UtshovChapter 235
235.1
व्यास उवाच
द्वितीयमायुषो भागं गृहमेधी गृहे वसेत्
धर्मलब्धैर्युतो दारैरग्नीनुत्पाद्य सुव्रतः
Vyasa uvacha
Dvitiyamayusho bhagam grihamedhi grihe vaset
Dharmalabdhairyuto darairagninutpadya suvratah
235.2
गृहस्थवृत्तयश्चैव चतस्रः कविभिः स्मृताः
कुसूलधान्यः प्रथमः कुम्भीधान्यस्त्वनन्तरम्
Grihasthavrittayashchaiva chatasrah kavibhih smritah
Kusuladhanyah prathamah kumbhidhanyastvanantaram
235.3
अश्वस्तनोऽथ कापोतीमाश्रितो वृत्तिमाहरेत्
तेषां परः परो ज्यायान्धर्मतो लोकजित्तमः
Ashvastanotha kapotimashrito vrittimaharet
Tesham parah paro jyayandharmato lokajittamah
235.4
षट्कर्मा वर्तयत्येकस्त्रिभिरन्यः प्रवर्तते
द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रे व्यवस्थितः
गृहमेधिव्रतान्यत्र महान्तीह प्रचक्षते
Shatkarma vartayatyekastribhiranyah pravartate
Dvabhyamekashchaturthastu brahmasatre vyavasthitah
Grihamedhivratanyatra mahantiha prachakshate
235.5
नात्मार्थं पाचयेदन्नं न वृथा घातयेत्पशून्
प्राणी वा यदि वाप्राणी संस्कारं यजुषार्हति
Natmartham pachayedannam na vritha ghatayetpashun
Prani va yadi vaprani sanskaram yajusharhati
235.6
न दिवा प्रस्वपेज्जातु न पूर्वापररात्रयोः
न भुञ्जीतान्तराकाले नानृतावाह्वयेत्स्त्रियम्
Na diva prasvapejjatu na purvapararatrayoh
Na bhunjitantarakale nanritavahvayetstriyam
235.7
नास्यानश्नन्वसेद्विप्रो गृहे कश्चिदपूजितः
तथास्यातिथयः पूज्या हव्यकव्यवहाः सदा
Nasyanashnanvasedvipro grihe kashchidapujitah
Tathasyatithayah pujya havyakavyavahah sada
235.8
वेदविद्याव्रतस्नाताः श्रोत्रिया वेदपारगाः
स्वधर्मजीविनो दान्ताः क्रियावन्तस्तपस्विनः
तेषां हव्यं च कव्यं चाप्यर्हणार्थं विधीयते
Vedavidyavratasnatah shrotriya vedaparagah
Svadharmajivino dantah kriyavantastapasvinah
Tesham havyam cha kavyam chapyarhanartham vidhiyate
235.9
न खरैः संप्रयातस्य स्वधर्माज्ञानकस्य च
अपविद्धाग्निहोत्रस्य गुरोर्वालीककारिणः
Na kharaih samprayatasya svadharmagyanakasya cha
Apaviddhagnihotrasya gurorvalikakarinah
235.10
संविभागोऽत्र भूतानां सर्वेषामेव शिष्यते
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना
Sanvibhagotra bhutanam sarveshameva shishyate
Tathaivapachamanebhyah pradeyam grihamedhina
235.11
विघसाशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजनः
अमृतं यज्ञशेषं स्याद्भोजनं हविषा समम्
भृत्यशेषं तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसाशिनम्
Vighasashi bhavennityam nityam chamritabhojanah
Amritam yagyashesham syadbhojanam havisha samam
Bhrityashesham tu yoshnati tamahurvighasashinam
235.12
स्वदारनिरतो दान्तो ह्यनसूयुर्जितेन्द्रियः
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मातुलातिथिसंश्रितैः
Svadaranirato danto hyanasuyurjitendriyah
Ritvikpurohitacharyairmatulatithisanshritaih
235.13
वृद्धबालातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसंबन्धिबान्धवैः
मातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भार्यया
Vriddhabalaturairvaidyairgyatisambandhibandhavaih
Matapitribhyam jamibhirbhratra putrena bharyaya
