UtshovSarga 31
31.1
ततस्तमक्षोभ्य बलम् लंका अधिपतये चराः ।
सुवेले राघवम् शैले निविष्टम् प्रत्यवेदयन् ॥६-३०-१॥
Tatastamakshobhya balam lanka adhipataye charah
Suvele raghavam shaile nivishtam pratyavedayan
31.2
चाराणाम् रावणः श्रुत्वा प्राप्तम् रामम् महाबलम् ।
जात उद्वेगो अभवत् किम्चित् शार्दूलम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥६-३०-२॥
Charanam ravanah shrutva praptam ramam mahabalam
Jata udvego abhavat kimchit shardulam vakyam abravit
31.3
अयथावच् च ते वर्णो दीनः च असि निशा चर ।
न असि कच्चिद् अमित्राणाम् क्रुद्धानाम् वशम् आगतः ॥६-३०-३॥
Ayathavach cha te varno dinah cha asi nisha chara
Na asi kachchid amitranam kruddhanam vasham agatah
31.4
इति तेन अनुशिष्टस् तु वाचम् मन्दम् उदीरयत् ।
तदा राक्षस शार्दूलम् शार्दूलो भय विह्वलः ॥६-३०-४॥
Iti tena anushishtas tu vacham mandam udirayat
Tada rakshasa shardulam shardulo bhaya vihvalah
31.5
न ते चारयितुम् शक्या राजन् वानर पुम्गवाः ।
विक्रान्ता बलवन्तः च राघवेण च रक्षिताः ॥६-३०-५॥
Na te charayitum shakya rajan vanara pumgavah
Vikranta balavantah cha raghavena cha rakshitah
31.6
न अपि सम्भाषितुम् शक्याः सम्प्रश्नो अत्र न लभ्यते ।
सर्वतो रक्ष्यते पन्था वानरैः पर्वत उपमैः ॥६-३०-६॥
Na api sambhashitum shakyah samprashno atra na labhyate
Sarvato rakshyate pantha vanaraih parvata upamaih
31.7
प्रविष्ट मात्रे ज्ञातो अहम् बले तस्मिन्न् अचारिते ।
बलाद् गृहीतो बहुभिर् बहुधा अस्मि विदारितः ॥६-३०-७॥
Pravishta matre gyato aham bale tasminn acharite
Balad grihito bahubhir bahudha asmi vidaritah
31.8
जानुभिर् मुष्टिभिर् दन्तैस् तलैः च अभिहतो भृशम् ।
परिणीतो अस्मि हरिभिर् बलवद्भिर् अमर्षणैः ॥६-३०-८॥
Janubhir mushtibhir dantais talaih cha abhihato bhrisham
Parinito asmi haribhir balavadbhir amarshanaih
31.9
परिणीय च सर्वत्र नीतो अहम् राम सम्सदम् ।
रुधिर आदिग्ध सर्व अन्गो विह्वलः चलित इन्द्रियः ॥६-३०-९॥
Pariniya cha sarvatra nito aham rama samsadam
Rudhira adigdha sarva ango vihvalah chalita indriyah
31.10
हरिभिर् वध्यमानः च याचमानः कृत अन्जलिः ।
राघवेण परित्रातो जीवामि ह यदृच्चया ॥६-३०-१०॥
Haribhir vadhyamanah cha yachamanah krita anjalih
Raghavena paritrato jivami ha yadrichchaya
31.11
एष शैलैः शिलाभिः च पूरयित्वा महाअर्णवम् ।
द्वारम् आश्रित्य लंकाया रामस् तिष्ठति सायुधः ॥६-३०-११॥
Esha shailaih shilabhih cha purayitva mahaarnavam
Dvaram ashritya lankaya ramas tishthati sayudhah
31.12
गरुड व्यूहम् आस्थाय सर्वतो हरिभिर् वृतः ।
माम् विसृज्य महातेजा लंकाम् एव अभिवर्तते ॥६-३०-१२॥
