UtshovChapter 213
213.1
मार्कण्डेय उवाच
अग्नीनां विविधो वंशः कीर्तितस्ते मयानघ
शृणु जन्म तु कौरव्य कार्त्तिकेयस्य धीमतः
Markandeya uvacha
Agninam vividho vanshah kirtitaste mayanagha
Shrinu janma tu kauravya karttikeyasya dhimatah
213.2
अद्भुतस्याद्भुतं पुत्रं प्रवक्ष्याम्यमितौजसम्
जातं सप्तर्षिभार्याभिर्ब्रह्मण्यं कीर्तिवर्धनम्
Adbhutasyadbhutam putram pravakshyamyamitaujasam
Jatam saptarshibharyabhirbrahmanyam kirtivardhanam
213.3
देवासुराः पुरा यत्ता विनिघ्नन्तः परस्परम्
तत्राजयन्सदा देवान्दानवा घोररूपिणः
Devasurah pura yatta vinighnantah parasparam
Tatrajayansada devandanava ghorarupinah
213.4
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा बहुशस्तैः पुरंदरः
स्वसैन्यनायकार्थाय चिन्तामाप भृशं तदा
Vadhyamanam balam drishtva bahushastaih purandarah
Svasainyanayakarthaya chintamapa bhrisham tada
213.5
देवसेनां दानवैर्यो भग्नां दृष्ट्वा महाबलः
पालयेद्वीर्यमाश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया
Devasenam danavairyo bhagnam drishtva mahabalah
Palayedviryamashritya sa gyeyah purusho maya
213.6
स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्नर्थमिमं भृशम्
शुश्रावार्तस्वरं घोरमथ मुक्तं स्त्रिया तदा
Sa shailam manasam gatva dhyayannarthamimam bhrisham
Shushravartasvaram ghoramatha muktam striya tada
213.7
अभिधावतु मा कश्चित्पुरुषस्त्रातु चैव ह
पतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिरस्तु मे
Abhidhavatu ma kashchitpurushastratu chaiva ha
Patim cha me pradishatu svayam va patirastu me
213.8
पुरंदरस्तु तामाह मा भैर्नास्ति भयं तव
एवमुक्त्वा ततोऽपश्यत्केशिनं स्थितमग्रतः
Purandarastu tamaha ma bhairnasti bhayam tava
Evamuktva tatopashyatkeshinam sthitamagratah
213.9
किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तमिवाचलम्
हस्ते गृहीत्वा तां कन्यामथैनं वासवोऽब्रवीत्
Kiritinam gadapanim dhatumantamivachalam
Haste grihitva tam kanyamathainam vasavobravit
213.10
अनार्यकर्मन्कस्मात्त्वमिमां कन्यां जिहीर्षसि
वज्रिणं मां विजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात्
Anaryakarmankasmattvamimam kanyam jihirshasi
Vajrinam mam vijanihi viramasyah prabadhanat
213.11
केश्युवाच
विसृजस्व त्वमेवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मया
क्षमं ते जीवतो गन्तुं स्वपुरं पाकशासन
Keshyuvacha
Visrijasva tvamevainam shakraisha prarthita maya
Kshamam te jivato gantum svapuram pakashasana
213.12
मार्कण्डेय उवाच
एवमुक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वै
तामापतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः
Markandeya uvacha
Evamuktva gadam keshi chikshependravadhaya vai
Tamapatantim chichchheda madhye vajrena vasavah
213.13
अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत्
तदापतन्तं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुः
बिभेद राजन्वज्रेण भुवि तन्निपपात ह
Athasya shailashikharam keshi kruddho vyavasrijat