235.14
दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरेत्
एतान्विमुच्य संवादान्सर्वपापैः प्रमुच्यते
Duhitra dasavargena vivadam na samacharet
Etanvimuchya sanvadansarvapapaih pramuchyate
235.15
एतैर्जितैस्तु जयति सर्वाँल्लोकान्न संशयः
आचार्यो ब्रह्मलोकेशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः
Etairjitaistu jayati sarvanllokanna sanshayah
Acharyo brahmalokeshah prajapatye pita prabhuh
235.16
अतिथिस्त्विन्द्रलोकेशो देवलोकस्य चर्त्विजः
जामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवे तु ज्ञातयः
Atithistvindralokesho devalokasya chartvijah
Jamayopsarasam loke vaishvadeve tu gyatayah
235.17
संबन्धिबान्धवा दिक्षु पृथिव्यां मातृमातुलौ
वृद्धबालातुरकृशास्त्वाकाशे प्रभविष्णवः
Sambandhibandhava dikshu prithivyam matrimatulau
Vriddhabalaturakrishastvakashe prabhavishnavah
235.18
भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुः
छाया स्वा दाशवर्गस्तु दुहिता कृपणं परम्
Bhrata jyeshthah samah pitra bharya putrah svaka tanuh
Chhaya sva dashavargastu duhita kripanam param
235.19
तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेन्नित्यमसंज्वरः
गृहधर्मरतो विद्वान्धर्मनित्यो जितक्लमः
Tasmadetairadhikshiptah sahennityamasanjvarah
Grihadharmarato vidvandharmanityo jitaklamah
235.20
न चार्थबद्धः कर्माणि धर्मं वा कंचिदाचरेत्
गृहस्थवृत्तयस्तिस्रस्तासां निःश्रेयसं परम्
Na charthabaddhah karmani dharmam va kanchidacharet
Grihasthavrittayastisrastasam nihshreyasam param
235.21
परस्परं तथैवाहुश्चातुराश्रम्यमेव तत्
ये चोक्ता नियमास्तेषां सर्वं कार्यं बुभूषता
Parasparam tathaivahushchaturashramyameva tat
Ye chokta niyamastesham sarvam karyam bubhushata
235.22
कुम्भीधान्यैरुञ्छशिलैः कापोतीं चास्थितैस्तथा
यस्मिंश्चैते वसन्त्यर्हास्तद्राष्ट्रमभिवर्धते
Kumbhidhanyairunchhashilaih kapotim chasthitaistatha
Yasminshchaite vasantyarhastadrashtramabhivardhate
235.23
दश पूर्वान्दश परान्पुनाति च पितामहान्
गृहस्थवृत्तयस्त्वेता वर्तयेद्यो गतव्यथः
Dasha purvandasha paranpunati cha pitamahan
Grihasthavrittayastveta vartayedyo gatavyathah
235.24
स चक्रचरलोकानां सदृशीं प्राप्नुयाद्गतिम्
यतेन्द्रियाणामथ वा गतिरेषा विधीयते
Sa chakracharalokanam sadrishim prapnuyadgatim
Yatendriyanamatha va gatiresha vidhiyate
235.25
स्वर्गलोको गृहस्थानामुदारमनसां हितः
स्वर्गो विमानसंयुक्तो वेददृष्टः सुपुष्पितः
Svargaloko grihasthanamudaramanasam hitah
Svargo vimanasanyukto vedadrishtah supushpitah
235.26
स्वर्गलोके गृहस्थानां प्रतिष्ठा नियतात्मनाम्
ब्रह्मणा विहिता श्रेणिरेषा यस्मात्प्रमुच्यते
द्वितीयं क्रमशः प्राप्य स्वर्गलोके महीयते
Svargaloke grihasthanam pratishtha niyatatmanam
Brahmana vihita shreniresha yasmatpramuchyate
Dvitiyam kramashah prapya svargaloke mahiyate
235.27
अतः परं परममुदारमाश्रमं; तृतीयमाहुस्त्यजतां कलेवरम्
वनौकसां गृहपतिनामनुत्तमं; शृणुष्वैतत्क्लिष्टशरीरकारिणाम्
Atah param paramamudaramashramam; tritiyamahustyajatam kalevaram
Vanaukasam grihapatinamanuttamam; shrinushvaitatklishtasharirakarinam