Garuda vyuham asthaya sarvato haribhir vritah
Mam visrijya mahateja lankam eva abhivartate
31.13
पुरा प्राकारम् आयाति क्षिप्रम् एकतरम् कुरु ।
सीताम् च अस्मै प्रयच्च आशु सुयुद्धम् वा प्रदीयताम् ॥६-३०-१३॥
Pura prakaram ayati kshipram ekataram kuru
Sitam cha asmai prayachcha ashu suyuddham va pradiyatam
31.14
मनसा सम्तताप अथ तत् श्रुत्वा राक्षस अधिपः ।
शार्दूलस्य महद् वाक्यम् अथ उवाच स रावणः ॥६-३०-१४॥
Manasa samtatapa atha tat shrutva rakshasa adhipah
Shardulasya mahad vakyam atha uvacha sa ravanah
31.15
यदि माम् प्रतियुध्येरन् देव गन्धर्व दानवाः ।
न एव सीताम् प्रदास्यामि सर्व लोक भयाद् अपि ॥६-३०-१५॥
Yadi mam pratiyudhyeran deva gandharva danavah
Na eva sitam pradasyami sarva loka bhayad api
31.16
एवम् उक्त्वा महातेजा रावणः पुनर् अब्रवीत् ।
चारिता भवता सेना के अत्र शूराः प्लवम् गमाः ॥६-३०-१६॥
Evam uktva mahateja ravanah punar abravit
Charita bhavata sena ke atra shurah plavam gamah
31.17
कीदृशाः किम् प्रभावाः च वानरा ये दुरासदाः ।
कस्य पुत्राः च पौत्राः च तत्त्वम् आख्याहि राक्षस ॥६-३०-१७॥
Kidrishah kim prabhavah cha vanara ye durasadah
Kasya putrah cha pautrah cha tattvam akhyahi rakshasa
31.18
तथात्र प्रतिपत्स्यामि ज्ञात्वा तेषाम् बल अबलम् ।
अवश्यम् बल सम्ख्यानम् कर्तव्यम् युद्धम् इच्चता ॥६-३०-१८॥
Tathatra pratipatsyami gyatva tesham bala abalam
Avashyam bala samkhyanam kartavyam yuddham ichchata
31.19
अथ एवम् उक्तः शार्दूलो रावणेन उत्तमः चरः ।
इदम् वचनम् आरेभे वक्तुम् रावण सम्निधौ ॥६-३०-१९॥
Atha evam uktah shardulo ravanena uttamah charah
Idam vachanam arebhe vaktum ravana samnidhau
31.20
अथ ऋक्ष रजसः पुत्रो युधि राजन् सुदुर्जयः ।
गद्गदस्य अथ पुत्रो अत्र जाम्बवान् इति विश्रुतः ॥६-३०-२०॥
Atha riksha rajasah putro yudhi rajan sudurjayah
Gadgadasya atha putro atra jambavan iti vishrutah
31.21
गद्गदस्य एव पुत्रो अन्यो गुरु पुत्रः शत क्रतोः ।
कदनम् यस्य पुत्रेण कृतम् एकेन रक्षसाम् ॥६-३०-२१॥
Gadgadasya eva putro anyo guru putrah shata kratoh
Kadanam yasya putrena kritam ekena rakshasam
31.22
सुषेणः च अपि धर्म आत्मा पुत्रो धर्मस्य वीर्यवान् ।
सौम्यः सोम आत्मजः च अत्र राजन् दधि मुखः कपिः ॥६-३०-२२॥
Sushenah cha api dharma atma putro dharmasya viryavan
Saumyah soma atmajah cha atra rajan dadhi mukhah kapih
31.23
सुमुखो दुर्मुखः च अत्र वेग दर्शी च वानरः ।
मृत्युर् वानर रूपेण नूनम् सृष्टः स्वयम्भुवा ॥६-३०-२३॥
Sumukho durmukhah cha atra vega darshi cha vanarah
Mrityur vanara rupena nunam srishtah svayambhuva
31.24