Tadapatantam samprekshya shailashringam shatakratuh
Bibheda rajanvajrena bhuvi tannipapata ha
213.14
पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितः
हित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद्भृशपीडितः
Patata tu tada keshi tena shringena taditah
Hitva kanyam mahabhagam pradravadbhrishapiditah
213.15
अपयातेऽसुरे तस्मिंस्तां कन्यां वासवोऽब्रवीत्
कासि कस्यासि किं चेह कुरुषे त्वं शुभानने
Apayatesure tasminstam kanyam vasavobravit
Kasi kasyasi kim cheha kurushe tvam shubhanane
213.16
कन्योवाच
अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति विश्रुता
भगिनी दैत्यसेना मे सा पूर्वं केशिना हृता
Kanyovacha
Aham prajapateh kanya devaseneti vishruta
Bhagini daityasena me sa purvam keshina hrita
213.17
सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम्
आगच्छावेह रत्यर्थमनुज्ञाप्य प्रजापतिम्
Sahaivavam bhaginyau tu sakhibhih saha manasam
Agachchhaveha ratyarthamanugyapya prajapatim
213.18
नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः
इच्छत्येनं दैत्यसेना न त्वहं पाकशासन
Nityam chavam prarthayate hartum keshi mahasurah
Ichchhatyenam daityasena na tvaham pakashasana
213.19
सा हृता तेन भगवन्मुक्ताहं त्वद्बलेन तु
त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिमिच्छामि दुर्जयम्
Sa hrita tena bhagavanmuktaham tvadbalena tu
Tvaya devendra nirdishtam patimichchhami durjayam
213.20
इन्द्र उवाच
मम मातृष्वसेया त्वं माता दाक्षायणी मम
आख्यातं त्वहमिच्छामि स्वयमात्मबलं त्वया
Indra uvacha
Mama matrishvaseya tvam mata dakshayani mama
Akhyatam tvahamichchhami svayamatmabalam tvaya
213.21
कन्योवाच
अबलाहं महाबाहो पतिस्तु बलवान्मम
वरदानात्पितुर्भावी सुरासुरनमस्कृतः
Kanyovacha
Abalaham mahabaho patistu balavanmama
Varadanatpiturbhavi surasuranamaskritah
213.22
इन्द्र उवाच
कीदृशं वै बलं देवि पत्युस्तव भविष्यति
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तव वाक्यमनिन्दिते
Indra uvacha
Kidrisham vai balam devi patyustava bhavishyati
Etadichchhamyaham shrotum tava vakyamanindite
213.23
कन्योवाच
देवदानवयक्षाणां किंनरोरगरक्षसाम्
जेता स दृष्टो दुष्टानां महावीर्यो महाबलः
Kanyovacha
Devadanavayakshanam kinnaroragarakshasam
Jeta sa drishto dushtanam mahaviryo mahabalah
213.24
यस्तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति
स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः
Yastu sarvani bhutani tvaya saha vijeshyati
Sa hi me bhavita bharta brahmanyah kirtivardhanah
213.25
मार्कण्डेय उवाच
इन्द्रस्तस्या वचः श्रुत्वा दुःखितोऽचिन्तयद्भृशम्
अस्या देव्याः पतिर्नास्ति यादृशं संप्रभाषते
Markandeya uvacha
Indrastasya vachah shrutva duhkhitochintayadbhrisham
Asya devyah patirnasti yadrisham samprabhashate
213.26
अथापश्यत्स उदये भास्करं भास्करद्युतिः
सोमं चैव महाभागं विशमानं दिवाकरम्
Athapashyatsa udaye bhaskaram bhaskaradyutih
Somam chaiva mahabhagam vishamanam divakaram
213.27
