UtshovChapter 31
31.1
युधिष्ठिर उवाच
उत सन्तमसन्तं च बालं वृद्धं च संजय
उताबलं बलीयांसं धाता प्रकुरुते वशे
Yudhishthira uvacha
Uta santamasantam cha balam vriddham cha sanjaya
Utabalam baliyansam dhata prakurute vashe
31.2
उत बालाय पाण्डित्यं पण्डितायोत बालताम्
ददाति सर्वमीशानः पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरन्
Uta balaya pandityam panditayota balatam
Dadati sarvamishanah purastachchhukramuchcharan
31.3
अलं विज्ञापनाय स्यादाचक्षीथा यथातथम्
अथो मन्त्रं मन्त्रयित्वा अन्योन्येनातिहृष्टवत्
Alam vigyapanaya syadachakshitha yathatatham
Atho mantram mantrayitva anyonyenatihrishtavat
31.4
गावल्गणे कुरून्गत्वा धृतराष्ट्रं महाबलम्
अभिवाद्योपसंगृह्य ततः पृच्छेरनामयम्
Gavalgane kurungatva dhritarashtram mahabalam
Abhivadyopasangrihya tatah prichchheranamayam
31.5
ब्रूयाश्चैनं त्वमासीनं कुरुभिः परिवारितम्
तवैव राजन्वीर्येण सुखं जीवन्ति पाण्डवाः
Bruyashchainam tvamasinam kurubhih parivaritam
Tavaiva rajanviryena sukham jivanti pandavah
31.6
तव प्रसादाद्बालास्ते प्राप्ता राज्यमरिंदम
राज्ये तान्स्थापयित्वाग्रे नोपेक्षीर्विनशिष्यतः
Tava prasadadbalaste prapta rajyamarindama
Rajye tansthapayitvagre nopekshirvinashishyatah
31.7
सर्वमप्येतदेकस्य नालं संजय कस्यचित्
तात संहत्य जीवामो मा द्विषद्भ्यो वशं गमः
Sarvamapyetadekasya nalam sanjaya kasyachit
Tata sanhatya jivamo ma dvishadbhyo vasham gamah
31.8
तथा भीष्मं शांतनवं भारतानां पितामहम्
शिरसाभिवदेथास्त्वं मम नाम प्रकीर्तयन्
Tatha bhishmam shantanavam bharatanam pitamaham
Shirasabhivadethastvam mama nama prakirtayan
31.9
अभिवाद्य च वक्तव्यस्ततोऽस्माकं पितामहः
भवता शंतनोर्वंशो निमग्नः पुनरुद्धृतः
Abhivadya cha vaktavyastatosmakam pitamahah
Bhavata shantanorvansho nimagnah punaruddhritah
31.10
स त्वं कुरु तथा तात स्वमतेन पितामह
यथा जीवन्ति ते पौत्राः प्रीतिमन्तः परस्परम्
Sa tvam kuru tatha tata svamatena pitamaha
Yatha jivanti te pautrah pritimantah parasparam
31.11
तथैव विदुरं ब्रूयाः कुरूणां मन्त्रधारिणम्
अयुद्धं सौम्य भाषस्व हितकामो युधिष्ठिरः
Tathaiva viduram bruyah kurunam mantradharinam
Ayuddham saumya bhashasva hitakamo yudhishthirah
31.12
अथो सुयोधनं ब्रूया राजपुत्रममर्षणम्
मध्ये कुरूणामासीनमनुनीय पुनः पुनः
Atho suyodhanam bruya rajaputramamarshanam
Madhye kurunamasinamanuniya punah punah
31.13
अपश्यन्मामुपेक्षन्तं कृष्णामेकां सभागताम्
तद्दुःखमतितिक्षाम मा वधीष्म कुरूनिति
Apashyanmamupekshantam krishnamekam sabhagatam
Tadduhkhamatitikshama ma vadhishma kuruniti
31.14
एवं पूर्वापरान्क्लेशानतितिक्षन्त पाण्डवाः
यथा बलीयसः सन्तस्तत्सर्वं कुरवो विदुः
Evam purvaparankleshanatitikshanta pandavah
Yatha baliyasah santastatsarvam kuravo viduh
31.15
यन्नः प्राव्राजयः सौम्य अजिनैः प्रतिवासितान्
तद्दुःखमतितिक्षाम मा वधीष्म कुरूनिति
Yannah pravrajayah saumya ajinaih prativasitan
Tadduhkhamatitikshama ma vadhishma kuruniti
31.16
यत्तत्सभायामाक्रम्य कृष्णां केशेष्वधर्षयत्
दुःशासनस्तेऽनुमते तच्चास्माभिरुपेक्षितम्
Yattatsabhayamakramya krishnam kesheshvadharshayat
Duhshasanastenumate tachchasmabhirupekshitam
31.17
यथोचितं स्वकं भागं लभेमहि परंतप
निवर्तय परद्रव्ये बुद्धिं गृद्धां नरर्षभ
Yathochitam svakam bhagam labhemahi parantapa
Nivartaya paradravye buddhim griddham nararshabha
31.18
शान्तिरेवं भवेद्राजन्प्रीतिश्चैव परस्परम्
राज्यैकदेशमपि नः प्रयच्छ शममिच्छताम्
Shantirevam bhavedrajanpritishchaiva parasparam
Rajyaikadeshamapi nah prayachchha shamamichchhatam
31.19
कुशस्थलं वृकस्थलमासन्दी वारणावतम्
अवसानं भवेदत्र किंचिदेव तु पञ्चमम्
Kushasthalam vrikasthalamasandi varanavatam
Avasanam bhavedatra kinchideva tu panchamam
31.20
भ्रातॄणां देहि पञ्चानां ग्रामान्पञ्च सुयोधन
शान्तिर्नोऽस्तु महाप्राज्ञ ज्ञातिभिः सह संजय
Bhratrinam dehi panchanam gramanpancha suyodhana
Shantirnostu mahapragya gyatibhih saha sanjaya
31.21
भ्राता भ्रातरमन्वेतु पिता पुत्रेण युज्यताम्
स्मयमानाः समायान्तु पाञ्चालाः कुरुभिः सह
Bhrata bhrataramanvetu pita putrena yujyatam
Smayamanah samayantu panchalah kurubhih saha
31.22
अक्षतान्कुरुपाञ्चालान्पश्येम इति कामये
सर्वे सुमनसस्तात शाम्याम भरतर्षभ
Akshatankurupanchalanpashyema iti kamaye
Sarve sumanasastata shamyama bharatarshabha
31.23
अलमेव शमायास्मि तथा युद्धाय संजय
धर्मार्थयोरलं चाहं मृदवे दारुणाय च
Alameva shamayasmi tatha yuddhaya sanjaya
Dharmarthayoralam chaham mridave darunaya cha