UtshovChapter 300
300.1
याज्ञवल्क्य उवाच
तत्त्वानां सर्गसंख्या च कालसंख्या तथैव च
मया प्रोक्तानुपूर्व्येण संहारमपि मे शृणु
Yagyavalkya uvacha
Tattvanam sargasankhya cha kalasankhya tathaiva cha
Maya proktanupurvyena sanharamapi me shrinu
300.2
यथा संहरते जन्तून्ससर्ज च पुनः पुनः
अनादिनिधनो ब्रह्मा नित्यश्चाक्षर एव च
Yatha sanharate jantunsasarja cha punah punah
Anadinidhano brahma nityashchakshara eva cha
300.3
अहःक्षयमथो बुद्ध्वा निशि स्वप्नमनास्तथा
चोदयामास भगवानव्यक्तोऽहंकृतं नरम्
Ahahkshayamatho buddhva nishi svapnamanastatha
Chodayamasa bhagavanavyaktohankritam naram
300.4
ततः शतसहस्रांशुरव्यक्तेनाभिचोदितः
कृत्वा द्वादशधात्मानमादित्यो ज्वलदग्निवत्
Tatah shatasahasranshuravyaktenabhichoditah
Kritva dvadashadhatmanamadityo jvaladagnivat
300.5
चतुर्विधं प्रजाजालं निर्दहत्याशु तेजसा
जराय्वण्डस्वेदजातमुद्भिज्जं च नराधिप
Chaturvidham prajajalam nirdahatyashu tejasa
Jarayvandasvedajatamudbhijjam cha naradhipa
300.6
एतदुन्मेषमात्रेण विनष्टं स्थाणुजङ्गमम्
कूर्मपृष्ठसमा भूमिर्भवत्यथ समन्ततः
Etadunmeshamatrena vinashtam sthanujangamam
Kurmaprishthasama bhumirbhavatyatha samantatah
300.7
जगद्दग्ध्वामितबलः केवलं जगतीं ततः
अम्भसा बलिना क्षिप्रमापूर्यत समन्ततः
Jagaddagdhvamitabalah kevalam jagatim tatah
Ambhasa balina kshipramapuryata samantatah
300.8
ततः कालाग्निमासाद्य तदम्भो याति संक्षयम्
विनष्टेऽम्भसि राजेन्द्र जाज्वलीत्यनलो महान्
Tatah kalagnimasadya tadambho yati sankshayam
Vinashtembhasi rajendra jajvalityanalo mahan
300.9
तमप्रमेयोऽतिबलं ज्वलमानं विभावसुम्
ऊष्माणं सर्वभूतानां सप्तार्चिषमथाञ्जसा
Tamaprameyotibalam jvalamanam vibhavasum
Ushmanam sarvabhutanam saptarchishamathanjasa
300.10
भक्षयामास बलवान्वायुरष्टात्मको बली
विचरन्नमितप्राणस्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा
Bhakshayamasa balavanvayurashtatmako bali
Vicharannamitapranastiryagurdhvamadhastatha
300.11
तमप्रतिबलं भीममाकाशं ग्रसतेऽऽत्मना
आकाशमप्यतिनदन्मनो ग्रसति चारिकम्
Tamapratibalam bhimamakasham grasatetmana
Akashamapyatinadanmano grasati charikam
300.12
मनो ग्रसति सर्वात्मा सोऽहंकारः प्रजापतिः
अहंकारं महानात्मा भूतभव्यभविष्यवित्
Mano grasati sarvatma sohankarah prajapatih
Ahankaram mahanatma bhutabhavyabhavishyavit
300.13
तमप्यनुपमात्मानं विश्वं शंभुः प्रजापतिः
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः
Tamapyanupamatmanam vishvam shambhuh prajapatih
Anima laghima praptirishano jyotiravyayah
300.14
सर्वतःपाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखः
सर्वतःश्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति
Sarvatahpanipadantah sarvatokshishiromukhah
Sarvatahshrutimanlloke sarvamavritya tishthati
300.15
हृदयं सर्वभूतानां पर्वणोऽङ्गुष्ठमात्रकः
अनुग्रसत्यनन्तं हि महात्मा विश्वमीश्वरः
Hridayam sarvabhutanam parvanongushthamatrakah
Anugrasatyanantam hi mahatma vishvamishvarah
300.16
ततः समभवत्सर्वमक्षयाव्ययमव्रणम्
भूतभव्यमनुष्याणां स्रष्टारमनघं तथा
Tatah samabhavatsarvamakshayavyayamavranam
Bhutabhavyamanushyanam srashtaramanagham tatha
300.17
एषोऽप्ययस्ते राजेन्द्र यथावत्परिभाषितः
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं च श्रूयताम्
Eshopyayaste rajendra yathavatparibhashitah
Adhyatmamadhibhutam cha adhidaivam cha shruyatam