दुर्योधनं चान्ये न्यवर्तन्त महारथाः
Tamanvagevasya pita putragriddhi nyavartata
Anu duryodhanam chanye nyavartanta maharathah
45.10
तं तेऽभिषिषिचुर्बाणैर्मेघा गिरिमिवाम्बुभिः
स च तान्प्रममाथैको विष्वग्वातो यथाम्बुदान्
Tam tebhishishichurbanairmegha girimivambubhih
Sa cha tanpramamathaiko vishvagvato yathambudan
45.11
पौत्रं तु तव दुर्धर्षं लक्ष्मणं प्रियदर्शनम्
पितुः समीपे तिष्ठन्तं शूरमुद्यतकार्मुकम्
Pautram tu tava durdharsham lakshmanam priyadarshanam
Pituh samipe tishthantam shuramudyatakarmukam
45.12
अत्यन्तसुखसंवृद्धं धनेश्वरसुतोपमम्
आससाद रणे कार्ष्णिर्मत्तो मत्तमिव द्विपम्
Atyantasukhasanvriddham dhaneshvarasutopamam
Asasada rane karshnirmatto mattamiva dvipam
45.13
लक्ष्मणेन तु संगम्य सौभद्रः परवीरहा
शरैः सुनिशितैस्तीक्ष्णैर्बाह्वोरुरसि चार्पितः
Lakshmanena tu sangamya saubhadrah paraviraha
Sharaih sunishitaistikshnairbahvorurasi charpitah
45.14
संक्रुद्धो वै महाबाहुर्दण्डाहत इवोरगः
पौत्रस्तव महाराज तव पौत्रमभाषत
Sankruddho vai mahabahurdandahata ivoragah
Pautrastava maharaja tava pautramabhashata
45.15
सुदृष्टः क्रियतां लोको अमुं लोकं गमिष्यसि
पश्यतां बान्धवानां त्वां नयामि यमसादनम्
Sudrishtah kriyatam loko amum lokam gamishyasi
Pashyatam bandhavanam tvam nayami yamasadanam
45.16
एवमुक्त्वा ततो भल्लं सौभद्रः परवीरहा
उद्बबर्ह महाबाहुर्निर्मुक्तोरगसंनिभम्
Evamuktva tato bhallam saubhadrah paraviraha
Udbabarha mahabahurnirmuktoragasannibham
45.17
स तस्य भुजनिर्मुक्तो लक्ष्मणस्य सुदर्शनम्
सुनसं सुभ्रु केशान्तं शिरोऽहार्षीत्सकुण्डलम्
लक्ष्मणं निहतं दृष्ट्वा हा हेत्युच्चुक्रुशुर्जनाः
Sa tasya bhujanirmukto lakshmanasya sudarshanam
Sunasam subhru keshantam shiroharshitsakundalam
Lakshmanam nihatam drishtva ha hetyuchchukrushurjanah
45.18
ततो दुर्योधनः क्रुद्धः प्रिये पुत्रे निपातिते
हतैनमिति चुक्रोश क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः
Tato duryodhanah kruddhah priye putre nipatite
Hatainamiti chukrosha kshatriyankshatriyarshabhah
45.19
ततो द्रोणः कृपः कर्णो द्रोणपुत्रो बृहद्बलः
कृतवर्मा च हार्दिक्यः षड्रथाः पर्यवारयन्
Tato dronah kripah karno dronaputro brihadbalah
Kritavarma cha hardikyah shadrathah paryavarayan
45.20
स तान्विद्ध्वा शितैर्बाणैर्विमुखीकृत्य चार्जुनिः
वेगेनाभ्यपतत्क्रुद्धः सैन्धवस्य महद्बलम्
Sa tanviddhva shitairbanairvimukhikritya charjunih
Vegenabhyapatatkruddhah saindhavasya mahadbalam
45.21
आवव्रुस्तस्य पन्थानं गजानीकेन दंशिताः
कलिङ्गाश्च निषादाश्च क्राथपुत्रश्च वीर्यवान्
तत्प्रसक्तमिवात्यर्थं युद्धमासीद्विशां पते
Avavrustasya panthanam gajanikena danshitah
Kalingashcha nishadashcha krathaputrashcha viryavan
Tatprasaktamivatyartham yuddhamasidvisham pate
45.22
ततस्तत्कुञ्जरानीकं व्यधमद्धृष्टमार्जुनिः
यथा विवान्नित्यगतिर्जलदाञ्शतशोऽम्बरे
Tatastatkunjaranikam vyadhamaddhrishtamarjunih
Yatha vivannityagatirjaladanshatashombare
45.23
ततः क्राथः शरव्रातैरार्जुनिं समवाकिरत्
अथेतरे संनिवृत्ताः पुनर्द्रोणमुखा रथाः
परमास्त्राणि धुन्वानाः सौभद्रमभिदुद्रुवुः
Tatah krathah sharavratairarjunim samavakirat
Athetare sannivrittah punardronamukha rathah
Paramastrani dhunvanah saubhadramabhidudruvuh
45.24
तान्निवार्यार्जुनिर्बाणैः क्राथपुत्रमथार्दयत्
शरौघेणाप्रमेयेण त्वरमाणो जिघांसया
Tannivaryarjunirbanaih krathaputramathardayat
Sharaughenaprameyena tvaramano jighansaya
45.25
सधनुर्बाणकेयूरौ बाहू समुकुटं शिरः
छत्रं ध्वजं नियन्तारमश्वांश्चास्य न्यपातयत्
Sadhanurbanakeyurau bahu samukutam shirah
Chhatram dhvajam niyantaramashvanshchasya nyapatayat
45.26
कुलशीलश्रुतबलैः कीर्त्या चास्त्रबलेन च
युक्ते तस्मिन्हते वीराः प्रायशो विमुखाभवन्
Kulashilashrutabalaih kirtya chastrabalena cha
Yukte tasminhate virah prayasho vimukhabhavan