पुत्रो हुत वहस्य अथ नीलः सेना पतिः स्वयम् ।
अनिलस्य च पुत्रो अत्र हनूमान् इति विश्रुतः ॥६-३०-२४॥
Putro huta vahasya atha nilah sena patih svayam
Anilasya cha putro atra hanuman iti vishrutah
31.25
नप्ता शक्रस्य दुर्धर्षो बलवान् अन्गदो युवा ।
मैन्दः च द्विविदः च उभौ बलिनाव् अश्वि सम्भवौ ॥६-३०-२५॥
Napta shakrasya durdharsho balavan angado yuva
Maindah cha dvividah cha ubhau balinav ashvi sambhavau
31.26
पुत्रा वैवस्वतस्य अत्र पन्च काल अन्तक उपमाः ।
गजो गव अक्षो गवयः शरभो गन्ध मादनः ॥६-३०-२६॥
Putra vaivasvatasya atra pancha kala antaka upamah
Gajo gava aksho gavayah sharabho gandha madanah
31.27
दश वानरकोट्यश्च शूराणाम् युद्धकाङ्ग्क्षिणाम् ।
श्रीमताम् देवपुत्राणाम् शेषम् नाख्यातुमुत्सहे ॥६-३०-२७॥
Dasha vanarakotyashcha shuranam yuddhakangkshinam
Shrimatam devaputranam shesham nakhyatumutsahe
31.28
पुत्रो दशरथस्येष सिम्हसम्हननो युवा ।
दूषणो निहतो येन खरश्च त्रिशिरास्तथा ॥६-३०-२८॥
Putro dasharathasyesha simhasamhanano yuva
Dushano nihato yena kharashcha trishirastatha
31.29
नास्ति रामस्य सदृशो विक्रमे भुवि कश्चन ।
विराधो निहतो येन कबन्धश्चान्तकोपमः ॥६-३०-२९॥
Nasti ramasya sadrisho vikrame bhuvi kashchana
Viradho nihato yena kabandhashchantakopamah
31.30
वक्तुम् न शक्तो रामस्य गुणान् कश्चिन्नरः क्षितौ ।
जनस्थानगता येन तावन्तो राक्षसा हताः ॥६-३०-३०॥
Vaktum na shakto ramasya gunan kashchinnarah kshitau
Janasthanagata yena tavanto rakshasa hatah
31.31
लक्ष्मणश्चात्र धर्मात्मा मातङ्गवामिवर्षभः ।
यस्य बाणपथम् प्राप्य व जीवेदपि वासवः ॥६-३०-३१॥
Lakshmanashchatra dharmatma matangavamivarshabhah
Yasya banapatham prapya va jivedapi vasavah
31.32
श्वेतो ज्योतिर् मुखः च अत्र भास्करस्य आत्म सम्भवौ ।
वरुणस्य च पुत्रो अथ हेम कूटः प्लवम् गमः ॥६-३०-३२॥
Shveto jyotir mukhah cha atra bhaskarasya atma sambhavau
Varunasya cha putro atha hema kutah plavam gamah
31.33
विश्व कर्म सुतो वीरो नलः प्लवग सत्तमः ।
विक्रान्तो वेगवान् अत्र वसु पुत्रः सुदुर्धरः ॥६-३०-३३॥
Vishva karma suto viro nalah plavaga sattamah
Vikranto vegavan atra vasu putrah sudurdharah
31.34
राक्षसानाम् वरिष्ठः च तव भ्राता विभीषणः ।
परिगृह्य पुरीम् लंकाम् राघवस्य हिते रतः ॥६-३०-३४॥
Rakshasanam varishthah cha tava bhrata vibhishanah
Parigrihya purim lankam raghavasya hite ratah
31.35
इति सर्वम् समाख्यातम् तव इदम् वानरम् बलम् ।
सुवेले अधिष्ठितम् शैले शेष कार्ये भवान् गतिः ॥६-३०-३५॥
Iti sarvam samakhyatam tava idam vanaram balam
Suvele adhishthitam shaile shesha karye bhavan gatih