UtshovChapter 28
28.1
धृतराष्ट्र उवाच
तथा क्रुद्धः किमकरोद्भगदत्तस्य पाण्डवः
प्राग्ज्योतिषो वा पार्थस्य तन्मे शंस यथातथम्
Dhritarashtra uvacha
Tatha kruddhah kimakarodbhagadattasya pandavah
Pragjyotisho va parthasya tanme shansa yathatatham
28.2
संजय उवाच
प्राग्ज्योतिषेण संसक्तावुभौ दाशार्हपाण्डवौ
मृत्योरिवान्तिकं प्राप्तौ सर्वभूतानि मेनिरे
Sanjaya uvacha
Pragjyotishena sansaktavubhau dasharhapandavau
Mrityorivantikam praptau sarvabhutani menire
28.3
तथा हि शरवर्षाणि पातयत्यनिशं प्रभो
भगदत्तो गजस्कन्धात्कृष्णयोः स्यन्दनस्थयोः
Tatha hi sharavarshani patayatyanisham prabho
Bhagadatto gajaskandhatkrishnayoh syandanasthayoh
28.4
अथ कार्ष्णायसैर्बाणैः पूर्णकार्मुकनिःसृतैः
अविध्यद्देवकीपुत्रं हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
Atha karshnayasairbanaih purnakarmukanihsritaih
Avidhyaddevakiputram hemapunkhaih shilashitaih
28.5
अग्निस्पर्शसमास्तीक्ष्णा भगदत्तेन चोदिताः
निर्भिद्य देवकीपुत्रं क्षितिं जग्मुः शरास्ततः
Agnisparshasamastikshna bhagadattena choditah
Nirbhidya devakiputram kshitim jagmuh sharastatah
28.6
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा शरावापं निहत्य च
लाडयन्निव राजानं भगदत्तमयोधयत्
Tasya partho dhanushchhittva sharavapam nihatya cha
Ladayanniva rajanam bhagadattamayodhayat
28.7
सोऽर्करश्मिनिभांस्तीक्ष्णांस्तोमरान्वै चतुर्दश
प्रेरयत्सव्यसाची तांस्त्रिधैकैकमथाच्छिनत्
Sorkarashminibhanstikshnanstomaranvai chaturdasha
Prerayatsavyasachi tanstridhaikaikamathachchhinat
28.8
ततो नागस्य तद्वर्म व्यधमत्पाकशासनिः
शरजालेन स बभौ व्यभ्रः पर्वतराडिव
Tato nagasya tadvarma vyadhamatpakashasanih
Sharajalena sa babhau vyabhrah parvataradiva
28.9
ततः प्राग्ज्योतिषः शक्तिं हेमदण्डामयस्मयीम्
व्यसृजद्वासुदेवाय द्विधा तामर्जुनोऽच्छिनत्
Tatah pragjyotishah shaktim hemadandamayasmayim
Vyasrijadvasudevaya dvidha tamarjunochchhinat
28.10
ततश्छत्रं ध्वजं चैव छित्त्वा राज्ञोऽर्जुनः शरैः
विव्याध दशभिस्तूर्णमुत्स्मयन्पर्वताधिपम्
Tatashchhatram dhvajam chaiva chhittva ragyorjunah sharaih
Vivyadha dashabhisturnamutsmayanparvatadhipam
28.11
सोऽतिविद्धोऽर्जुनशरैः सुपुङ्खैः कङ्कपत्रिभिः
भगदत्तस्ततः क्रुद्धः पाण्डवस्य महात्मनः
Sotividdhorjunasharaih supunkhaih kankapatribhih
Bhagadattastatah kruddhah pandavasya mahatmanah
28.12
व्यसृजत्तोमरान्मूर्ध्नि श्वेताश्वस्योन्ननाद च
तैरर्जुनस्य समरे किरीटं परिवर्तितम्
Vyasrijattomaranmurdhni shvetashvasyonnanada cha
Tairarjunasya samare kiritam parivartitam
28.13
परिवृत्तं किरीटं तं यमयन्नेव फल्गुनः
सुदृष्टः क्रियतां लोक इति राजानमब्रवीत्
Parivrittam kiritam tam yamayanneva phalgunah
Sudrishtah kriyatam loka iti rajanamabravit
28.14
एवमुक्तस्तु संक्रुद्धः शरवर्षेण पाण्डवम्
अभ्यवर्षत्सगोविन्दं धनुरादाय भास्वरम्
Evamuktastu sankruddhah sharavarshena pandavam
Abhyavarshatsagovindam dhanuradaya bhasvaram
28.15