अमावास्यां संप्रवृत्तं मुहूर्तं रौद्रमेव च
देवासुरं च संग्रामं सोऽपश्यदुदये गिरौ
Amavasyam sampravrittam muhurtam raudrameva cha
Devasuram cha sangramam sopashyadudaye girau
213.28
लोहितैश्च घनैर्युक्तां पूर्वां संध्यां शतक्रतुः
अपश्यल्लोहितोदं च भगवान्वरुणालयम्
Lohitaishcha ghanairyuktam purvam sandhyam shatakratuh
Apashyallohitodam cha bhagavanvarunalayam
213.29
भृगुभिश्चाङ्गिरोभिश्च हुतं मन्त्रैः पृथग्विधैः
हव्यं गृहीत्वा वह्निं च प्रविशन्तं दिवाकरम्
Bhrigubhishchangirobhishcha hutam mantraih prithagvidhaih
Havyam grihitva vahnim cha pravishantam divakaram
213.30
पर्व चैव चतुर्विंशं तदा सूर्यमुपस्थितम्
तथा धर्मगतं रौद्रं सोमं सूर्यगतं च तम्
Parva chaiva chaturvinsham tada suryamupasthitam
Tatha dharmagatam raudram somam suryagatam cha tam
213.31
समालोक्यैकतामेव शशिनो भास्करस्य च
समवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रो व्यचिन्तयत्
Samalokyaikatameva shashino bhaskarasya cha
Samavayam tu tam raudram drishtva shakro vyachintayat
213.32
एष रौद्रश्च संघातो महान्युक्तश्च तेजसा
सोमस्य वह्निसूर्याभ्यामद्भुतोऽयं समागमः
जनयेद्यं सुतं सोमः सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत्
Esha raudrashcha sanghato mahanyuktashcha tejasa
Somasya vahnisuryabhyamadbhutoyam samagamah
Janayedyam sutam somah sosya devyah patirbhavet
213.33
अग्निश्चैतैर्गुणैर्युक्तः सर्वैरग्निश्च देवता
एष चेज्जनयेद्गर्भं सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत्
Agnishchaitairgunairyuktah sarvairagnishcha devata
Esha chejjanayedgarbham sosya devyah patirbhavet
213.34
एवं संचिन्त्य भगवान्ब्रह्मलोकं तदा गतः
गृहीत्वा देवसेनां तामवन्दत्स पितामहम्
उवाच चास्या देव्यास्त्वं साधु शूरं पतिं दिश
Evam sanchintya bhagavanbrahmalokam tada gatah
Grihitva devasenam tamavandatsa pitamaham
Uvacha chasya devyastvam sadhu shuram patim disha
213.35
ब्रह्मोवाच
यथैतच्चिन्तितं कार्यं त्वया दानवसूदन
तथा स भविता गर्भो बलवानुरुविक्रमः
Brahmovacha
Yathaitachchintitam karyam tvaya danavasudana
Tatha sa bhavita garbho balavanuruvikramah
213.36
स भविष्यति सेनानीस्त्वया सह शतक्रतो
अस्या देव्याः पतिश्चैव स भविष्यति वीर्यवान्
Sa bhavishyati senanistvaya saha shatakrato
Asya devyah patishchaiva sa bhavishyati viryavan
213.37
मार्कण्डेय उवाच
एतच्छ्रुत्वा नमस्तस्मै कृत्वासौ सह कन्यया
तत्राभ्यगच्छद्देवेन्द्रो यत्र देवर्षयोऽभवन्
वसिष्ठप्रमुखा मुख्या विप्रेन्द्राः सुमहाव्रताः
Markandeya uvacha
Etachchhrutva namastasmai kritvasau saha kanyaya
Tatrabhyagachchhaddevendro yatra devarshayobhavan
Vasishthapramukha mukhya viprendrah sumahavratah
213.38
भागार्थं तपसोपात्तं तेषां सोमं तथाध्वरे
पिपासवो ययुर्देवाः शतक्रतुपुरोगमाः
Bhagartham tapasopattam tesham somam tathadhvare
Pipasavo yayurdevah shatakratupurogamah
213.39
इष्टिं कृत्वा यथान्यायं सुसमिद्धे हुताशने
जुहुवुस्ते महात्मानो हव्यं सर्वदिवौकसाम्
Ishtim kritva yathanyayam susamiddhe hutashane
