UtshovChapter 1
1.1
जनमेजय उवाच
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निकृत्या द्विजसत्तम
Janamejaya uvacha
Evam dyutajitah parthah kopitashcha duratmabhih
Dhartarashtraih sahamatyairnikritya dvijasattama
1.2
श्राविताः परुषा वाचः सृजद्भिर्वैरमुत्तमम्
किमकुर्वन्त कौरव्या मम पूर्वपितामहाः
Shravitah parusha vachah srijadbhirvairamuttamam
Kimakurvanta kauravya mama purvapitamahah
1.3
कथं चैश्वर्यविभ्रष्टाः सहसा दुःखमेयुषः
वने विजह्रिरे पार्थाः शक्रप्रतिमतेजसः
Katham chaishvaryavibhrashtah sahasa duhkhameyushah
Vane vijahrire parthah shakrapratimatejasah
1.4
के चैनानन्ववर्तन्त प्राप्तान्व्यसनमुत्तमम्
किमाहाराः किमाचाराः क्व च वासो महात्मनाम्
Ke chainananvavartanta praptanvyasanamuttamam
Kimaharah kimacharah kva cha vaso mahatmanam
1.5
कथं द्वादश वर्षाणि वने तेषां महात्मनाम्
व्यतीयुर्ब्राह्मणश्रेष्ठ शूराणामरिघातिनाम्
Katham dvadasha varshani vane tesham mahatmanam
Vyatiyurbrahmanashreshtha shuranamarighatinam
1.6
कथं च राजपुत्री सा प्रवरा सर्वयोषिताम्
पतिव्रता महाभागा सततं सत्यवादिनी
वनवासमदुःखार्हा दारुणं प्रत्यपद्यत
Katham cha rajaputri sa pravara sarvayoshitam
Pativrata mahabhaga satatam satyavadini
Vanavasamaduhkharha darunam pratyapadyata
1.7
एतदाचक्ष्व मे सर्वं विस्तरेण तपोधन
श्रोतुमिच्छामि चरितं भूरिद्रविणतेजसाम्
कथ्यमानं त्वया विप्र परं कौतूहलं हि मे
Etadachakshva me sarvam vistarena tapodhana
Shrotumichchhami charitam bhuridravinatejasam
Kathyamanam tvaya vipra param kautuhalam hi me
1.8
वैशंपायन उवाच
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निर्ययुर्गजसाह्वयात्
Vaishampayana uvacha
Evam dyutajitah parthah kopitashcha duratmabhih
Dhartarashtraih sahamatyairniryayurgajasahvayat
1.9
वर्धमानपुरद्वारेणाभिनिष्क्रम्य ते तदा
उदङ्मुखाः शस्त्रभृतः प्रययुः सह कृष्णया
Vardhamanapuradvarenabhinishkramya te tada
Udanmukhah shastrabhritah prayayuh saha krishnaya
1.10
इन्द्रसेनादयश्चैनान्भृत्याः परिचतुर्दश
रथैरनुययुः शीघ्रैः स्त्रिय आदाय सर्वशः
Indrasenadayashchainanbhrityah parichaturdasha
Rathairanuyayuh shighraih striya adaya sarvashah
1.11
व्रजतस्तान्विदित्वा तु पौराः शोकाभिपीडिताः
गर्हयन्तोऽसकृद्भीष्मविदुरद्रोणगौतमान्
ऊचुर्विगतसंत्रासाः समागम्य परस्परम्
Vrajatastanviditva tu paurah shokabhipiditah
Garhayantosakridbhishmaviduradronagautaman
Uchurvigatasantrasah samagamya parasparam
1.12
नेदमस्ति कुलं सर्वं न वयं न च नो गृहाः
यत्र दुर्योधनः पापः सौबलेयेन पालितः
कर्णदुःशासनाभ्यां च राज्यमेतच्चिकीर्षति
Nedamasti kulam sarvam na vayam na cha no grihah
Yatra duryodhanah papah saubaleyena palitah
Karnaduhshasanabhyam cha rajyametachchikirshati
1.13
नो चेत्कुलं न चाचारो न धर्मोऽर्थः कुतः सुखम्
यत्र पापसहायोऽयं पापो राज्यं बुभूषते
No chetkulam na chacharo na dharmorthah kutah sukham
Yatra papasahayoyam papo rajyam bubhushate
1.14
दुर्योधनो गुरुद्वेषी त्यक्ताचारसुहृज्जनः
अर्थलुब्धोऽभिमानी च नीचः प्रकृतिनिर्घृणः
Duryodhano gurudveshi tyaktacharasuhrijjanah
Arthalubdhobhimani cha nichah prakritinirghrinah
1.15
नेयमस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः
साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः
Neyamasti mahi kritsna yatra duryodhano nripah