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा तूणीरान्संनिकृत्य च
त्वरमाणो द्विसप्तत्या सर्वमर्मस्वताडयत्
Tasya partho dhanushchhittva tuniransannikritya cha
Tvaramano dvisaptatya sarvamarmasvatadayat
28.16
विद्धस्तथाप्यव्यथितो वैष्णवास्त्रमुदीरयन्
अभिमन्त्र्याङ्कुशं क्रुद्धो व्यसृजत्पाण्डवोरसि
Viddhastathapyavyathito vaishnavastramudirayan
Abhimantryankusham kruddho vyasrijatpandavorasi
28.17
विसृष्टं भगदत्तेन तदस्त्रं सर्वघातकम्
उरसा प्रतिजग्राह पार्थं संछाद्य केशवः
Visrishtam bhagadattena tadastram sarvaghatakam
Urasa pratijagraha partham sanchhadya keshavah
28.18
वैजयन्त्यभवन्माला तदस्त्रं केशवोरसि
ततोऽर्जुनः क्लान्तमनाः केशवं प्रत्यभाषत
Vaijayantyabhavanmala tadastram keshavorasi
Tatorjunah klantamanah keshavam pratyabhashata
28.19
अयुध्यमानस्तुरगान्संयन्तास्मि जनार्दन
इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्रतिज्ञां स्वां न रक्षसि
Ayudhyamanasturagansanyantasmi janardana
Ityuktva pundarikaksha pratigyam svam na rakshasi
28.20
यद्यहं व्यसनी वा स्यामशक्तो वा निवारणे
ततस्त्वयैवं कार्यं स्यान्न तु कार्यं मयि स्थिते
Yadyaham vyasani va syamashakto va nivarane
Tatastvayaivam karyam syanna tu karyam mayi sthite
28.21
सबाणः सधनुश्चाहं ससुरासुरमानवान्
शक्तो लोकानिमाञ्जेतुं तच्चापि विदितं तव
Sabanah sadhanushchaham sasurasuramanavan
Shakto lokanimanjetum tachchapi viditam tava
28.22
ततोऽर्जुनं वासुदेवः प्रत्युवाचार्थवद्वचः
शृणु गुह्यमिदं पार्थ यथा वृत्तं पुरानघ
Tatorjunam vasudevah pratyuvacharthavadvachah
Shrinu guhyamidam partha yatha vrittam puranagha
28.23
चतुर्मूर्तिरहं शश्वल्लोकत्राणार्थमुद्यतः
आत्मानं प्रविभज्येह लोकानां हितमादधे
Chaturmurtiraham shashvallokatranarthamudyatah
Atmanam pravibhajyeha lokanam hitamadadhe
28.24
एका मूर्तिस्तपश्चर्यां कुरुते मे भुवि स्थिता
अपरा पश्यति जगत्कुर्वाणं साध्वसाधुनी
Eka murtistapashcharyam kurute me bhuvi sthita
Apara pashyati jagatkurvanam sadhvasadhuni
28.25
अपरा कुरुते कर्म मानुषं लोकमाश्रिता
शेते चतुर्थी त्वपरा निद्रां वर्षसहस्रिकाम्
Apara kurute karma manusham lokamashrita
Shete chaturthi tvapara nidram varshasahasrikam
28.26
यासौ वर्षसहस्रान्ते मूर्तिरुत्तिष्ठते मम
वरार्हेभ्यो वराञ्श्रेष्ठांस्तस्मिन्काले ददाति सा
Yasau varshasahasrante murtiruttishthate mama
Vararhebhyo varanshreshthanstasminkale dadati sa
28.27
तं तु कालमनुप्राप्तं विदित्वा पृथिवी तदा
प्रायाचत वरं यं मां नरकार्थाय तं शृणु
Tam tu kalamanupraptam viditva prithivi tada
Prayachata varam yam mam narakarthaya tam shrinu
28.28
देवानामसुराणां च अवध्यस्तनयोऽस्तु मे
उपेतो वैष्णवास्त्रेण तन्मे त्वं दातुमर्हसि
Devanamasuranam cha avadhyastanayostu me
Upeto vaishnavastrena tanme tvam datumarhasi
28.29
एवं वरमहं श्रुत्वा जगत्यास्तनये तदा
अमोघमस्त्रमददं वैष्णवं तदहं पुरा
Evam varamaham shrutva jagatyastanaye tada
Amoghamastramadadam vaishnavam tadaham pura
28.30
अवोचं चैतदस्त्रं वै ह्यमोघं भवतु क्षमे