Juhuvuste mahatmano havyam sarvadivaukasam
213.40
समाहूतो हुतवहः सोऽद्भुतः सूर्यमण्डलात्
विनिःसृत्याययौ वह्निर्वाग्यतो विधिवत्प्रभुः
आगम्याहवनीयं वै तैर्द्विजैर्मन्त्रतो हुतम्
Samahuto hutavahah sodbhutah suryamandalat
Vinihsrityayayau vahnirvagyato vidhivatprabhuh
Agamyahavaniyam vai tairdvijairmantrato hutam
213.41
स तत्र विविधं हव्यं प्रतिगृह्य हुताशनः
ऋषिभ्यो भरतश्रेष्ठ प्रायच्छत दिवौकसाम्
Sa tatra vividham havyam pratigrihya hutashanah
Rishibhyo bharatashreshtha prayachchhata divaukasam
213.42
निष्क्रामंश्चाप्यपश्यत्स पत्नीस्तेषां महात्मनाम्
स्वेष्वाश्रमेषूपविष्टाः स्नायन्तीश्च यथासुखम्
Nishkramanshchapyapashyatsa patnistesham mahatmanam
Sveshvashrameshupavishtah snayantishcha yathasukham
213.43
रुक्मवेदिनिभास्तास्तु चन्द्रलेखा इवामलाः
हुताशनार्चिप्रतिमाः सर्वास्तारा इवाद्भुताः
Rukmavedinibhastastu chandralekha ivamalah
Hutashanarchipratimah sarvastara ivadbhutah
213.44
स तद्गतेन मनसा बभूव क्षुभितेन्द्रियः
पत्नीर्दृष्ट्वा द्विजेन्द्राणां वह्निः कामवशं ययौ
Sa tadgatena manasa babhuva kshubhitendriyah
Patnirdrishtva dvijendranam vahnih kamavasham yayau
213.45
स भूयश्चिन्तयामास न न्याय्यं क्षुभितोऽस्मि यत्
साध्वीः पत्नीर्द्विजेन्द्राणामकामाः कामयाम्यहम्
Sa bhuyashchintayamasa na nyayyam kshubhitosmi yat
Sadhvih patnirdvijendranamakamah kamayamyaham
213.46
नैताः शक्या मया द्रष्टुं स्प्रष्टुं वाप्यनिमित्ततः
गार्हपत्यं समाविश्य तस्मात्पश्याम्यभीक्ष्णशः
Naitah shakya maya drashtum sprashtum vapyanimittatah
Garhapatyam samavishya tasmatpashyamyabhikshnashah
213.47
संस्पृशन्निव सर्वास्ताः शिखाभिः काञ्चनप्रभाः
पश्यमानश्च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रितः
Sansprishanniva sarvastah shikhabhih kanchanaprabhah
Pashyamanashcha mumude garhapatyam samashritah
213.48
निरुष्य तत्र सुचिरमेवं वह्निर्वशं गतः
मनस्तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराङ्गनाः
Nirushya tatra suchiramevam vahnirvasham gatah
Manastasu vinikshipya kamayano varanganah
213.49
कामसंतप्तहृदयो देहत्यागे सुनिश्चितः
अलाभे ब्राह्मणस्त्रीणामग्निर्वनमुपागतः
Kamasantaptahridayo dehatyage sunishchitah
Alabhe brahmanastrinamagnirvanamupagatah
213.50
स्वाहा तं दक्षदुहिता प्रथमं कामयत्तदा
सा तस्य छिद्रमन्वैच्छच्चिरात्प्रभृति भामिनी
अप्रमत्तस्य देवस्य न चापश्यदनिन्दिता
Svaha tam dakshaduhita prathamam kamayattada
Sa tasya chhidramanvaichchhachchiratprabhriti bhamini
Apramattasya devasya na chapashyadanindita
213.51
सा तं ज्ञात्वा यथावत्तु वह्निं वनमुपागतम्
तत्त्वतः कामसंतप्तं चिन्तयामास भामिनी
Sa tam gyatva yathavattu vahnim vanamupagatam
Tattvatah kamasantaptam chintayamasa bhamini
213.52
अहं सप्तर्षिपत्नीनां कृत्वा रूपाणि पावकम्
कामयिष्यामि कामार्तं तासां रूपेण मोहितम्
एवं कृते प्रीतिरस्य कामावाप्तिश्च मे भवेत्
Aham saptarshipatninam kritva rupani pavakam
Kamayishyami kamartam tasam rupena mohitam
Evam krite pritirasya kamavaptishcha me bhavet