Sadhu gachchhamahe sarve yatra gachchhanti pandavah
1.16
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः
ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश्च धर्माचारपरायणाः
Sanukrosha mahatmano vijitendriyashatravah
Hrimantah kirtimantashcha dharmacharaparayanah
1.17
एवमुक्त्वानुजग्मुस्तान्पाण्डवांस्ते समेत्य च
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान्कुन्तीमाद्रिनन्दनान्
Evamuktvanujagmustanpandavanste sametya cha
Uchuh pranjalayah sarve tankuntimadrinandanan
1.18
क्व गमिष्यथ भद्रं वस्त्यक्त्वास्मान्दुःखभागिनः
वयमप्यनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ
Kva gamishyatha bhadram vastyaktvasmanduhkhabhaginah
Vayamapyanuyasyamo yatra yuyam gamishyatha
1.19
अधर्मेण जिताञ्श्रुत्वा युष्मांस्त्यक्तघृणैः परैः
उद्विग्नाः स्म भृशं सर्वे नास्मान्हातुमिहार्हथ
Adharmena jitanshrutva yushmanstyaktaghrinaih paraih
Udvignah sma bhrisham sarve nasmanhatumiharhatha
1.20
भक्तानुरक्ताः सुहृदः सदा प्रियहिते रतान्
कुराजाधिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः
Bhaktanuraktah suhridah sada priyahite ratan
Kurajadhishthite rajye na vinashyema sarvashah
1.21
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान्नरर्षभाः
शुभाशुभाधिवासेन संसर्गं कुरुते यथा
Shruyatam chabhidhasyamo gunadoshannararshabhah
Shubhashubhadhivasena sansargam kurute yatha
1.22
वस्त्रमापस्तिलान्भूमिं गन्धो वासयते यथा
पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः
Vastramapastilanbhumim gandho vasayate yatha
Pushpanamadhivasena tatha sansargaja gunah
1.23
मोहजालस्य योनिर्हि मूढैरेव समागमः
अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः
Mohajalasya yonirhi mudhaireva samagamah
Ahanyahani dharmasya yonih sadhusamagamah
1.24
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च सुस्वभावैस्तपस्विभिः
सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः
Tasmatpragyaishcha vriddhaishcha susvabhavaistapasvibhih
Sadbhishcha saha sansargah karyah shamaparayanaih
1.25
येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च
तान्सेवेत्तैः समास्या हि शास्त्रेभ्योऽपि गरीयसी
Yesham trinyavadatani yonirvidya cha karma cha
Tansevettaih samasya hi shastrebhyopi gariyasi
1.26
निरारम्भा ह्यपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु
पुण्यमेवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात्
Nirarambha hyapi vayam punyashileshu sadhushu
Punyamevapnuyameha papam papopasevanat
1.27
असतां दर्शनात्स्पर्शात्संजल्पनसहासनात्
धर्माचाराः प्रहीयन्ते न च सिध्यन्ति मानवाः
Asatam darshanatsparshatsanjalpanasahasanat
Dharmacharah prahiyante na cha sidhyanti manavah
1.28
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्
मध्यमैर्मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः
Buddhishcha hiyate punsam nichaih saha samagamat
Madhyamairmadhyatam yati shreshthatam yati chottamaih
1.29
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः
लोकाचारात्मसंभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः
Ye gunah kirtita loke dharmakamarthasambhavah
Lokacharatmasambhuta vedoktah shishtasammatah
1.30