नरकस्याभिरक्षार्थं नैनं कश्चिद्वधिष्यति
Avocham chaitadastram vai hyamogham bhavatu kshame
Narakasyabhirakshartham nainam kashchidvadhishyati
28.31
अनेनास्त्रेण ते गुप्तः सुतः परबलार्दनः
भविष्यति दुराधर्षः सर्वलोकेषु सर्वदा
Anenastrena te guptah sutah parabalardanah
Bhavishyati duradharshah sarvalokeshu sarvada
28.32
तथेत्युक्त्वा गता देवी कृतकामा मनस्विनी
स चाप्यासीद्दुराधर्षो नरकः शत्रुतापनः
Tathetyuktva gata devi kritakama manasvini
Sa chapyasidduradharsho narakah shatrutapanah
28.33
तस्मात्प्राग्ज्योतिषं प्राप्तं तदस्त्रं पार्थ मामकम्
नास्यावध्योऽस्ति लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष
Tasmatpragjyotisham praptam tadastram partha mamakam
Nasyavadhyosti lokeshu sendrarudreshu marisha
28.34
तन्मया त्वत्कृतेनैतदन्यथा व्यपनाशितम्
वियुक्तं परमास्त्रेण जहि पार्थ महासुरम्
Tanmaya tvatkritenaitadanyatha vyapanashitam
Viyuktam paramastrena jahi partha mahasuram
28.35
वैरिणं युधि दुर्धर्षं भगदत्तं सुरद्विषम्
यथाहं जघ्निवान्पूर्वं हितार्थं नरकं तथा
Vairinam yudhi durdharsham bhagadattam suradvisham
Yathaham jaghnivanpurvam hitartham narakam tatha
28.36
एवमुक्तस्ततः पार्थः केशवेन महात्मना
भगदत्तं शितैर्बाणैः सहसा समवाकिरत्
Evamuktastatah parthah keshavena mahatmana
Bhagadattam shitairbanaih sahasa samavakirat
28.37
ततः पार्थो महाबाहुरसंभ्रान्तो महामनाः
कुम्भयोरन्तरे नागं नाराचेन समार्पयत्
Tatah partho mahabahurasambhranto mahamanah
Kumbhayorantare nagam narachena samarpayat
28.38
समासाद्य तु तं नागं बाणो वज्र इवाचलम्
अभ्यगात्सह पुङ्खेन वल्मीकमिव पन्नगः
Samasadya tu tam nagam bano vajra ivachalam
Abhyagatsaha punkhena valmikamiva pannagah
28.39
स तु विष्टभ्य गात्राणि दन्ताभ्यामवनिं ययौ
नदन्नार्तस्वरं प्राणानुत्ससर्ज महाद्विपः
Sa tu vishtabhya gatrani dantabhyamavanim yayau
Nadannartasvaram prananutsasarja mahadvipah
28.40
ततश्चन्द्रार्धबिम्बेन शरेण नतपर्वणा
बिभेद हृदयं राज्ञो भगदत्तस्य पाण्डवः
Tatashchandrardhabimbena sharena nataparvana
Bibheda hridayam ragyo bhagadattasya pandavah
28.41
स भिन्नहृदयो राजा भगदत्तः किरीटिना
शरासनं शरांश्चैव गतासुः प्रमुमोच ह
Sa bhinnahridayo raja bhagadattah kiritina
Sharasanam sharanshchaiva gatasuh pramumocha ha
28.42
शिरसस्तस्य विभ्रष्टः पपात च वराङ्कुशः
नालताडनविभ्रष्टं पलाशं नलिनादिव
Shirasastasya vibhrashtah papata cha varankushah
Nalatadanavibhrashtam palasham nalinadiva
28.43
स हेममाली तपनीयभाण्डा;त्पपात नागाद्गिरिसंनिकाशात्
सुपुष्पितो मारुतवेगरुग्णो; महीधराग्रादिव कर्णिकारः
Sa hemamali tapaniyabhanda;tpapata nagadgirisannikashat
Supushpito marutavegarugno; mahidharagradiva karnikarah
28.44
निहत्य तं नरपतिमिन्द्रविक्रमं; सखायमिन्द्रस्य तथैन्द्रिराहवे
ततोऽपरांस्तव जयकाङ्क्षिणो नरा;न्बभञ्ज वायुर्बलवान्द्रुमानिव
Nihatya tam narapatimindravikramam; sakhayamindrasya tathaindrirahave
Tatoparanstava jayakankshino nara;nbabhanja vayurbalavandrumaniva