ते युष्मासु समस्ताश्च व्यस्ताश्चैवेह सद्गुणाः
इच्छामो गुणवन्मध्ये वस्तुं श्रेयोऽभिकाङ्क्षिणः
Te yushmasu samastashcha vyastashchaiveha sadgunah
Ichchhamo gunavanmadhye vastum shreyobhikankshinah
1.31
युधिष्ठिर उवाच
धन्या वयं यदस्माकं स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः
असतोऽपि गुणानाहुर्ब्राह्मणप्रमुखाः प्रजाः
Yudhishthira uvacha
Dhanya vayam yadasmakam snehakarunyayantritah
Asatopi gunanahurbrahmanapramukhah prajah
1.32
तदहं भ्रातृसहितः सर्वान्विज्ञापयामि वः
नान्यथा तद्धि कर्तव्यमस्मत्स्नेहानुकम्पया
Tadaham bhratrisahitah sarvanvigyapayami vah
Nanyatha taddhi kartavyamasmatsnehanukampaya
1.33
भीष्मः पितामहो राजा विदुरो जननी च मे
सुहृज्जनश्च प्रायो मे नगरे नागसाह्वये
Bhishmah pitamaho raja viduro janani cha me
Suhrijjanashcha prayo me nagare nagasahvaye
1.34
ते त्वस्मद्धितकामार्थं पालनीयाः प्रयत्नतः
युष्माभिः सहितैः सर्वैः शोकसंतापविह्वलाः
Te tvasmaddhitakamartham palaniyah prayatnatah
Yushmabhih sahitaih sarvaih shokasantapavihvalah
1.35
निवर्ततागता दूरं समागमनशापिताः
स्वजने न्यासभूते मे कार्या स्नेहान्विता मतिः
Nivartatagata duram samagamanashapitah
Svajane nyasabhute me karya snehanvita matih
1.36
एतद्धि मम कार्याणां परमं हृदि संस्थितम्
सुकृतानेन मे तुष्टिः सत्कारश्च भविष्यति
Etaddhi mama karyanam paramam hridi sansthitam
Sukritanena me tushtih satkarashcha bhavishyati
1.37
वैशंपायन उवाच
तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः
चक्रुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति दुःखिताः
Vaishampayana uvacha
Tathanumantritastena dharmarajena tah prajah
Chakrurartasvaram ghoram ha rajanniti duhkhitah
1.38
गुणान्पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः
अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान्
Gunanparthasya sansmritya duhkhartah paramaturah
Akamah sannyavartanta samagamyatha pandavan
1.39
निवृत्तेषु तु पौरेषु रथानास्थाय पाण्डवाः
प्रजग्मुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम्
Nivritteshu tu paureshu rathanasthaya pandavah
Prajagmurjahnavitire pramanakhyam mahavatam
1.40
तं ते दिवसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः
ऊषुस्तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि
उदकेनैव तां रात्रिमूषुस्ते दुःखकर्शिताः
Tam te divasasheshena vatam gatva tu pandavah
Ushustam rajanim virah sansprishya salilam shuchi
Udakenaiva tam ratrimushuste duhkhakarshitah
1.41
अनुजग्मुश्च तत्रैतान्स्नेहात्केचिद्द्विजातयः
साग्नयोऽनग्नयश्चैव सशिष्यगणबान्धवाः
स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः
Anujagmushcha tatraitansnehatkechiddvijatayah
Sagnayonagnayashchaiva sashishyaganabandhavah
Sa taih parivrito raja shushubhe brahmavadibhih
1.42
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे
ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत
Tesham pradushkritagninam muhurte ramyadarune
Brahmaghoshapuraskarah sanjalpah samajayata
1.43
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः
आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षपां सर्वां व्यनोदयन्
Rajanam tu kurushreshtham te hansamadhurasvarah
Ashvasayanto vipragryah kshapam sarvam vyanodayan